ନାରିକେଲଫଲଂ ବୀଜକୋଶଂ ଚୋଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦାପଯେତ୍ । ଘୋଂଟାଫଲଂ ଚ ପନସଂ କୋଶମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦାପଯେତ୍
ନାଡିଆ ଫଳରୁ ଗୁଟିକୁ ବାହାର କରି ଦେବା ଉଚିତ, ଏଭଳି ଭାବରେ ପନସ ଓ ଜାକ ଫଳର ଗୁଟି ବାହାର କରି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଦଧ୍ନା ଵିମିଶ୍ରିତଂ ଚାନ୍ନଂ ଘୃତେନାପ୍ଲୁତ୍ଯ ଦାପଯେତ୍ । ପାଚିତଂ ପିଷ୍ଟକଂ ପୂପମଷ୍ଟାଦଶଘୃତେନ ଚ
ଦହି ମିଶାଇଥିବା ଭାତ ଘିଅରେ ଭିଜାଇ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ଅଠରୋ ପ୍ରକାର ଘିଅରେ ପକାଯାଇଥିବା ପିଠା ଓ ପୁଆ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତୈଲୈଶ୍ଚ ତିଲସଂମିଶ୍ରୈଃ ଫଲଂ ପକ୍ଵଂ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ । ଯଦ୍ଯଦେଵାତ୍ମନଃ ପ୍ରୀତଂ ତତ୍ତଦୀଶାଯ ଦାପଯେତ୍
ତିଳ ତେଲ ମିଶାଇଥିବା ପକ୍କ ଫଳ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନିଜ ମନକୁ ଯାହା ପସନ୍ଦ, ସେହି ସବୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଦତ୍ଵା ନୈଵେଦ୍ଯଵସ୍ତ୍ରାଦି ନାଦଦୀତ କଥଂଚନ । ତ୍ଯକ୍ତଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୁମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତଦ୍ଭକ୍ତେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷତଃ
ନୈବେଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ପରେ, କେହି ଭଳି ଏହାକୁ ପୁନି ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟ ବିଶେଷକରି ତାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଇତି ତେ କଥିତଂ କିଂଚିତ୍ସମାସେନ ମହେଶ୍ଵରି । ଗୋପନୀଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସ୍ଵଯୋନିରିଵ ପାର୍ଵତି
ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ଏହିପରି କିଛି କଥା ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହିଲି; ଏହାକୁ ନିଜ ଜନ୍ମର ଭଳି ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ସାଧାରଣ ରେଖିବା ଉଚିତ, ହେ ପାର୍ବତୀ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣରୂପଗୁଣଵର୍ଣନ ଶାସ୍ତ୍ରଵର୍ଗବୋଧାଧିକାର ଇହ ଚେଦଲମନ୍ଯପାଠୈଃ । ତତ୍ପ୍ରେମଭାଵରସଭକ୍ତିଵିଲାସ ନାମହାରେଷୁ ଚେତ୍ଖଲୁ ମନଃ କିମୁ କାମିନୀଭିଃ
ଏଠାରେ ଯଦି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ ଓ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଅଧିକାର ଅଛି, ତେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପାଠର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯଦି ମନ କୃଷ୍ଣପ୍ରେମ, ଭାବ ଓ ଭକ୍ତିର ରସରେ ଲୀନ, ତେବେ ନାରୀପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାର କଣ ଦରକାର?
ତଚ୍ଚେତସା ପ୍ରଭଜତାଂ ଵ୍ରଜବାଲକେଂଦ୍ରଂ ଵୃଂଦାଵନକ୍ଷିତିତଲଂ ଯମୁନାଜଲଂ ଚ । ତଲ୍ଲୋକନାଥପଦପଂକଜଧୂଲିମିଶ୍ରଲିପ୍ତଂ ଵପୁଃ କିଲ ଵୃଥାଗରୁଚଂଦନାଦ୍ଯୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ବ୍ରଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ, ବୃନ୍ଦାବନ ଭୂମି ଓ ଯମୁନା ଜଳକୁ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ତାହାଁର ଲୋକପତିଙ୍କ ପଦଧୂଳିରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ତେବେ ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେବା ଅର୍ଥହୀନ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଵୃଂଦାଵନମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଅଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ ବୃନ୍ଦାବନ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ଅଷୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଋଷଯ ଊଚୁ- ସୂତ ଜୀଵ ଚିରଂ ସାଧୋ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରିତାମୃତମ୍ । ତ୍ଵଯା ପ୍ରକାଶିତଂ ସର୍ଵଂ ଭକ୍ତାନାଂ ଭଵତାରଣମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ସୂତ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ହେଉ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରିତାମୃତ ତୁମେ ପ୍ରକାଶ କରିଛ, ଯାହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଲୀଲାଂ ନିଖିଲାଂ ବ୍ରୂହି ଦୈନଂଦିନୀଂ ପ୍ରଭୋ । ଯଯାକର୍ଣିତଯା ସାଧୋ କୃଷ୍ଣେ ଭକ୍ତିର୍ଵିଵର୍ଦ୍ଧତେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ଦିନନିତ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ବଢ଼ିଯାଏ।
ଗୁରୋଃ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ମଂତ୍ରସ୍ଯ ଵିଧାନଂ ଲକ୍ଷଣଂ ପୃଥକ୍ । ଵଦାସ୍ମାକଂ ମହାଭାଗ ତ୍ଵଂ ହି ନଃ ପରମଃ ସୁହୃତ୍
ହେ ମହାଭାଗ, ଗୁରୁ, ଶିଷ୍ୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରର ବିଶେଷ ବିଧି ଓ ଲକ୍ଷଣ ଆମକୁ କୁହ; କାରଣ ତୁମେ ଆମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ବନ୍ଧୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏକଦା ଯମୁନାତୀରେ ସମାସୀନଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍ । ନାରଦଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାହ ଦେଵଦେଵଂ ସଦାଶିଵମ୍
ସୂତ କହିଲେ— ଏକଥର ଯମୁନା ତଟରେ ବସିଥିବା ଜଗତ୍ଗୁରୁଙ୍କୁ ନାରଦ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, 'ଦେବଦେବ, ସଦାଶିବ।'
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଦେଵଦେଵ ମହାଦେଵ ସର୍ଵଜ୍ଞ ଜଗଦୀଶ୍ଵର । ଭଗଵଦ୍ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ କୃଷ୍ଣମଂତ୍ରଵିଦାଂ ଵର
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଦେବଦେବ, ମହାଦେବ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଜଗତ୍ନାଥ, ଭଗବତ୍ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କୃଷ୍ଣମଂତ୍ରା ମଯା ଲବ୍ଧାସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ଯେ ଚ ପିତୁଃ ପରେ । ତେ ସର୍ଵେ ସାଧିତାସ୍ତତ୍ଵାନ୍ମଂତ୍ରରାଜାଦଯୋ ମଯା
ମୁଁ ତୁମଠାରୁ, ବାପାଠାରୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଯେ କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ର ପାଇଛି, ସେସବୁ ମନ୍ତ୍ର ଓ ମନ୍ତ୍ରରାଜ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁଯାୟୀ ସାଧନ କରିଛି।
ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ଶାକମୂଲଫଲାଶିନା । ଶୁଷ୍କପର୍ଣାଂବୁଵାଯ୍ଵାଦି ଭୋଜିନା ଚ ନିରାଶିନା
ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଶାକ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ଶୁଖିଲା ପତ୍ର, ପାଣି, ବାୟୁ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଆଶା ଛାଡ଼ି ଜୀବନ ଯାପନ କରିଥିଲି।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସଂଦର୍ଶନାଲାପଵର୍ଜିନା ଭୂମିଶାଯିନା । କାମାଦିଷଡ୍ଗୁଣଂ ଜିତ୍ଵା ବାହ୍ଯେଂଦ୍ରିଯନିଯମ୍ଯତା
ସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ କଥାହେବାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଭୂମିରେ ଶୋଇ, କାମ ଓ ଅନ୍ୟ ଛଅଟି ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଜିତି, ବାହ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲି।
ଏଵଂକୃତେଽପି ନୈଵାତ୍ମା ସଂତୁଷ୍ଟୋ ମମ ଶଂକର । ତଦ୍ବ୍ରୂହି ଯତ୍ପ୍ରସିଧ୍ଯେତ ସଂସ୍କାରାଦ୍ଯୈର୍ଵିନା ପ୍ରଭୋ
ଏମିତି ସବୁ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଆତ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା ନାହିଁ, ହେ ଶିବ, ଏହିପରି କୌଣସି କ୍ରିୟା ବିନା କେମିତି ସଫଳତା ମିଳିପାରିବ, ଦୟାକରି କହ।
ସକୃଦୁଚ୍ଚାରଣାଦେଵ ଦଦାତି ଫଲମୁତ୍ତମମ୍ । ଯଦି ଯୋଗ୍ଯୋଽସ୍ମି ଦେଵେଶ ତଦା ମେ କୃପଯା ଵଦ
ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟିକୁ କେବଳ ଏକଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳ ମିଳେ; ମୁଁ ଯଦି ଯୋଗ୍ୟ ହେଉଛି, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଠାକୁର, ତେବେ ଦୟାକରି ମୋତେ କହ।
ଶିଵ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ମହାଭାଗ ତ୍ଵଯା ଲୋକହିତୈଷିଣା । ସୁଗୋପ୍ଯମପି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମଂତ୍ରଚିଂତାମଣିଂ ତଵ
ଶିବ କହିଲେ— ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଏହା ଖୁବ ଭଲ। ଏହି ଅତି ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଚିନ୍ତାମଣିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ରହସ୍ଯାନାଂ ରହସ୍ଯଂ ଯଦ୍ଗୁହ୍ଯାନାଂ ଗୁହ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ନ ମଯା କଥିତଂ ଦେଵ୍ଯୈ ନାଗ୍ରଜେଭ୍ଯଃ ପୁରା ତଵ
ଏହା ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ। ଏହାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦେବୀ କିମ୍ବା ପୁରାତନ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ କହିନଥିଲି।
ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯୁଗଲଂ ତୁଭ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣମଂତ୍ରମନୁତ୍ତମମ୍ । ମଂତ୍ରଚିଂତାମଣିର୍ନାମ ଯୁଗଲଂ ଦ୍ଵଯମେଵ ଚ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୁଇଟି ଅଂଶରେ ଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ କୃଷ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର କହିବି। ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଚିନ୍ତାମଣି ନାମରେ ଓ ଦୁଇ ଅଂଶର ଯୁଗଳ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ପର୍ଯାଯା ଅସ୍ଯ ମଂତ୍ରସ୍ଯ ତଥା ପଂଚପଦୀତି ଚ । ଗୋପୀଜନପଦଂ ଵଲ୍ଲଭାଂ ତଂ ତୁ ଚରଣାନିତି
ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଅନ୍ୟ ନାମ ହେଉଛି ପଞ୍ଚପଦୀ, ଗୋପୀଜନପଦ, ବଲ୍ଲଭା ଓ ଚରଣାନି।
ଶରଣଂ ଚ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଚ ଏଷ ପଂଚପଦାତ୍ମକଃ । ମଂତ୍ରଚିଂତାମଣିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଷୋଡଶାର୍ଣୋ ମହାମନୁଃ
‘ଶରଣମ୍ ଚ ପ୍ରପଦ୍ୟେ’— ଏହି ହେଉଛି ପଞ୍ଚପଦୀ ରୂପ; ଏହି ଚିନ୍ତାମଣି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଷୋଡ଼ଶ ଅକ୍ଷରର ମହାମନ୍ତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନମୋ ଗୋପୀଜନେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵଲ୍ଲଭାଭ୍ଯାଂ ଵଦେତ୍ତତଃ । ପଦଦ୍ଵଯାତ୍ମକୋ ମଂତ୍ରୋ ଦଶାର୍ଣଃ ଖଲୁ କଥ୍ଯତେ
‘ନମୋ ଗୋପୀଜନ’ କହି ପରେ ‘ବଲ୍ଲଭା’ କହିବା ଉଚିତ୍। ଦୁଇ ଶବ୍ଦର ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦଶ ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏତାଂ ପଂଚପଦୀଂ ଜପ୍ତ୍ଵା ଶ୍ରଦ୍ଧଯାଶ୍ରଦ୍ଧଯା ସକୃତ୍ । କୃଷ୍ଣପ୍ରିଯାଣାଂ ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହି ପଞ୍ଚପଦୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଆସ୍ଥା ଥିଲେ କିମ୍ବା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ଏକଥର ଜପ କଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟମାନେଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମିଳିଯାଏ।
ନ ପୁରଶ୍ଚରଣପ୍ରେକ୍ଷା ନାସ୍ଯ ନ୍ଯାସଵିଧିକ୍ରମଃ । ନ ଦେଶକାଲନିଯମୋ ନାରିମିତ୍ରାଦିଶୋଧନମ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ କୌଣସି ପୂର୍ବ ତୟାରି, ନ୍ୟାସ ବିଧି, ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ସମୟର ନିୟମ, ଜଳ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି— କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ।
ସର୍ଵେଽଧିକାରିଣଶ୍ଚାତ୍ର ଚଂଡାଲାଂତା ମୁନୀଶ୍ଵର । ସ୍ତ୍ରିଯଃ ଶୂଦ୍ରାଦଯଶ୍ଚାପି ଜଡମୂକାଦି ପଂଗଵଃ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତେ ଅଧିକାରୀ— ମହାମୁନି, ଚଣ୍ଡାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଜନାନୀମାନେ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ମୂଢ଼, ଗୁଙ୍ଗା ଓ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ଥିବାମାନେ।
ଅନ୍ଯେ ହୂଣାଃ କିରାତାଶ୍ଚ ପୁଲିଂଦାଃ ପୁଷ୍କସାସ୍ତଥା । ଆଭୀରାଯ ଵନାଃ କଂକାଃ ଖସାଦ୍ଯାଃ ପାପଯୋନଯଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଯେପରିକି ହୁଣ, କିରାତ, ପୁଲିନ୍ଦ, ପୁଷ୍କସ, ଆଭୀର, ଅରଣ୍ୟବାସୀ, କଙ୍କ, ଖସ ଓ ଅନ୍ୟ ପାପ ଜନ୍ମର ଲୋକମାନେ।
ଦଂଭାହଂକାରପରମାଃ ପାପାଃ ପୈଶୁନ୍ଯତତ୍ପରାଃ । ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣାଦି ହଂତାରୋ ମହୋପପାତକାନ୍ଵିତାଃ
ଯେମାନେ ଠକେଇ ଓ ଅହଂକାରରେ ଭରିଥିବା, ପାପୀ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବାରେ ଲାଗିଥିବା, ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିବା, ମହାପାପରେ ଲିପ୍ତ।
ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯରହିତାଃ ଶ୍ରଵଣାଦିଵିଵର୍ଜିତାଃ । ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ସର୍ଵେ ସ୍ଯୁର୍ମନୋରସ୍ଯାଧିକାରିଣଃ
ଯେମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ହୀନ, ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟ କୃତ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଏମିତି ସମସ୍ତେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଅଧିକାରୀ।