ପ୍ରତିମାଂ ଵା ମହାଭାଗେ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ଗଣ୍ଯତେ । ଦମନାରୋପଣଂ କୃତ୍ଵା ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୌ ଚ ସମର୍ପଯେତ୍
କିମ୍ବା ପ୍ରତିମାକୁ, ହେ ମହାଭାଗେ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ; ଦମନ ଶାଖା ରଖି, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ,
ଵୈଶାଖେ ଶ୍ରାଵଣେ ଭାଦ୍ରେ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵା ତଦର୍ପଣମ୍ । ପୂର୍ଵେପୂର୍ଵେ ତୁ ଵାତସ୍ଥେ ଦମନାଦିଷୁ କର୍ମସୁ
ବୈଶାଖ, ଶ୍ରାବଣ କିମ୍ବା ଭାଦ୍ର ମାସରେ ଏହି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବ ମାସଗୁଡ଼ିକରେ, ଦମନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବାତାସ ଥିଲେ,
ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଧାନେନ ଅନ୍ଯଥା ନିଷ୍ଫଲଂ ଭଵେତ୍ । ଵୈଶାଖେ ଚ ତୃତୀଯାଯାଂ ଜଲମଧ୍ଯେ ଵିଶେଷତଃ
ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଦରକାର, ନାହିଁଲେ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ; ବିଶେଷ କରି ବୈଶାଖ ମାସର ତୃତୀୟାରେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ,
ଅଥଵା ମଂଡଲେ କୁର୍ଯାନ୍ମଂଡପେ ଵା ବୃହଦ୍ଵନେ । ସୁଗଂଧଚଂଦନେନାଂଗଂ ସୁପୁଷ୍ଟଂ ଚ ଦିନେଦିନେ
କିମ୍ବା ମଣ୍ଡଳରେ, ମଣ୍ଡପରେ କିମ୍ବା ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ କରିପାରିବେ; ପ୍ରତିଦିନ ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଚାଉଁଟିବା ଉଚିତ,
ଯଥାପ୍ରଯତ୍ନତଃ କୁର୍ଯାତ୍କୃଶାଂଗସ୍ଯେଵ ପୁଷ୍ଟିଦମ୍ । ଚଂଦନାଗୁରୁ ହ୍ରୀବେର କୃଷ୍ଣକୁଂକୁମ ରୋଚନା
ଯେପରି ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ, ଦୁର୍ବଳ ଦେହକୁ ପୁଷ୍ଟି ଦେବା ପରି; ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, ହ୍ରୀବେର, କୃଷ୍ଣକୁଙ୍କୁମ, ରୋଚନା,
ଜଟାମାଂସୀ ମୁରା ଚୈଵ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଗଂଧାଷ୍ଟକଂ ଵିଦୁଃ । ତୈସ୍ତୈର୍ଗଂଧଯୁତୈଶ୍ଚାପି ଵିଷ୍ଣୋରଂଗାନି ଲେପଯେତ୍
ଜଟାମାଁସି ଓ ମୁରା—ଏହି ଅଠଟି ସୁଗନ୍ଧିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗନ୍ଧ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ; ଏହି ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ଚାଉଁଟିବା ଉଚିତ।
ଧୃଷ୍ଟଂ ଚ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଂ କର୍ପୂରାଗୁରୁଯୋଗତଃ । ଅଥଵା କେସରୈର୍ଯୋଜ୍ଯଂ ହରିଚଂଦନମୁଚ୍ଯତେ
ତୁଳସୀ କାଠକୁ କର୍ପୂର ଓ ଅଗରୁ ଦ୍ୱାରା ମିଶାଇଲେ, କିମ୍ବା କେଶର ସହିତ ଯୋଗ କରିଲେ, ଏହି ମିଶ୍ରଣକୁ ହରିଚନ୍ଦନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯାତ୍ରାକାଲେ ଚ ଯେ କୃଷ୍ଣଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପଶ୍ଯଂତି ମାନଵାଃ । ନ ତେଷାଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଃ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି
ଯେମାନେ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଭକ୍ତି ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ପୁନି ଏହି ସଂସାରକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସୁଗଂଧମିଶ୍ରିତୈସ୍ତୋଯୈର୍ଦେଵଦେଵଂ ଗଲଂତି ଯେ । ଅଥଵା ପୁଷ୍ପମଧ୍ଯେ ତୁ ସ୍ଥାପଯେଜ୍ଜଗଦୀଶ୍ଵରମ୍
ଯେମାନେ ସୁଗନ୍ଧ ମିଶାଇଥିବା ପାଣି ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କୁ ବସାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵୃଂଦାଵନଂ ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଉପସ୍କୃତ୍ଯ ଫଲାନି ଚ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତେନ ଯୋଗ୍ଯେନ ଭୋଜଯେତ୍ତଦଶେଷତଃ
ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଯାଇ, ଫଳ ତିଆରି କରି, ଯୋଗ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନାରିକେଲଫଲଂ ବୀଜକୋଶଂ ଚୋଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦାପଯେତ୍ । ଘୋଂଟାଫଲଂ ଚ ପନସଂ କୋଶମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦାପଯେତ୍
ନାଡିଆ ଫଳରୁ ଗୁଟିକୁ ବାହାର କରି ଦେବା ଉଚିତ, ଏଭଳି ଭାବରେ ପନସ ଓ ଜାକ ଫଳର ଗୁଟି ବାହାର କରି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଦଧ୍ନା ଵିମିଶ୍ରିତଂ ଚାନ୍ନଂ ଘୃତେନାପ୍ଲୁତ୍ଯ ଦାପଯେତ୍ । ପାଚିତଂ ପିଷ୍ଟକଂ ପୂପମଷ୍ଟାଦଶଘୃତେନ ଚ
ଦହି ମିଶାଇଥିବା ଭାତ ଘିଅରେ ଭିଜାଇ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ଅଠରୋ ପ୍ରକାର ଘିଅରେ ପକାଯାଇଥିବା ପିଠା ଓ ପୁଆ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତୈଲୈଶ୍ଚ ତିଲସଂମିଶ୍ରୈଃ ଫଲଂ ପକ୍ଵଂ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ । ଯଦ୍ଯଦେଵାତ୍ମନଃ ପ୍ରୀତଂ ତତ୍ତଦୀଶାଯ ଦାପଯେତ୍
ତିଳ ତେଲ ମିଶାଇଥିବା ପକ୍କ ଫଳ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନିଜ ମନକୁ ଯାହା ପସନ୍ଦ, ସେହି ସବୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଦତ୍ଵା ନୈଵେଦ୍ଯଵସ୍ତ୍ରାଦି ନାଦଦୀତ କଥଂଚନ । ତ୍ଯକ୍ତଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୁମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତଦ୍ଭକ୍ତେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷତଃ
ନୈବେଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ପରେ, କେହି ଭଳି ଏହାକୁ ପୁନି ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟ ବିଶେଷକରି ତାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଇତି ତେ କଥିତଂ କିଂଚିତ୍ସମାସେନ ମହେଶ୍ଵରି । ଗୋପନୀଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସ୍ଵଯୋନିରିଵ ପାର୍ଵତି
ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ଏହିପରି କିଛି କଥା ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହିଲି; ଏହାକୁ ନିଜ ଜନ୍ମର ଭଳି ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ସାଧାରଣ ରେଖିବା ଉଚିତ, ହେ ପାର୍ବତୀ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣରୂପଗୁଣଵର୍ଣନ ଶାସ୍ତ୍ରଵର୍ଗବୋଧାଧିକାର ଇହ ଚେଦଲମନ୍ଯପାଠୈଃ । ତତ୍ପ୍ରେମଭାଵରସଭକ୍ତିଵିଲାସ ନାମହାରେଷୁ ଚେତ୍ଖଲୁ ମନଃ କିମୁ କାମିନୀଭିଃ
ଏଠାରେ ଯଦି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ ଓ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଅଧିକାର ଅଛି, ତେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପାଠର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯଦି ମନ କୃଷ୍ଣପ୍ରେମ, ଭାବ ଓ ଭକ୍ତିର ରସରେ ଲୀନ, ତେବେ ନାରୀପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାର କଣ ଦରକାର?
ତଚ୍ଚେତସା ପ୍ରଭଜତାଂ ଵ୍ରଜବାଲକେଂଦ୍ରଂ ଵୃଂଦାଵନକ୍ଷିତିତଲଂ ଯମୁନାଜଲଂ ଚ । ତଲ୍ଲୋକନାଥପଦପଂକଜଧୂଲିମିଶ୍ରଲିପ୍ତଂ ଵପୁଃ କିଲ ଵୃଥାଗରୁଚଂଦନାଦ୍ଯୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ବ୍ରଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ, ବୃନ୍ଦାବନ ଭୂମି ଓ ଯମୁନା ଜଳକୁ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ତାହାଁର ଲୋକପତିଙ୍କ ପଦଧୂଳିରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ତେବେ ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେବା ଅର୍ଥହୀନ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଵୃଂଦାଵନମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଅଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ ବୃନ୍ଦାବନ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ଅଷୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଋଷଯ ଊଚୁ- ସୂତ ଜୀଵ ଚିରଂ ସାଧୋ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରିତାମୃତମ୍ । ତ୍ଵଯା ପ୍ରକାଶିତଂ ସର୍ଵଂ ଭକ୍ତାନାଂ ଭଵତାରଣମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ସୂତ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ହେଉ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରିତାମୃତ ତୁମେ ପ୍ରକାଶ କରିଛ, ଯାହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଲୀଲାଂ ନିଖିଲାଂ ବ୍ରୂହି ଦୈନଂଦିନୀଂ ପ୍ରଭୋ । ଯଯାକର୍ଣିତଯା ସାଧୋ କୃଷ୍ଣେ ଭକ୍ତିର୍ଵିଵର୍ଦ୍ଧତେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ଦିନନିତ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ବଢ଼ିଯାଏ।
ଗୁରୋଃ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ମଂତ୍ରସ୍ଯ ଵିଧାନଂ ଲକ୍ଷଣଂ ପୃଥକ୍ । ଵଦାସ୍ମାକଂ ମହାଭାଗ ତ୍ଵଂ ହି ନଃ ପରମଃ ସୁହୃତ୍
ହେ ମହାଭାଗ, ଗୁରୁ, ଶିଷ୍ୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରର ବିଶେଷ ବିଧି ଓ ଲକ୍ଷଣ ଆମକୁ କୁହ; କାରଣ ତୁମେ ଆମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ବନ୍ଧୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏକଦା ଯମୁନାତୀରେ ସମାସୀନଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍ । ନାରଦଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାହ ଦେଵଦେଵଂ ସଦାଶିଵମ୍
ସୂତ କହିଲେ— ଏକଥର ଯମୁନା ତଟରେ ବସିଥିବା ଜଗତ୍ଗୁରୁଙ୍କୁ ନାରଦ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, 'ଦେବଦେବ, ସଦାଶିବ।'
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଦେଵଦେଵ ମହାଦେଵ ସର୍ଵଜ୍ଞ ଜଗଦୀଶ୍ଵର । ଭଗଵଦ୍ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ କୃଷ୍ଣମଂତ୍ରଵିଦାଂ ଵର
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଦେବଦେବ, ମହାଦେବ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଜଗତ୍ନାଥ, ଭଗବତ୍ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କୃଷ୍ଣମଂତ୍ରା ମଯା ଲବ୍ଧାସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ଯେ ଚ ପିତୁଃ ପରେ । ତେ ସର୍ଵେ ସାଧିତାସ୍ତତ୍ଵାନ୍ମଂତ୍ରରାଜାଦଯୋ ମଯା
ମୁଁ ତୁମଠାରୁ, ବାପାଠାରୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଯେ କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ର ପାଇଛି, ସେସବୁ ମନ୍ତ୍ର ଓ ମନ୍ତ୍ରରାଜ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁଯାୟୀ ସାଧନ କରିଛି।
ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ଶାକମୂଲଫଲାଶିନା । ଶୁଷ୍କପର୍ଣାଂବୁଵାଯ୍ଵାଦି ଭୋଜିନା ଚ ନିରାଶିନା
ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଶାକ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ଶୁଖିଲା ପତ୍ର, ପାଣି, ବାୟୁ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଆଶା ଛାଡ଼ି ଜୀବନ ଯାପନ କରିଥିଲି।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସଂଦର୍ଶନାଲାପଵର୍ଜିନା ଭୂମିଶାଯିନା । କାମାଦିଷଡ୍ଗୁଣଂ ଜିତ୍ଵା ବାହ୍ଯେଂଦ୍ରିଯନିଯମ୍ଯତା
ସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ କଥାହେବାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଭୂମିରେ ଶୋଇ, କାମ ଓ ଅନ୍ୟ ଛଅଟି ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଜିତି, ବାହ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲି।
ଏଵଂକୃତେଽପି ନୈଵାତ୍ମା ସଂତୁଷ୍ଟୋ ମମ ଶଂକର । ତଦ୍ବ୍ରୂହି ଯତ୍ପ୍ରସିଧ୍ଯେତ ସଂସ୍କାରାଦ୍ଯୈର୍ଵିନା ପ୍ରଭୋ
ଏମିତି ସବୁ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଆତ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା ନାହିଁ, ହେ ଶିବ, ଏହିପରି କୌଣସି କ୍ରିୟା ବିନା କେମିତି ସଫଳତା ମିଳିପାରିବ, ଦୟାକରି କହ।
ସକୃଦୁଚ୍ଚାରଣାଦେଵ ଦଦାତି ଫଲମୁତ୍ତମମ୍ । ଯଦି ଯୋଗ୍ଯୋଽସ୍ମି ଦେଵେଶ ତଦା ମେ କୃପଯା ଵଦ
ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟିକୁ କେବଳ ଏକଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳ ମିଳେ; ମୁଁ ଯଦି ଯୋଗ୍ୟ ହେଉଛି, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଠାକୁର, ତେବେ ଦୟାକରି ମୋତେ କହ।
ଶିଵ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ମହାଭାଗ ତ୍ଵଯା ଲୋକହିତୈଷିଣା । ସୁଗୋପ୍ଯମପି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମଂତ୍ରଚିଂତାମଣିଂ ତଵ
ଶିବ କହିଲେ— ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଏହା ଖୁବ ଭଲ। ଏହି ଅତି ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଚିନ୍ତାମଣିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ରହସ୍ଯାନାଂ ରହସ୍ଯଂ ଯଦ୍ଗୁହ୍ଯାନାଂ ଗୁହ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ନ ମଯା କଥିତଂ ଦେଵ୍ଯୈ ନାଗ୍ରଜେଭ୍ଯଃ ପୁରା ତଵ
ଏହା ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ। ଏହାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦେବୀ କିମ୍ବା ପୁରାତନ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ କହିନଥିଲି।