ନାଲିକେରଂ ଚ ଧାତ୍ରୀଂ ଚ ପନସଂ ଚ ହରୀତକୀମ୍ । ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵୃକ୍ଷଖଂଡୈଶ୍ଚ ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମାନ୍ଵିତୈଃ
ନାଡ଼ିଆ, ଆଉଁଳା, ପନସ, ହରୀତକୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛର ଶାଖା ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲ ଲଗିଛି,
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଶ୍ଚୈଵ ଫଲପୁଷ୍ପସମନ୍ଵିତୈଃ । ଵିତାନୈଃ କୁସୁମୋଦ୍ଦାମୈର୍ଵାରିପୂର୍ଣଘଟୈସ୍ତଥା
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଓ ଫୁଲ, ଅଧିକ ଫୁଲର ଚାଉଣି ଓ ପାଣି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ,
ଚୂତଶାଖୋପଶାଖାଭିଃ ଶୋଭିତଂ ଛତ୍ରଚାମରୈଃ । ଜଯକୃଷ୍ଣେତି ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣପୁରସ୍ସରମ୍
ଆମ୍ବ ଶାଖା ଓ ତାହାର ଉପଶାଖା, ଛତା ଓ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, 'ଜୟ କୃଷ୍ଣ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରି, ପ୍ରଥମେ ପରିକ୍ରମା କରି,
ଵିଶେଷତଃ କଲିଯୁଗେ ଦୋଲୋତ୍ସଵୋ ଵିଧୀଯତେ । ଫାଲ୍ଗୁନେ ଚ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାମଷ୍ଟମେ ଯାମସଂଜ୍ଞକେ
ବିଶେଷ କରି କଳିଯୁଗରେ ଡୋଲଉତ୍ସବ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ଫାଗୁଣ ମାସର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଦିନର ଅଷ୍ଟମ ଯାମରେ,
ଅଥଵା ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ତୁ ପ୍ରତିପତ୍ସଂଧିସଂଜ୍ଞକେ । ପୂଜଯେଦ୍ଵିଧିଵଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଫଲ୍ଗୁଚୂର୍ଣୈଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧୈଃ
କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ପ୍ରତିପତ୍ତି ସନ୍ଧି ସମୟରେ, ନିୟମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଚାରି ପ୍ରକାର ଫାଗୁ ପୋଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ,
ସିତରକ୍ତୈର୍ଗୌରପୀତୈଃ କର୍ପୂରାଦି ଵିମିଶ୍ରିତୈଃ । ହରିଦ୍ରାରାଗଯୋଗାଚ୍ଚ ରଂଗରୂପୈର୍ମନୋହରୈଃ
ଧଳା, ଲାଲ, ହଳଦିଆ ଓ ଗୌରବର୍ଣ୍ଣ ପୋଡ଼ି, କର୍ପୂର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ମିଶାଇ, ହଳଦି ଓ ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଆକର୍ଷକ ରଙ୍ଗରେ,
ଅନ୍ଯୈର୍ଵା ରଂଗରୂପୈଶ୍ଚ ପ୍ରୀଣଯେତ୍ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ସମାରଭ୍ଯ ପଂଚମ୍ଯାଂ ତଂ ସମାପଯେତ୍
ଅଥବା ଅନ୍ୟ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ; ଏକାଦଶୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପଞ୍ଚମୀରେ ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ,
ପଂଚାହାନି ତ୍ର୍ଯହାନି ଵା ଦୋଲୋତ୍ସଵୋ ଵିଧୀଯତେ । ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖଂ କୃଷ୍ଣଂ ଦୋଲମାନଂ ସକୃନ୍ନରାଃ
ପଞ୍ଚ ଦିନ କିମ୍ବା ତିନି ଦିନ ଡୋଲଉତ୍ସବ ହେବା ଉଚିତ; କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ କରି ଡୋଲାରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ, ଏକଥର ମଧ୍ୟ,
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପରାଧନିଚଯୈର୍ମୁକ୍ତାସ୍ତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଜଲପାତ୍ରେ ଚ ମାସି ମାଧଵସଂଜ୍ଞକେ
ଦେଖିଥିବା ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମାଧବ ନାମକ ମାସରେ ଜଳପାତ୍ରରେ ରଖି,
ସୌଵର୍ଣପାତ୍ରେ ରୌପ୍ଯେ ଵା ତାମ୍ରେ ଵାପ୍ଯଥ ମୃଣ୍ମଯେ । ତୋଯସ୍ଥଂ ଯୋଽର୍ଚଯେଦ୍ଦେଵଂ ଶାଲଗ୍ରାମସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ସୁନା, ଚାଁଦି, ତାମ୍ବା କିମ୍ବା ମାଟିର ପାତ୍ରରେ ଜଳ ଭରି, ଯିଏ ଶାଳଗ୍ରାମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ,
ପ୍ରତିମାଂ ଵା ମହାଭାଗେ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ଗଣ୍ଯତେ । ଦମନାରୋପଣଂ କୃତ୍ଵା ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୌ ଚ ସମର୍ପଯେତ୍
କିମ୍ବା ପ୍ରତିମାକୁ, ହେ ମହାଭାଗେ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ; ଦମନ ଶାଖା ରଖି, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ,
ଵୈଶାଖେ ଶ୍ରାଵଣେ ଭାଦ୍ରେ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵା ତଦର୍ପଣମ୍ । ପୂର୍ଵେପୂର୍ଵେ ତୁ ଵାତସ୍ଥେ ଦମନାଦିଷୁ କର୍ମସୁ
ବୈଶାଖ, ଶ୍ରାବଣ କିମ୍ବା ଭାଦ୍ର ମାସରେ ଏହି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବ ମାସଗୁଡ଼ିକରେ, ଦମନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବାତାସ ଥିଲେ,
ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଧାନେନ ଅନ୍ଯଥା ନିଷ୍ଫଲଂ ଭଵେତ୍ । ଵୈଶାଖେ ଚ ତୃତୀଯାଯାଂ ଜଲମଧ୍ଯେ ଵିଶେଷତଃ
ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଦରକାର, ନାହିଁଲେ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ; ବିଶେଷ କରି ବୈଶାଖ ମାସର ତୃତୀୟାରେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ,
ଅଥଵା ମଂଡଲେ କୁର୍ଯାନ୍ମଂଡପେ ଵା ବୃହଦ୍ଵନେ । ସୁଗଂଧଚଂଦନେନାଂଗଂ ସୁପୁଷ୍ଟଂ ଚ ଦିନେଦିନେ
କିମ୍ବା ମଣ୍ଡଳରେ, ମଣ୍ଡପରେ କିମ୍ବା ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ କରିପାରିବେ; ପ୍ରତିଦିନ ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଚାଉଁଟିବା ଉଚିତ,
ଯଥାପ୍ରଯତ୍ନତଃ କୁର୍ଯାତ୍କୃଶାଂଗସ୍ଯେଵ ପୁଷ୍ଟିଦମ୍ । ଚଂଦନାଗୁରୁ ହ୍ରୀବେର କୃଷ୍ଣକୁଂକୁମ ରୋଚନା
ଯେପରି ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ, ଦୁର୍ବଳ ଦେହକୁ ପୁଷ୍ଟି ଦେବା ପରି; ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, ହ୍ରୀବେର, କୃଷ୍ଣକୁଙ୍କୁମ, ରୋଚନା,
ଜଟାମାଂସୀ ମୁରା ଚୈଵ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଗଂଧାଷ୍ଟକଂ ଵିଦୁଃ । ତୈସ୍ତୈର୍ଗଂଧଯୁତୈଶ୍ଚାପି ଵିଷ୍ଣୋରଂଗାନି ଲେପଯେତ୍
ଜଟାମାଁସି ଓ ମୁରା—ଏହି ଅଠଟି ସୁଗନ୍ଧିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗନ୍ଧ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ; ଏହି ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ଚାଉଁଟିବା ଉଚିତ।
ଧୃଷ୍ଟଂ ଚ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଂ କର୍ପୂରାଗୁରୁଯୋଗତଃ । ଅଥଵା କେସରୈର୍ଯୋଜ୍ଯଂ ହରିଚଂଦନମୁଚ୍ଯତେ
ତୁଳସୀ କାଠକୁ କର୍ପୂର ଓ ଅଗରୁ ଦ୍ୱାରା ମିଶାଇଲେ, କିମ୍ବା କେଶର ସହିତ ଯୋଗ କରିଲେ, ଏହି ମିଶ୍ରଣକୁ ହରିଚନ୍ଦନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯାତ୍ରାକାଲେ ଚ ଯେ କୃଷ୍ଣଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପଶ୍ଯଂତି ମାନଵାଃ । ନ ତେଷାଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଃ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି
ଯେମାନେ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଭକ୍ତି ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ପୁନି ଏହି ସଂସାରକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସୁଗଂଧମିଶ୍ରିତୈସ୍ତୋଯୈର୍ଦେଵଦେଵଂ ଗଲଂତି ଯେ । ଅଥଵା ପୁଷ୍ପମଧ୍ଯେ ତୁ ସ୍ଥାପଯେଜ୍ଜଗଦୀଶ୍ଵରମ୍
ଯେମାନେ ସୁଗନ୍ଧ ମିଶାଇଥିବା ପାଣି ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କୁ ବସାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵୃଂଦାଵନଂ ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଉପସ୍କୃତ୍ଯ ଫଲାନି ଚ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତେନ ଯୋଗ୍ଯେନ ଭୋଜଯେତ୍ତଦଶେଷତଃ
ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଯାଇ, ଫଳ ତିଆରି କରି, ଯୋଗ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନାରିକେଲଫଲଂ ବୀଜକୋଶଂ ଚୋଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦାପଯେତ୍ । ଘୋଂଟାଫଲଂ ଚ ପନସଂ କୋଶମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦାପଯେତ୍
ନାଡିଆ ଫଳରୁ ଗୁଟିକୁ ବାହାର କରି ଦେବା ଉଚିତ, ଏଭଳି ଭାବରେ ପନସ ଓ ଜାକ ଫଳର ଗୁଟି ବାହାର କରି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଦଧ୍ନା ଵିମିଶ୍ରିତଂ ଚାନ୍ନଂ ଘୃତେନାପ୍ଲୁତ୍ଯ ଦାପଯେତ୍ । ପାଚିତଂ ପିଷ୍ଟକଂ ପୂପମଷ୍ଟାଦଶଘୃତେନ ଚ
ଦହି ମିଶାଇଥିବା ଭାତ ଘିଅରେ ଭିଜାଇ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ଅଠରୋ ପ୍ରକାର ଘିଅରେ ପକାଯାଇଥିବା ପିଠା ଓ ପୁଆ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତୈଲୈଶ୍ଚ ତିଲସଂମିଶ୍ରୈଃ ଫଲଂ ପକ୍ଵଂ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ । ଯଦ୍ଯଦେଵାତ୍ମନଃ ପ୍ରୀତଂ ତତ୍ତଦୀଶାଯ ଦାପଯେତ୍
ତିଳ ତେଲ ମିଶାଇଥିବା ପକ୍କ ଫଳ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନିଜ ମନକୁ ଯାହା ପସନ୍ଦ, ସେହି ସବୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଦତ୍ଵା ନୈଵେଦ୍ଯଵସ୍ତ୍ରାଦି ନାଦଦୀତ କଥଂଚନ । ତ୍ଯକ୍ତଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୁମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତଦ୍ଭକ୍ତେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷତଃ
ନୈବେଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ପରେ, କେହି ଭଳି ଏହାକୁ ପୁନି ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟ ବିଶେଷକରି ତାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଇତି ତେ କଥିତଂ କିଂଚିତ୍ସମାସେନ ମହେଶ୍ଵରି । ଗୋପନୀଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସ୍ଵଯୋନିରିଵ ପାର୍ଵତି
ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ଏହିପରି କିଛି କଥା ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହିଲି; ଏହାକୁ ନିଜ ଜନ୍ମର ଭଳି ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ସାଧାରଣ ରେଖିବା ଉଚିତ, ହେ ପାର୍ବତୀ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣରୂପଗୁଣଵର୍ଣନ ଶାସ୍ତ୍ରଵର୍ଗବୋଧାଧିକାର ଇହ ଚେଦଲମନ୍ଯପାଠୈଃ । ତତ୍ପ୍ରେମଭାଵରସଭକ୍ତିଵିଲାସ ନାମହାରେଷୁ ଚେତ୍ଖଲୁ ମନଃ କିମୁ କାମିନୀଭିଃ
ଏଠାରେ ଯଦି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ ଓ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଅଧିକାର ଅଛି, ତେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପାଠର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯଦି ମନ କୃଷ୍ଣପ୍ରେମ, ଭାବ ଓ ଭକ୍ତିର ରସରେ ଲୀନ, ତେବେ ନାରୀପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାର କଣ ଦରକାର?
ତଚ୍ଚେତସା ପ୍ରଭଜତାଂ ଵ୍ରଜବାଲକେଂଦ୍ରଂ ଵୃଂଦାଵନକ୍ଷିତିତଲଂ ଯମୁନାଜଲଂ ଚ । ତଲ୍ଲୋକନାଥପଦପଂକଜଧୂଲିମିଶ୍ରଲିପ୍ତଂ ଵପୁଃ କିଲ ଵୃଥାଗରୁଚଂଦନାଦ୍ଯୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ବ୍ରଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ, ବୃନ୍ଦାବନ ଭୂମି ଓ ଯମୁନା ଜଳକୁ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ତାହାଁର ଲୋକପତିଙ୍କ ପଦଧୂଳିରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ତେବେ ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେବା ଅର୍ଥହୀନ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଵୃଂଦାଵନମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଅଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ ବୃନ୍ଦାବନ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ଅଷୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଋଷଯ ଊଚୁ- ସୂତ ଜୀଵ ଚିରଂ ସାଧୋ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରିତାମୃତମ୍ । ତ୍ଵଯା ପ୍ରକାଶିତଂ ସର୍ଵଂ ଭକ୍ତାନାଂ ଭଵତାରଣମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ସୂତ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ହେଉ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରିତାମୃତ ତୁମେ ପ୍ରକାଶ କରିଛ, ଯାହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଲୀଲାଂ ନିଖିଲାଂ ବ୍ରୂହି ଦୈନଂଦିନୀଂ ପ୍ରଭୋ । ଯଯାକର୍ଣିତଯା ସାଧୋ କୃଷ୍ଣେ ଭକ୍ତିର୍ଵିଵର୍ଦ୍ଧତେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ଦିନନିତ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ବଢ଼ିଯାଏ।