ନାମସଂସ୍ମରଣାଦେଵ ତଥା ତସ୍ଯାର୍ଥଚିଂତନାତ୍ । ସୌଵର୍ଣୀଂ ରାଜତୀଂ ଵାପି ତଥା ପୈଷ୍ଟୀଂ ସ୍ରଗାକୃତିମ୍
ନାମ ସ୍ମରଣ କରିବା ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଭାବିବା ଦ୍ୱାରା, ସୁନା, ଚାଁଦି କିମ୍ବା ପିଠାର ମାଳା ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରାଯାଇପାରେ।
ପାଦଯୋଶ୍ଚିହ୍ନିତାଂ କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ଚୈଵ ସମାରଭେତ୍ । ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯ ପଦୋଂଗୁଷ୍ଠମୂଲେ ଚକ୍ରଂ ବିଭର୍ତି ଯଃ
ପାଦରେ ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ; ଡାହାଣ ପାଦର ବଡ଼ ଆଂଗୁଠିର ତଳେ ଯିଏ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ନମ୍ରଜନସ୍ଯାପି ସଂସାରଚ୍ଛେଦନାଯ ଚ । ମଧ୍ଯମାଂଗୁଲିମୂଲେ ତୁ ଧତ୍ତେ କମଲମଚ୍ଯୁତଃ
ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସଂସାର ବନ୍ଧନ କଟିଯାଏ; ମଧ୍ୟମ ଆଂଗୁଠିର ତଳେ ଅଚ୍ୟୁତ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋଟସ୍ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଧ୍ଯାତୃଚିତ୍ତଦ୍ଵିରେଫାଣାଂ ଲୋଭନାଯାତିଶୋଭନମ୍ । ପଦ୍ମସ୍ଯାଧୋଧ୍ଵଜଂ ଧତ୍ତେ ସର୍ଵାନର୍ଥଜଯଧ୍ଵଜମ୍
ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମନ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ, ପଦ୍ମର ତଳେ ତିନିଅଂଶ ଧ୍ୱଜ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅପଶ୍ରୟ ଉପରେ ବିଜୟର ଚିହ୍ନ।
କନିଷ୍ଠାମୂଲତୋ ଵଜ୍ରଂ ଭକ୍ତପାପୌଘଭେଦନମ୍ । ପାର୍ଶ୍ଵମଧ୍ଯେଂଽକୁଶଂ ଭକ୍ତଚିତ୍ତେ ରଭସକାରଣମ୍
ଛୋଟ ଆଂଗୁଠିର ତଳେ ବଜ୍ର ଅଛି, ଯାହା ଭକ୍ତଙ୍କର ପାପ ଦଳିଦିଏ; ପାଦର ପାର୍ଶ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍କୁଶ ଅଛି, ଯାହା ଭକ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଉତ୍ସାହ ଆଣେ।
ଭୋଗସଂପନ୍ମଯଂ ଧତ୍ତେ ଯଵମଂଗୁଷ୍ଠପର୍ଵଣି । ମୂଲେ ଗଦାଂ ଚ ପାପାଦ୍ରିଭେଦନୀଂ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ବଡ଼ ଆଂଗୁଠିର ଗଠିରେ ଯବ ଅଛି, ଯାହା ଭୋଗ ସମୃଦ୍ଧିର ଚିହ୍ନ; ତଳେ ଗଦା ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜୀବର ପାପ ପାହାଡ଼କୁ ଭଙ୍ଗ କରେ।
ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାପ୍ରକାଶାଯ ଧତ୍ତେ ସ ଭଗଵାନଜଃ । ପଦ୍ମାଦୀନ୍ଯପି ଚିହ୍ନାନି ତତ୍ର ଦକ୍ଷେଣ ଯତ୍ପୁନଃ
ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିବା ପାଇଁ, ସେ ଅଜନ୍ମା ଭଗବାନ ଏହି ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଡାହାଣ ପାଦରେ ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଵାମପାଦେ ଵସେତ୍ସୋଽଯଂ ବିଭର୍ତ୍ତି କରୁଣାନିଧିଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଗୋଵିଂଦମାହାତ୍ମ୍ଯମାନଂଦରସସୁଂଦରମ୍
ବାମ ପାଦରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କରୁଣାର ସାଗର ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ମହିମା ଆନନ୍ଦରସରେ ଭରିଥାଏ।
ଶୃଣୁଯାତ୍କୀର୍ତ୍ତଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ସ ନିର୍ମୁକ୍ତୋ ନ ସଂଶଯଃ । ମାସକୃତ୍ଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରୀତିକରଂ ପରମ୍
ଯିଏ ଏହାକୁ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ନିତ୍ୟ ଗାନ କରନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ବର୍ଷର ପ୍ରତି ମାସର କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, କହିବି।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ତୁ ସ୍ନାପନଂ କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରୀଵିଷ୍ଣୋର୍ଯତ୍ନତଃ ଶୁଚିଃ । ଦୈନଂଦିନଂ ତୁ ଦୁରିତଂ ପକ୍ଷମାସର୍ତ୍ତୁଵର୍ଷଜମ୍
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶୁଚିତା ସହିତ ଯତ୍ନକରି ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦିନିକିଆ, ପକ୍ଷ, ମାସ, ଋତୁ ଓ ବର୍ଷର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସହସ୍ରାଣି ଜ୍ଞାତା ଜ୍ଞାତକୃତାନି ଚ । ସ୍ଵର୍ଣସ୍ତେଯସୁରାପାନ ଗୁରୁତଲ୍ପାଯୁତାନି ଚ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ହେଉଛି ଜଣେ ଜାଣିଛି କିମ୍ବା ଅଜାଣି କରିଥିବା ହେଉ, ସୁନା ଚୋରି, ମଦ୍ୟପାନ, ଗୁରୁଙ୍କର ଜନୀ ସହ ଅପରାଧ—ଏମିତି ହଜାର ହଜାର ଭୟଙ୍କର ପାପ ଥାଏ।
କୋଟିକୋଟିସହସ୍ରାଣି ହ୍ଯୁପପାପାନି ଯାନି ଚ । ସର୍ଵାଣ୍ଯଥ ପ୍ରଣଶ୍ଯଂତି ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ତୁ ଵାସରେ
କୋଟି କୋଟି ସହସ୍ର ଛୋଟ ଛୋଟ ଅପରାଧ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁପରି ହେଉ, ସମସ୍ତେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଆସିଂଚେଦଚ୍ଯୁତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ତଦୈତତ୍କଲଶୋଦକମ୍ । ପୁରୁଷସୂକ୍ତେନ ମଂତ୍ରେଣ ପାଵମାନୀଭିରେଵ ଚ
ଏହି ସମୟରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ କଳଶର ପବିତ୍ର ପାଣି ପୁରାଯିବା ଉଚିତ, ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ଓ ପାବମାନୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢିକି।
ନାଲିକେରୋଦକେନାଥ ତଥା ତାଲଫଲାଂବୁନା । ରତ୍ନୋଦକେନ ଗଂଧେନ ତଥା ପୁଷ୍ପୋଦକେନ ଚ
ତାପରେ ନାଡ଼ିଆ ପାଣି, ତାଳ ଫଳର ଜଳ, ଗନ୍ଧ ମିଶାଯାଇଥିବା ମଣିର ପାଣି, ଏବଂ ପୁଷ୍ପ ମିଶାଯାଇଥିବା ପାଣି ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଯିବ।
ପଂଚୋପଚାରୈରାରାଧ୍ଯ ଯଥାଵିଭଵଵିସ୍ତରୈଃ । ଘଂ ଘଂଟାଯୈ ନମ ଇତି ଘଂଟାଵାଦ୍ଯଂ ପ୍ରଦାପଯେତ୍
ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ଉପଚାର ଦେଇ, ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରି, 'ଘଣ୍ଟାକୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି ଘଣ୍ଟା ଧ୍ୱନି କରାଯିବ।
ପତିତସ୍ଯ ମହାଧ୍ଵାନନ୍ଯସ୍ତପାତକସଂଚଯେ । ପାହି ମାଂ ପାପିନଂ ଘୋରସଂସାରାର୍ଣଵପାତିନମ୍
ଯେଉଁଠି ମୁଁ ବଡ଼ ରାସ୍ତାରେ ପଡ଼ିଛି, ଅନେକ ପାପ ଭାର ବହୁଛି, ଏ ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଥିବା ପାପୀ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ଯ ଏଵଂ କୁରୁତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯଃ ଶୁଚିଃ । ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯେତ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜ୍ଞାନୀ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜଣା, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ଆଷାଢଶୁକ୍ଲୈକାଦଶ୍ଯାଂ କୁର୍ଯାତ୍ସ୍ଵାପମହୋତ୍ସଵମ୍ । ଆଷାଢେ ଚ ରଥଂ କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଵଣେ ଶ୍ରଵଣାଵିଧିମ୍
ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀରେ ବଡ଼ ନିଦ୍ରା ଉତ୍ସବ କରିବା ଉଚିତ, ଆଷାଢ଼ ମାସରେ ରଥ ତିଆରି କରିବା ଏବଂ ଶ୍ରାବଣରେ ଶ୍ରାବଣ ବିଧି କରିବା ଉଚିତ।
ଭାଦ୍ରେ ଚ ଜନ୍ମଦିଵସ ଉପଵାସପରୋ ଭଵେତ୍ । ପ୍ରସୁପ୍ତସ୍ଯ ପରୀଵର୍ତମାଶ୍ଵିନେ ମାସି କାରଯେତ୍
ଭାଦ୍ର ମାସରେ ଜନ୍ମଦିନରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ; ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ଠାରେ ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯିବ।
ଉତ୍ଥାନଂ ଶ୍ରୀହରେଃ କୁର୍ଯାଦନ୍ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁଦ୍ରୋହକୃତ୍ । ଶୁଭେ ଚୈଵାଶ୍ଵିନେ ମାସି ମହାମାଯାଂ ଚ ପୂଜଯେତ୍
ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଉଠାଇବା ଉଚିତ; ନ କଲେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅପରାଧ ହୁଏ। ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ମହାମାୟାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସୌଵର୍ଣୀଂ ରାଜତୀଂ ଵାପି ଵିଷ୍ଣୁରୂପାଂ ବଲିଂ ଵିନା । ହିଂସାଦ୍ଵେଷୌ ନ କର୍ତଵ୍ଯୌ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁପୂଜକଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ମାନେ ସୁନା କିମ୍ବା ଚାଁଦିର ବଳି, କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁର ରୂପରେ ଥିବା ବଳି ବ୍ୟତୀତ ହିଂସା କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କାର୍ତିକେ ପୁଷ୍ଯମାସେ ଚ କାମତଃ ପୁଣ୍ଯମାଚରେତ୍ । ଦାମୋଦରାଯ ଦୀପଂ ଚ ପ୍ରାଂଶୁସ୍ଥାନେ ପ୍ରଦାପଯେତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ଓ ପୁଷ୍ୟ ମାସରେ ଇଚ୍ଛାମତ କଲ୍ୟାଣମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ; ଦାମୋଦରଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଦୀପ ବଡ଼ ସ୍ଥାନରେ ଦେଇବା ଉଚିତ।
ସପ୍ତଵର୍ତିପ୍ରମାଣେନ ଦୀପଃ ସ୍ଯାଚ୍ଚତୁରଂଗୁଲଃ । ପକ୍ଷାଂତେ ଚ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ଦୀପମାଲାଵଲି ଶୁଭା
ସାତଟି ବାତି ଥିବା ଦୀପ ଚାରି ଆଂଗୁଠି ଲମ୍ବା ହେବା ଉଚିତ; ପକ୍ଷ ଶେଷରେ ଶୁଭ ଦୀପମାଳା ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ସିତେ ପକ୍ଷେ ଷଷ୍ଠ୍ଯାଂ ଚ ସିତଵସ୍ତ୍ରକୈଃ । ପୂଜଯେଜ୍ଜଗଦୀଶଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଷଷ୍ଠୀ ତାରିଖରେ ସ୍ୱେତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଜଗତ୍ନାଥ ଓ ବିଶେଷ କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ପୌଷେ ପୁଷ୍ପାଭିଷେକଂ ଚ ଵର୍ଜଯେଚ୍ଚଂଦନଂ ଶ୍ଲଥମ୍ । ସଂକ୍ରାଂତ୍ଯାଂ ମାଘମାସେ ଚ ସାଧିଵାସିତ ତଂଡୁଲାତ୍
ପୌଷ ମାସରେ ପୁଷ୍ପାଭିଷେକ କରିବା ଓ ଢିଲା ଚନ୍ଦନ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଟାଳିବା ଉଚିତ; ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ମାଘ ମାସରେ ଭଲଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଚାଉଳ ଦେଇ—
ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣଵେ ଦଦ୍ଯାଦିମଂ ମଂତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଦେଵଦେଵପୁରଃ ସ୍ଥିତାନ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢିବା ଉଚିତ; ଦେବତାମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭୋଜନ କରାଯିବ।
ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଭଗଵଦ୍ଭକ୍ତାନ୍ଦ୍ଵିଜାଂଶ୍ଚ ଭଗଵଦ୍ଧିଯା । ଏକସ୍ମିନ୍ଭୋଜିତେ ଭକ୍ତେ କୋଟିର୍ଭଵତି ଭୋଜିତା
ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭଗବାନ୍ ଚିନ୍ତା କରି ପୂଜି, ଏକ ଭକ୍ତକୁ ଭୋଜନ କରାଯିଲେ ମିଳିଥିବା ଫଳ କୋଟି ଭକ୍ତକୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ସମାନ।
ଵିପ୍ରଭୋଜନମାତ୍ରେଣ ଵ୍ଯଂଗଂ ସାଂଗଂ ଧ୍ରୁଵଂ ଭଵେତ୍ । ପଂଚମ୍ଯାଂ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ଚ କେଶଵମ୍
କେବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ; ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀ ତାରିଖରେ କେଶବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ—
ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ଚୂତପଲ୍ଲଵସଂଯୁତୈଃ । ଫଲଚୂର୍ଣୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଵାସିତୈଃ ପଟସାଧିତୈଃ
ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବିଧିରେ ଆମ୍ବ ପତ୍ର ଓ ମନ୍ଦାର ମିଶାଇ, ବିଭିନ୍ନ ଫଳର ଚୁରୁଣ୍ଣ ଓ ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଥିଲେ,
କାନନଂ ରମଣୀଯଂ ଚ ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ଦୀପଦୀପିତମ୍ । ଦ୍ରାକ୍ଷେକ୍ଷୁ ରଂଭା ଜଂବୀର ନାଗରଂଗଂ ଚ ପୂଗକମ୍
ଅନେକ ଦୀପର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା ଏକ ଶୋଭାମୟ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦାଖ, ଇଖ, କଦଳୀ, ଜମ୍ବିର, ଅଦା ଓ ପାନ ଗଛ ଶୁଭା ପାଇଛି,