ଦଗ୍ଧମନ୍ନଂ ତୁ ଜଂବୀରଂ ଯଦ୍ଵିଷ୍ଣୋରନିଵେଦିତମ୍ । ବୀଜପୂରଂ ଚ ଶାକଂ ଚପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଲଵଣଂ ତଥା
ପୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ଭୋଜନ, କଞ୍ଜି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନ ନିବେଦିତ ଯାହାକିଛି, ବିଜପୁରା, ଶାକ ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନଥିବା ଲୁଣ—
ଯଦି ଦୈଵାଚ୍ଚ ଭୁଂଜୀତ ତଦା ତନ୍ନାମ ସଂସ୍ମରେତ୍ । ହୈମଂତିକଂ ସିତା ସ୍ଵିନ୍ନଂ ଧାନ୍ଯଂ ମୁଦ୍ଗାସ୍ତିଲା ଯଵାଃ
ଯଦି ଅଜାଣି ଏମିତି କିଛି ଖାଇଯାଏ, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକର ନାମ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ହେମନ୍ତର ଇଖ, ସ୍ୱେତ ଚାଉଳ, ଧାନ୍ୟ, ମୁଗ ଡାଲ, ତିଳ ଓ ଯବ—
କଲାପ କଂଗୁ ନୀଵାରାଃ ଶାକଂ ଚ ହିଲମୋଚିକା । କାଲଶାକଂ ଚ ଵାସ୍ତୂକଂ ମୂଲକଂ ରକ୍ତକେତରତ୍
କଳାପ ଧାନ, କଙ୍ଗୁ, ନିବାର ଚାଉଳ, ହିଲମୋଚିକା ଶାକ, କାଳଶାକ, ବାସ୍ତୁକ ଶାକ, ମୂଳା ଓ ରକ୍ତ କେତର—
ଲଵଣେ ସିଂଧୁସାମୁଦ୍ରେ ଗଵ୍ଯେ ଚ ଦଧିସର୍ପିଷୀ । ପଯୋନୁଦ୍ଧୃତସାରଂ ଚ ପନସାମ୍ରହରୀତକୀ
ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ନଦୀର ଲୁଣ, ଗାଈର ଦହି ଓ ଘିଅ, ଦୁଧର ସାର, କଠଳ, ଆମ୍ବ ଓ ହରୀତକୀ—
ପିପ୍ପଲୀ ଜୀରକଂ ଚୈଵ ନାଗରଂଗକ ତିଂତିଡୀ । କଦଲୀଲଵଲୀ ଧାତ୍ରୀ ଫଲାନ୍ଯଗୁଡମୈକ୍ଷଵମ୍
ପିପ୍ପଳୀ, ଜିରା, ଅଦା, ଟେଂଟୁଳି, କଦଳୀ, ନଡିଆ, ଆଉ ଆଉଳ, ବିଭିନ୍ନ ଫଳ, ଗୁଡ଼ ଏବଂ ଅଖୁ ଚିନି—ଏହି ସବୁ ଦିଆଯାଏ।
ଅତୈଲପକ୍ଵଂ ମୁନଯୋ ହଵିଷ୍ଯାନ୍ନଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ । ତୁଲସୀପତ୍ରପୁଷ୍ପାଦ୍ଯୈର୍ମାଲ୍ଯଂ ଵହତି ଯୋ ନରଃ
ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି, ତେଲ ଛଡ଼ା ରାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ହେଉଛି ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ; ଯେଉଁ ଲୋକେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଫୁଲ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି—
ଵିଷ୍ଣୁଂ ତମପି ଜାନୀଯାତ୍ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ । ଧାତ୍ରୀଵୃକ୍ଷଂ ସମାରୋପ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ଯୋ ଭଵେନ୍ନରଃ
—ସେଉଁଠି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରି ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯିଏ ଧାତ୍ରୀ ଗଛ ଲଗାଏ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁଥାଏ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଵିଜାନୀଯାତ୍ସାର୍ଦ୍ଧଂ ହସ୍ତଶତତ୍ରଯମ୍ । ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଘଟିତୈ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷାକାରକାରିତୈଃ
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ତିନି ଶତ ହସ୍ତ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଚାର କର; ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ଏବଂ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଆକୃତିରେ ତିଆରି ମାଳା—
ନିର୍ମିତାଂ ମାଲିକାଂ କଂଠେ ନିଧାଯାର୍ଚନମାରଭେତ୍ । ତଥାମଲକମାଲାଂ ଚ ସମ୍ଯକ୍ପୁଷ୍କରମାଲିକାମ୍
—ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ଉପାସନା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ଆମଳକୀ ମାଳା ଓ ଭଲ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲର ମାଳା ମଧ୍ୟ।
କଂଠେ ମାଲାଂ ଚ ଯତ୍ନେନ ଧାରଯେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପୂଜକଃ । ନିର୍ମାଲ୍ଯଂ ତୁଲସୀମାଲାଂ ଶିରସ୍ଯପି ଚ ଧାରଯେତ୍
ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଲୋକେ ଯତ୍ନରେ ଗଳାରେ ମାଳା ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ତୁଳସୀ ମାଳା ପୂଜା ପରେ ହୋଇଯାଏ, ସେଠି ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିବା ଉଚିତ।
ନିର୍ମାଲ୍ଯଚଂଦନେନାଂଗମଂକଯେତ୍ତସ୍ଯ ନାମଭିଃ । ଲଲାଟେ ଚ ଗଦା ଧାର୍ଯା ମୂର୍ଧ୍ନି ଚାପଂ ଶରସ୍ତଥା
ପୂଜା ପରେ ଥିବା ଚନ୍ଦନ ଦେହରେ ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ଲଳାଟରେ ଗଦା ଚିହ୍ନ, ମୁଣ୍ଡରେ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଚିହ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ।
ନଂଦକଂ ଚୈଵ ହୃନ୍ମଧ୍ଯେ ଶଂଖଂ ଚକ୍ରଂ ଭୁଜଦ୍ଵଯେ । ଶଂଖଚକ୍ରାନ୍ଵିତୋ ଵିପ୍ରଃ ଶ୍ମଶାନେ ମ୍ରିଯତେ ଯଦି
ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ ନନ୍ଦକ ରଖିବା, ଦୁଇ ହାତରେ ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ; ଯଦି ଏଭଳି ଶଂଖ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ମଶାନରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି—
ପ୍ରଯାଗେ ଯା ଗତିଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ସା ଗତିସ୍ତସ୍ଯ ନିଶ୍ଚିତା । ଯୋ ଧୃତ୍ଵା ତୁଲସୀପତ୍ରଂ ଶିରସା ଵିଷ୍ଣୁତତ୍ପରଃ
—ତାଙ୍କୁ ପ୍ରୟାଗରେ ଯେଉଁ ଗତି ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଗତି ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ; ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ମୁଣ୍ଡରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଧରେ—
କରୋତି ସର୍ଵକାର୍ଯାଣି ଫଲମାପ୍ନୋତି ଚାକ୍ଷଯମ୍ । ତୁଲସୀକାଷ୍ଠମାଲାଭିର୍ଭୂଷିତଃ କର୍ମ ଆଚରନ୍
—ସେ ସମସ୍ତ କାମ କରିପାରେ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଏ; ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ପିନ୍ଧି ନିଜ କାମ କରେ।
ପିତୄଣାଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ କୃତଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍ । ନିଵେଦ୍ଯ କେଶଵେ ମାଲାଂ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠନିର୍ମିତାମ୍
ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ କୋଟିଗୁଣା ହୁଏ; ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା କେଶବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି—
ଵହତେ ଯୋ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯତି ପାତକମ୍ । ପାଦ୍ଯାଦିଭିରଥାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଇମଂ ମଂତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍
—ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ପିନ୍ଧେ, ତାଙ୍କର ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ:
ଯା ଦୃଷ୍ଟା ନିଖିଲାଘସଂଘଶମନୀ ସ୍ପୃଷ୍ଟା ଵପୁଃ ପାଵନୀ । ରୋଗାଣାମଭିଵଂଦିତା ନିରସନୀ ସିକ୍ତାଂତକତ୍ରାସିନୀ । ପ୍ରତ୍ଯାସତ୍ତି ଵିଧାଯିନୀ ଭଗଵତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସଂରୋପିତା । ନ୍ଯସ୍ତା ତଚ୍ଚରଣେ ଵିମୁକ୍ତିଫଲଦା ତସ୍ଯୈ ତୁଲସ୍ଯୈ ନମଃ
ଯିଏ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଦେହ ପବିତ୍ର କରେ, ଶିରୋବନ୍ଦନ କଲେ ରୋଗ ଦୂର କରେ, ଝରାଇଲେ ଆୟୁ ରକ୍ଷା କରେ, ପାଖରେ ରଖିଲେ ସମ୍ମିଳନ ଦେଇଥାଏ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପାଇଁ ଲଗାଇଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପାଦରେ ରଖିଲେ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ—ସେଇ ତୁଳସୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୃଂଦାଵନମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଦେଵୀଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ତିଲକାଦିନିର୍ଣଯୋନାମ ନଵସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୃନ୍ଦାବନର ମହିମା ଓ ଦେବୀ-ଈଶ୍ୱର ସଂବାଦରେ 'ତିଳକ ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ' ନାମକ ଉଣାଅଶୀତି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ଘୋରେ କଲିଯୁଗେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵିଷଯଗ୍ରାହସଂକୁଲେ । ପୁତ୍ରଦାରଧନାଦ୍ଯାର୍ତୈସ୍ତତ୍କଥଂ ଧାର୍ଯତେ ଵିଭୋ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖର ଆକ୍ରମଣ ରହିଥାଏ, ଲୋକେ ପୁଅ, ଝିଅ, ଧନ ଓ ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ—ସେତେବେଳେ କିପରି ସହିବା?
ତଦୁପାଯଂ ମହାଦେଵ କଥଯସ୍ଵ କୃପାନିଧେ । ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ହରେର୍ନାମ ହରେର୍ନାମ ହରେର୍ନାମୈଵ କେଵଲମ୍
ତେଣୁ, ହେ ଦୟାମୟ ମହାଦେବ, ଏହାର ଉପାୟ କହ। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ହରିଙ୍କ ନାମ, ହରିଙ୍କ ନାମ, ହରିଙ୍କ ନାମ ମାତ୍ର।
ହରେରାମ ହରେକୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣକୃଷ୍ଣେତି ମଂଗଲମ୍ । ଏଵଂ ଵଦଂତି ଯେ ନିତ୍ଯଂ ନ ହି ତାନ୍ବାଧତେ କଲି
ହରେ ରାମ, ହରେ କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣ—ଏହି ମଙ୍ଗଳ ନାମ ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, କଳିଯୁଗ ତାଙ୍କୁ କେବେ ବି ଦୁଃଖ ଦେଇପାରେନି।
ଅଂତରାଂତରକର୍ମାଣି କୃତ୍ଵା ନାମାନି ଚ ସ୍ମରେତ୍ । କୃଷ୍ଣକୃଷ୍ଣେତି କୃଷ୍ଣେତି କୃଷ୍ଣେତ୍ଯାହ ପୁନଃ ପୁନଃ
ବିଭିନ୍ନ କାମ କରିବା ସମୟରେ ନାମ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; 'କୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ' ବାରମ୍ବାର କହିବା ଉଚିତ।
ମନ୍ନାମ ଚୈଵ ତ୍ଵନ୍ନାମ ଯୋଜଯିତ୍ଵା ଵ୍ଯତିକ୍ରମାତ୍ । ସୋଽପି ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯେତ ତୂଲରାଶେରିଵାନଲଃ
ମୋର ନାମ ଓ ତୁମର ନାମକୁ ଯଦି ଅଜାଣିରେ ମିଶାଇ କେହି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥାଏ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ତୁଳା ଗଛର ଢେରକୁ ଦହିଦିଏ।
ଜଯାଦ୍ଯେତତ୍ତ୍ଵଯା ଵାପ୍ଯଥଵା ଶ୍ରୀଶବ୍ଦପୂର୍ଵକମ୍ । ତଚ୍ଚ ମେ ମଂଗଲଂ ନାମ ଜପନ୍ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
‘ଜୟ’ କିମ୍ବା ‘ଶ୍ରୀ’ ଶବ୍ଦ ଯୋଗ କରି, ଯେଉଁଠି ମୋର ମଙ୍ଗଳମୟ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ପାପ ଦୂର ହୁଏ।
ଦିଵାନିଶି ଚ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ସର୍ଵକାଲେଷୁ ସଂସ୍ମରେତ୍ । ଅହର୍ନିଶଂ ସ୍ମରନ୍ରାମଂ କୃଷ୍ଣଂ ପଶ୍ଯତି ଚକ୍ଷୁଷା
ଦିନ ଓ ରାତି, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଯେଉଁଠି ମନେ ରଖାଯାଏ, ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରେ।
ଅଶୁଚିର୍ଵା ଶୁଚିର୍ଵାପି ସର୍ଵକାଲେଷୁ ସର୍ଵଦା । ନାମସଂସ୍ମରଣାଦେଵ ସଂସାରାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ କ୍ଷଣାତ୍
ଯେଉଁଠି ଅଶୁଚି କିମ୍ବା ଶୁଚି, ସମସ୍ତ ସମୟରେ, ସବୁବେଳେ, କେବଳ ନାମ ସ୍ମରଣ କଲେ, ମାନବ ଏହି ସଂସାରରୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ନାନାପରାଧଯୁକ୍ତସ୍ଯ ନାମାପି ଚ ହରତ୍ଯଘମ୍ । ଯଜ୍ଞଵ୍ରତତପୋଦାନଂ ସାଂଗଂ ନୈଵ କଲୌ ଯୁଗେ
ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ଅପରାଧ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ପାପ ଦୂର ହୁଏ; କଳିଯୁଗରେ ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ, ତପ, ଦାନ ଆଦି କିଛି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଫଳ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ।
ଗଂଗାସ୍ନାନଂ ହରେର୍ନାମ ନିରପାଯମିଦଂ ଦ୍ଵଯମ୍
ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ଓ ହରିଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ—ଏହି ଦୁଇଟି କ୍ଷୟ ହେବା ନାହିଁ।
ହତ୍ଯାଯୁତଂ ପାପସହସ୍ରମୁଗ୍ରଂ ଗୁର୍ଵଂଗନାକୋଟିନିଷେଵଣଂ ଚ । ସ୍ତେଯାନ୍ଯଥାନ୍ଯାନି ହରେଃ ପ୍ରିଯେଣ ଗୋଵିଂଦନାମ୍ନା ନ ଚ ସଂତି ଭଦ୍ରେ
ଦଶ ହଜାର ହତ୍ୟା, ହଜାର ଭୟଙ୍କର ପାପ, ଅନେକ ଗୁରୁପତ୍ନୀ ସହ ସଂଗ, ଚୋରି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍କର୍ମ—ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଏସବୁ ପାପ ରହି ନଥାଏ, ହେ ଭଦ୍ରେ।
ଅପଵିତ୍ରଃ ପଵିତ୍ରୋ ଵା ସର୍ଵାଵସ୍ଥାଂ ଗତୋଽପି ଵା । ଯଃ ସ୍ମରେତ୍ପୁଂଡୀକାକ୍ଷଂ ସ ବାହ୍ଯାଭ୍ଯଂତରଃ ଶୁଚିଃ
ଅପବିତ୍ର କିମ୍ବା ପବିତ୍ର, କେଉଁଠି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ।