ତତ୍ତତ୍କାଲୋଦ୍ଭଵାନାଂ ଚ ଫଲାଦୀନାମନର୍ପଣମ୍ । ଵିନିଯୁକ୍ତାଵଶିଷ୍ଟସ୍ଯ ପ୍ରଦାନଂ ଵ୍ଯଂଜନସ୍ଯ ଯତ୍
ଯେଉଁଠି ସମୟରେ ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ମିଳେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିବେଦନ ନ କରିବା, ଯାହା ବଞ୍ଚିଯାଏ ତାହା ଦେଇଦେବା, ଏବଂ ଭୋଜନରେ ବଞ୍ଚିଥିବା ଉପଦାନ ଦେଇଦେବା—
ସ୍ପଷ୍ଟୀକୃତ୍ଯାଶନଂ ଚୈଵ ପରନିଂଦା ପରସ୍ତୁତିଃ । ଗୁରୌ ମୌନଂ ନିଜସ୍ତୋତ୍ରଂ ଦେଵତାନିଂଦନଂ ତଥା
ସ୍ପଷ୍ଟ କରି ଭୋଜନ କରିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଚୁପ୍ ରହିବା, ନିଜ ପ୍ରଶଂସା କରିବା, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା—
ଅପରାଧାସ୍ତଥା ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତ୍ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ଏଭଳି ଏକତିସି ଦୁଷ୍କର୍ମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ଅପରାଧସହସ୍ରାଣି କ୍ରିଯଂତେଽହର୍ନିଶଂ ମଯା । ତଵାହମିତି ମାଂ ମତ୍ଵା କ୍ଷମସ୍ଵ ମଧୁସୂଦନ
ଦିନ ଓ ରାତି ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ଅପରାଧ କରେ, ମୁଁ ତୁମର ଅଟୁଟ ଭକ୍ତ ବୋଲି ଭାବି, ମଧୁସୂଦନ, ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର।
ଇତି ମଂତ୍ରଂ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ପ୍ରଣମେଦ୍ଦଂଡଵଦ୍ଭୁଵି । ଅପରାଧସହସ୍ରାଣି କ୍ଷମତେ ସର୍ଵଦା ହରିଃ
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ହରି ସଦା ହଜାର ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତି।
ସାଯଂପ୍ରାତର୍ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଯୁକ୍ତମଶନଂ ତଥା । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତାଵଶିଷ୍ଟସ୍ଯ ଦିନପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଯେପରି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅନୁସାରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଦିନର ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଅନ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମା ରସୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଖାଦଯେନ୍ମାଂସମୁଚ୍ଚରନ୍ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ଯୋ ଭୁଂକ୍ତେ ସୋଽନ୍ନଦୋଷୈର୍ନ ଲିପ୍ଯତେ
ଅନ୍ନ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା, ତାହାର ସାର ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି ମାଂସ ଖାଇବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବେ ଯିଏ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଅନ୍ନର ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନା।
ଅଲାବୁଂ ଵର୍ତ୍ତୁଲାକାରଂ ମସୂରଂ ଚ ସଵଲ୍କଲମ୍ । ତାଲଂ ଶୁକ୍ଲଂ ଚ ଵୃଂତାକଂ ନ ଖାଦେଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵୋ ନରଃ
ଏକ ବୈଷ୍ଣବ ପୁରୁଷ କଦାପି ଲାଉ, ଗୋଲାକାର ଶାକ, ଛିଲକା ସହିତ ମସୁର ଡାଲ, ତାଳ, ସ୍ୱେତ ବେଗୁନ ଓ ବେଗୁନ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵଟାଶ୍ଵତ୍ଥାର୍କପତ୍ରେଷୁ କୁଂଭୀ ତିଂଦୁକପତ୍ରଯୋଃ । କୋଵିଦାରେ କଦଂବେ ଚ ନ ଖାଦେଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵୋ ନରଃ
ବଟ, ଅଶ୍ୱଥ, ଅର୍କ, କୁମ୍ଭୀ, ଟିଣ୍ଡୁକ, କୋବିଦାର ଓ କଦମ୍ବ ଗଛର ପତ୍ର ବୈଷ୍ଣବ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶ୍ରାଵଣେ ଵର୍ଜଯେଚ୍ଛାକଂ ଦଧି ଭାଦ୍ରପଦେ ତ୍ଯଜେତ୍ । ଆଶ୍ଵିନେ ମାସି ଦୁଗ୍ଧଂ ଚ କାର୍ତ୍ତିକେ ଚାମିଷଂ ତ୍ଯଜେତ୍
ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ଶାକ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ଭାଦ୍ରବ ମାସରେ ଦହି, ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ଦୁଧ ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଦଗ୍ଧମନ୍ନଂ ତୁ ଜଂବୀରଂ ଯଦ୍ଵିଷ୍ଣୋରନିଵେଦିତମ୍ । ବୀଜପୂରଂ ଚ ଶାକଂ ଚପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଲଵଣଂ ତଥା
ପୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ଭୋଜନ, କଞ୍ଜି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନ ନିବେଦିତ ଯାହାକିଛି, ବିଜପୁରା, ଶାକ ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନଥିବା ଲୁଣ—
ଯଦି ଦୈଵାଚ୍ଚ ଭୁଂଜୀତ ତଦା ତନ୍ନାମ ସଂସ୍ମରେତ୍ । ହୈମଂତିକଂ ସିତା ସ୍ଵିନ୍ନଂ ଧାନ୍ଯଂ ମୁଦ୍ଗାସ୍ତିଲା ଯଵାଃ
ଯଦି ଅଜାଣି ଏମିତି କିଛି ଖାଇଯାଏ, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକର ନାମ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ହେମନ୍ତର ଇଖ, ସ୍ୱେତ ଚାଉଳ, ଧାନ୍ୟ, ମୁଗ ଡାଲ, ତିଳ ଓ ଯବ—
କଲାପ କଂଗୁ ନୀଵାରାଃ ଶାକଂ ଚ ହିଲମୋଚିକା । କାଲଶାକଂ ଚ ଵାସ୍ତୂକଂ ମୂଲକଂ ରକ୍ତକେତରତ୍
କଳାପ ଧାନ, କଙ୍ଗୁ, ନିବାର ଚାଉଳ, ହିଲମୋଚିକା ଶାକ, କାଳଶାକ, ବାସ୍ତୁକ ଶାକ, ମୂଳା ଓ ରକ୍ତ କେତର—
ଲଵଣେ ସିଂଧୁସାମୁଦ୍ରେ ଗଵ୍ଯେ ଚ ଦଧିସର୍ପିଷୀ । ପଯୋନୁଦ୍ଧୃତସାରଂ ଚ ପନସାମ୍ରହରୀତକୀ
ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ନଦୀର ଲୁଣ, ଗାଈର ଦହି ଓ ଘିଅ, ଦୁଧର ସାର, କଠଳ, ଆମ୍ବ ଓ ହରୀତକୀ—
ପିପ୍ପଲୀ ଜୀରକଂ ଚୈଵ ନାଗରଂଗକ ତିଂତିଡୀ । କଦଲୀଲଵଲୀ ଧାତ୍ରୀ ଫଲାନ୍ଯଗୁଡମୈକ୍ଷଵମ୍
ପିପ୍ପଳୀ, ଜିରା, ଅଦା, ଟେଂଟୁଳି, କଦଳୀ, ନଡିଆ, ଆଉ ଆଉଳ, ବିଭିନ୍ନ ଫଳ, ଗୁଡ଼ ଏବଂ ଅଖୁ ଚିନି—ଏହି ସବୁ ଦିଆଯାଏ।
ଅତୈଲପକ୍ଵଂ ମୁନଯୋ ହଵିଷ୍ଯାନ୍ନଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ । ତୁଲସୀପତ୍ରପୁଷ୍ପାଦ୍ଯୈର୍ମାଲ୍ଯଂ ଵହତି ଯୋ ନରଃ
ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି, ତେଲ ଛଡ଼ା ରାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ହେଉଛି ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ; ଯେଉଁ ଲୋକେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଫୁଲ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି—
ଵିଷ୍ଣୁଂ ତମପି ଜାନୀଯାତ୍ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ । ଧାତ୍ରୀଵୃକ୍ଷଂ ସମାରୋପ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ଯୋ ଭଵେନ୍ନରଃ
—ସେଉଁଠି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରି ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯିଏ ଧାତ୍ରୀ ଗଛ ଲଗାଏ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁଥାଏ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଵିଜାନୀଯାତ୍ସାର୍ଦ୍ଧଂ ହସ୍ତଶତତ୍ରଯମ୍ । ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଘଟିତୈ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷାକାରକାରିତୈଃ
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ତିନି ଶତ ହସ୍ତ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଚାର କର; ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ଏବଂ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଆକୃତିରେ ତିଆରି ମାଳା—
ନିର୍ମିତାଂ ମାଲିକାଂ କଂଠେ ନିଧାଯାର୍ଚନମାରଭେତ୍ । ତଥାମଲକମାଲାଂ ଚ ସମ୍ଯକ୍ପୁଷ୍କରମାଲିକାମ୍
—ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ଉପାସନା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ଆମଳକୀ ମାଳା ଓ ଭଲ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲର ମାଳା ମଧ୍ୟ।
କଂଠେ ମାଲାଂ ଚ ଯତ୍ନେନ ଧାରଯେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପୂଜକଃ । ନିର୍ମାଲ୍ଯଂ ତୁଲସୀମାଲାଂ ଶିରସ୍ଯପି ଚ ଧାରଯେତ୍
ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଲୋକେ ଯତ୍ନରେ ଗଳାରେ ମାଳା ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ତୁଳସୀ ମାଳା ପୂଜା ପରେ ହୋଇଯାଏ, ସେଠି ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିବା ଉଚିତ।
ନିର୍ମାଲ୍ଯଚଂଦନେନାଂଗମଂକଯେତ୍ତସ୍ଯ ନାମଭିଃ । ଲଲାଟେ ଚ ଗଦା ଧାର୍ଯା ମୂର୍ଧ୍ନି ଚାପଂ ଶରସ୍ତଥା
ପୂଜା ପରେ ଥିବା ଚନ୍ଦନ ଦେହରେ ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ଲଳାଟରେ ଗଦା ଚିହ୍ନ, ମୁଣ୍ଡରେ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଚିହ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ।
ନଂଦକଂ ଚୈଵ ହୃନ୍ମଧ୍ଯେ ଶଂଖଂ ଚକ୍ରଂ ଭୁଜଦ୍ଵଯେ । ଶଂଖଚକ୍ରାନ୍ଵିତୋ ଵିପ୍ରଃ ଶ୍ମଶାନେ ମ୍ରିଯତେ ଯଦି
ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ ନନ୍ଦକ ରଖିବା, ଦୁଇ ହାତରେ ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ; ଯଦି ଏଭଳି ଶଂଖ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ମଶାନରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି—
ପ୍ରଯାଗେ ଯା ଗତିଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ସା ଗତିସ୍ତସ୍ଯ ନିଶ୍ଚିତା । ଯୋ ଧୃତ୍ଵା ତୁଲସୀପତ୍ରଂ ଶିରସା ଵିଷ୍ଣୁତତ୍ପରଃ
—ତାଙ୍କୁ ପ୍ରୟାଗରେ ଯେଉଁ ଗତି ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଗତି ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ; ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ମୁଣ୍ଡରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଧରେ—
କରୋତି ସର୍ଵକାର୍ଯାଣି ଫଲମାପ୍ନୋତି ଚାକ୍ଷଯମ୍ । ତୁଲସୀକାଷ୍ଠମାଲାଭିର୍ଭୂଷିତଃ କର୍ମ ଆଚରନ୍
—ସେ ସମସ୍ତ କାମ କରିପାରେ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଏ; ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ପିନ୍ଧି ନିଜ କାମ କରେ।
ପିତୄଣାଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ କୃତଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍ । ନିଵେଦ୍ଯ କେଶଵେ ମାଲାଂ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠନିର୍ମିତାମ୍
ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ କୋଟିଗୁଣା ହୁଏ; ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା କେଶବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି—
ଵହତେ ଯୋ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯତି ପାତକମ୍ । ପାଦ୍ଯାଦିଭିରଥାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଇମଂ ମଂତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍
—ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ପିନ୍ଧେ, ତାଙ୍କର ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ:
ଯା ଦୃଷ୍ଟା ନିଖିଲାଘସଂଘଶମନୀ ସ୍ପୃଷ୍ଟା ଵପୁଃ ପାଵନୀ । ରୋଗାଣାମଭିଵଂଦିତା ନିରସନୀ ସିକ୍ତାଂତକତ୍ରାସିନୀ । ପ୍ରତ୍ଯାସତ୍ତି ଵିଧାଯିନୀ ଭଗଵତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସଂରୋପିତା । ନ୍ଯସ୍ତା ତଚ୍ଚରଣେ ଵିମୁକ୍ତିଫଲଦା ତସ୍ଯୈ ତୁଲସ୍ଯୈ ନମଃ
ଯିଏ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଦେହ ପବିତ୍ର କରେ, ଶିରୋବନ୍ଦନ କଲେ ରୋଗ ଦୂର କରେ, ଝରାଇଲେ ଆୟୁ ରକ୍ଷା କରେ, ପାଖରେ ରଖିଲେ ସମ୍ମିଳନ ଦେଇଥାଏ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପାଇଁ ଲଗାଇଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପାଦରେ ରଖିଲେ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ—ସେଇ ତୁଳସୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୃଂଦାଵନମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଦେଵୀଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ତିଲକାଦିନିର୍ଣଯୋନାମ ନଵସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୃନ୍ଦାବନର ମହିମା ଓ ଦେବୀ-ଈଶ୍ୱର ସଂବାଦରେ 'ତିଳକ ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ' ନାମକ ଉଣାଅଶୀତି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ଘୋରେ କଲିଯୁଗେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵିଷଯଗ୍ରାହସଂକୁଲେ । ପୁତ୍ରଦାରଧନାଦ୍ଯାର୍ତୈସ୍ତତ୍କଥଂ ଧାର୍ଯତେ ଵିଭୋ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖର ଆକ୍ରମଣ ରହିଥାଏ, ଲୋକେ ପୁଅ, ଝିଅ, ଧନ ଓ ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ—ସେତେବେଳେ କିପରି ସହିବା?
ତଦୁପାଯଂ ମହାଦେଵ କଥଯସ୍ଵ କୃପାନିଧେ । ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ହରେର୍ନାମ ହରେର୍ନାମ ହରେର୍ନାମୈଵ କେଵଲମ୍
ତେଣୁ, ହେ ଦୟାମୟ ମହାଦେବ, ଏହାର ଉପାୟ କହ। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ହରିଙ୍କ ନାମ, ହରିଙ୍କ ନାମ, ହରିଙ୍କ ନାମ ମାତ୍ର।