କୃତ୍ଵା ଚୈଵୋଦକଂ ଶଂଖେ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ତୁଲସୀମିଶ୍ରିତଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପିବେନ୍ମୂର୍ଧ୍ନାଭିଵଂଦଯେତ୍
ବୈଷ୍ଣବ ମହାପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ଶଂଖରେ ପାଣି ରଖି, ତୁଳସୀ ମିଶାଇ ଦେଇବା, ପିଇବା ଓ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଶ୍ନୀଯାତ୍ପ୍ରୋକ୍ଷଯେଦ୍ଦେହଂ ପୁତ୍ରମିତ୍ରପରିଗ୍ରହମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋଃ ପାଦୋଦକଂ ପୀତଂ କୋଟିଜନ୍ମାଘନାଶନମ୍
ଏହି ପାଣି ପିଇବା, ଦେହରେ ଛିଟିବା ଓ ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ସାଙ୍ଗମାନେ ପାଇଁ ଦେଇବା ଉଚିତ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ପାଣି ପିଇଲେ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ତଦେଵାଷ୍ଟଗୁଣଂ ପାପଂ ଭୂମୌ ବିଂଦୁନିପାତନାତ୍ । ଜଲଶଂଖଂ କରେ କୃତ୍ଵା ସ୍ତୁତ୍ଵା ନତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ଏହି ପାଣିର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଲେ ଏହାର ପାପ ଆଠଗୁଣା ବଢ଼ିଯାଏ; ଶଂଖରେ ପାଣି ଧରି, ସ୍ତୁତି କରି, ନମସ୍କାର ଓ ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ।
ସତତଂ ଧାର୍ଯତେ ଵାରି ତେନାପ୍ତଂ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍ । ଶଂଖୋ ଯସ୍ଯ ଗୃହେ ନାସ୍ତି ଘଂଟା ଵା ଗରୁଡାନ୍ଵିତା
ସଦା ପାଣି ଧାରଣ କରାଯାଏ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମର ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁଠାରେ ଶଂଖ କିମ୍ବା ଗରୁଡ଼ ଶୋଭିତ ଘଣ୍ଟା ନାହିଁ, ସେଉଁଠି
ପୁରତୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ନ ସ ଭାଗଵତଃ କଲୌ । ଯାନୈର୍ଵା ପାଦୁକାଭିର୍ଵା ଯାନଂ ଭଗଵତୋ ଗୃହେ
ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରତିମା ସାମ୍ନାରେ ଏମିତି ଲୋକ କଳିଯୁଗରେ ଭକ୍ତ ନୁହେଁ। ଯାନ କିମ୍ବା ପାଦୁକା ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କ ଘରରେ ଯାତ୍ରା ହୁଏ,
ଦେଵୋତ୍ସଵେଷ୍ଵସେଵା ଚ ଅପ୍ରଣାମସ୍ତଦଗ୍ରତଃ । ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟେ ଚୈଵ ଚାଶୌଚେ ଭଗଵଦ୍ଵଂଦନାଦିକମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପର୍ବରେ ସେବା ନ କରିବା, ଭଗବାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନମସ୍କାର ନ କରିବା, ଅପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଇ ପରେ ପୂଜା କରିବା—
ଏକହସ୍ତପ୍ରଣାମଶ୍ଚ ତତ୍ପୁରସ୍ତାତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ପାଦପ୍ରସାରଣଂ ଚାଗ୍ରେ ତଥା ପର୍ଯଂକସେଵନମ୍
ଏକହାତରେ ନମସ୍କାର କରିବା, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଗରେ ପରିକ୍ରମା କରିବା, ପାଦ ଆଗକୁ ଛାଡ଼ିବା ଏବଂ ଶୋଯାଉପରେ ବସିବା—
ଶଯନଂ ଭକ୍ଷଣଂ ଚାପି ମିଥ୍ଯାଭାଷଣମେଵ ଚ । ଉଚ୍ଚୈର୍ଭାଷାମିଥୋ ଜଲ୍ପୋ ରୋଦନାନି ଚ ଵିଗ୍ରହଃ
ଶୋଇବା, ଖାଇବା, ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କଥାହେବା, ଅର୍ଥହୀନ କଥାବାର୍ତ୍ତା, କାନ୍ଦିବା ଏବଂ ଝଗଡ଼ା କରିବା—
ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହୌ ଚୈଵ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଚ କ୍ରୂରଭାଷଣମ୍ । କେଵଲାଵରଣଂ ଚୈଵ ପରନିଂଦାପରସ୍ତୁତିଃ
ଅନ୍ୟକୁ ଦମନ କିମ୍ବା କୃପା କରିବା, ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ସହିତ କଠୋର କଥା କହିବା, ଏକାକି ଶରୀର ଢାକିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା—
ଅଶ୍ଲୀଲଭାଷଣଂ ଚୈଵ ଅଧୋଵାଯୁଵିମୋକ୍ଷଣମ୍ । ଶକ୍ତୌ ଗୌଣୋପଚାରଶ୍ଚ ଅନିଵେଦିତଭକ୍ଷଣମ୍
ଅଶ୍ଳୀଳ କଥା କହିବା, ତଳକୁ ବାୟୁ ଛାଡ଼ିବା, ସମର୍ଥ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେବା କରିବା, ନିବେଦନ ଛଡ଼ା ଖାଇବା—
ତତ୍ତତ୍କାଲୋଦ୍ଭଵାନାଂ ଚ ଫଲାଦୀନାମନର୍ପଣମ୍ । ଵିନିଯୁକ୍ତାଵଶିଷ୍ଟସ୍ଯ ପ୍ରଦାନଂ ଵ୍ଯଂଜନସ୍ଯ ଯତ୍
ଯେଉଁଠି ସମୟରେ ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ମିଳେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିବେଦନ ନ କରିବା, ଯାହା ବଞ୍ଚିଯାଏ ତାହା ଦେଇଦେବା, ଏବଂ ଭୋଜନରେ ବଞ୍ଚିଥିବା ଉପଦାନ ଦେଇଦେବା—
ସ୍ପଷ୍ଟୀକୃତ୍ଯାଶନଂ ଚୈଵ ପରନିଂଦା ପରସ୍ତୁତିଃ । ଗୁରୌ ମୌନଂ ନିଜସ୍ତୋତ୍ରଂ ଦେଵତାନିଂଦନଂ ତଥା
ସ୍ପଷ୍ଟ କରି ଭୋଜନ କରିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଚୁପ୍ ରହିବା, ନିଜ ପ୍ରଶଂସା କରିବା, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା—
ଅପରାଧାସ୍ତଥା ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତ୍ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ଏଭଳି ଏକତିସି ଦୁଷ୍କର୍ମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ଅପରାଧସହସ୍ରାଣି କ୍ରିଯଂତେଽହର୍ନିଶଂ ମଯା । ତଵାହମିତି ମାଂ ମତ୍ଵା କ୍ଷମସ୍ଵ ମଧୁସୂଦନ
ଦିନ ଓ ରାତି ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ଅପରାଧ କରେ, ମୁଁ ତୁମର ଅଟୁଟ ଭକ୍ତ ବୋଲି ଭାବି, ମଧୁସୂଦନ, ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର।
ଇତି ମଂତ୍ରଂ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ପ୍ରଣମେଦ୍ଦଂଡଵଦ୍ଭୁଵି । ଅପରାଧସହସ୍ରାଣି କ୍ଷମତେ ସର୍ଵଦା ହରିଃ
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ହରି ସଦା ହଜାର ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତି।
ସାଯଂପ୍ରାତର୍ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଯୁକ୍ତମଶନଂ ତଥା । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତାଵଶିଷ୍ଟସ୍ଯ ଦିନପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଯେପରି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅନୁସାରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଦିନର ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଅନ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମା ରସୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଖାଦଯେନ୍ମାଂସମୁଚ୍ଚରନ୍ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ଯୋ ଭୁଂକ୍ତେ ସୋଽନ୍ନଦୋଷୈର୍ନ ଲିପ୍ଯତେ
ଅନ୍ନ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା, ତାହାର ସାର ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି ମାଂସ ଖାଇବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବେ ଯିଏ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଅନ୍ନର ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନା।
ଅଲାବୁଂ ଵର୍ତ୍ତୁଲାକାରଂ ମସୂରଂ ଚ ସଵଲ୍କଲମ୍ । ତାଲଂ ଶୁକ୍ଲଂ ଚ ଵୃଂତାକଂ ନ ଖାଦେଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵୋ ନରଃ
ଏକ ବୈଷ୍ଣବ ପୁରୁଷ କଦାପି ଲାଉ, ଗୋଲାକାର ଶାକ, ଛିଲକା ସହିତ ମସୁର ଡାଲ, ତାଳ, ସ୍ୱେତ ବେଗୁନ ଓ ବେଗୁନ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵଟାଶ୍ଵତ୍ଥାର୍କପତ୍ରେଷୁ କୁଂଭୀ ତିଂଦୁକପତ୍ରଯୋଃ । କୋଵିଦାରେ କଦଂବେ ଚ ନ ଖାଦେଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵୋ ନରଃ
ବଟ, ଅଶ୍ୱଥ, ଅର୍କ, କୁମ୍ଭୀ, ଟିଣ୍ଡୁକ, କୋବିଦାର ଓ କଦମ୍ବ ଗଛର ପତ୍ର ବୈଷ୍ଣବ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶ୍ରାଵଣେ ଵର୍ଜଯେଚ୍ଛାକଂ ଦଧି ଭାଦ୍ରପଦେ ତ୍ଯଜେତ୍ । ଆଶ୍ଵିନେ ମାସି ଦୁଗ୍ଧଂ ଚ କାର୍ତ୍ତିକେ ଚାମିଷଂ ତ୍ଯଜେତ୍
ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ଶାକ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ଭାଦ୍ରବ ମାସରେ ଦହି, ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ଦୁଧ ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଦଗ୍ଧମନ୍ନଂ ତୁ ଜଂବୀରଂ ଯଦ୍ଵିଷ୍ଣୋରନିଵେଦିତମ୍ । ବୀଜପୂରଂ ଚ ଶାକଂ ଚପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଲଵଣଂ ତଥା
ପୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ଭୋଜନ, କଞ୍ଜି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନ ନିବେଦିତ ଯାହାକିଛି, ବିଜପୁରା, ଶାକ ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନଥିବା ଲୁଣ—
ଯଦି ଦୈଵାଚ୍ଚ ଭୁଂଜୀତ ତଦା ତନ୍ନାମ ସଂସ୍ମରେତ୍ । ହୈମଂତିକଂ ସିତା ସ୍ଵିନ୍ନଂ ଧାନ୍ଯଂ ମୁଦ୍ଗାସ୍ତିଲା ଯଵାଃ
ଯଦି ଅଜାଣି ଏମିତି କିଛି ଖାଇଯାଏ, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକର ନାମ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ହେମନ୍ତର ଇଖ, ସ୍ୱେତ ଚାଉଳ, ଧାନ୍ୟ, ମୁଗ ଡାଲ, ତିଳ ଓ ଯବ—
କଲାପ କଂଗୁ ନୀଵାରାଃ ଶାକଂ ଚ ହିଲମୋଚିକା । କାଲଶାକଂ ଚ ଵାସ୍ତୂକଂ ମୂଲକଂ ରକ୍ତକେତରତ୍
କଳାପ ଧାନ, କଙ୍ଗୁ, ନିବାର ଚାଉଳ, ହିଲମୋଚିକା ଶାକ, କାଳଶାକ, ବାସ୍ତୁକ ଶାକ, ମୂଳା ଓ ରକ୍ତ କେତର—
ଲଵଣେ ସିଂଧୁସାମୁଦ୍ରେ ଗଵ୍ଯେ ଚ ଦଧିସର୍ପିଷୀ । ପଯୋନୁଦ୍ଧୃତସାରଂ ଚ ପନସାମ୍ରହରୀତକୀ
ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ନଦୀର ଲୁଣ, ଗାଈର ଦହି ଓ ଘିଅ, ଦୁଧର ସାର, କଠଳ, ଆମ୍ବ ଓ ହରୀତକୀ—
ପିପ୍ପଲୀ ଜୀରକଂ ଚୈଵ ନାଗରଂଗକ ତିଂତିଡୀ । କଦଲୀଲଵଲୀ ଧାତ୍ରୀ ଫଲାନ୍ଯଗୁଡମୈକ୍ଷଵମ୍
ପିପ୍ପଳୀ, ଜିରା, ଅଦା, ଟେଂଟୁଳି, କଦଳୀ, ନଡିଆ, ଆଉ ଆଉଳ, ବିଭିନ୍ନ ଫଳ, ଗୁଡ଼ ଏବଂ ଅଖୁ ଚିନି—ଏହି ସବୁ ଦିଆଯାଏ।
ଅତୈଲପକ୍ଵଂ ମୁନଯୋ ହଵିଷ୍ଯାନ୍ନଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ । ତୁଲସୀପତ୍ରପୁଷ୍ପାଦ୍ଯୈର୍ମାଲ୍ଯଂ ଵହତି ଯୋ ନରଃ
ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି, ତେଲ ଛଡ଼ା ରାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ହେଉଛି ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ; ଯେଉଁ ଲୋକେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଫୁଲ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି—
ଵିଷ୍ଣୁଂ ତମପି ଜାନୀଯାତ୍ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ । ଧାତ୍ରୀଵୃକ୍ଷଂ ସମାରୋପ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ଯୋ ଭଵେନ୍ନରଃ
—ସେଉଁଠି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରି ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯିଏ ଧାତ୍ରୀ ଗଛ ଲଗାଏ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁଥାଏ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଵିଜାନୀଯାତ୍ସାର୍ଦ୍ଧଂ ହସ୍ତଶତତ୍ରଯମ୍ । ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଘଟିତୈ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷାକାରକାରିତୈଃ
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ତିନି ଶତ ହସ୍ତ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଚାର କର; ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ଏବଂ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଆକୃତିରେ ତିଆରି ମାଳା—
ନିର୍ମିତାଂ ମାଲିକାଂ କଂଠେ ନିଧାଯାର୍ଚନମାରଭେତ୍ । ତଥାମଲକମାଲାଂ ଚ ସମ୍ଯକ୍ପୁଷ୍କରମାଲିକାମ୍
—ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ଉପାସନା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ଆମଳକୀ ମାଳା ଓ ଭଲ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲର ମାଳା ମଧ୍ୟ।
କଂଠେ ମାଲାଂ ଚ ଯତ୍ନେନ ଧାରଯେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପୂଜକଃ । ନିର୍ମାଲ୍ଯଂ ତୁଲସୀମାଲାଂ ଶିରସ୍ଯପି ଚ ଧାରଯେତ୍
ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଲୋକେ ଯତ୍ନରେ ଗଳାରେ ମାଳା ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ତୁଳସୀ ମାଳା ପୂଜା ପରେ ହୋଇଯାଏ, ସେଠି ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିବା ଉଚିତ।