ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେଖଂ ଲଲାଟେ ଯସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଚାଂଡାଲୋଽପି ସ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପୂଜ୍ଯ ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଯସ୍ଯୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରଂ ଦୃଶ୍ଯେତ ନ ଲଲାଟେ ନରସ୍ଯ ହି
ଯଦି କୌଣସି ଚାଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଲଳାଟରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ରହିଛି, ତେବେ ସେ ପୂଜ୍ୟ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତଦ୍ଦର୍ଶନଂ ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୂର୍ଯଂ ନିରୀକ୍ଷଯେତ୍ । ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରଂ ଯସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରଂ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦେଖିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ନଜର ଦେବା ଉଚିତ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପ୍ଯଥଵା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଚୈଲଂ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍ । ସାଂତରାଲଂ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପୁଂଡ୍ରଂ ହରିପଦାକୃତି
ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଲଳାଟରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ପୋଶାକ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନିରଂତରାଲଂ ଯଃ କୁର୍ଯାଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରଂ ଦ୍ଵିଜାଧମଃ । ଲଲାଟେ ତସ୍ଯ ସତତଂ ଶୁନଃପାଦୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯାହା ହରିଙ୍କ ପାଦ ଚିହ୍ନ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଯିଏ ଏହା ଛାଡ଼ି ଏକାଠି କରେ, ସେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଲଳାଟ କୁକୁର ଭକ୍ଷକ ପରି ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନାସାଦିକେଶପର୍ଯଂତମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରଂ ସୁଶୋଭନମ୍ । ମଧ୍ଯେ ଛିଦ୍ରସମାଯୁକ୍ତଂ ତଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଧରିମଂଦିରମ୍
ନାକରୁ କେଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏଁ ଯେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ଶୋଭା ପାଏ, ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରହିଛି, ତେବେ ଏହାକୁ ହରିଙ୍କ ନିବାସ ବୋଲି ଜାଣିବା।
ଵାମଭାଗେ ସ୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଦକ୍ଷିଣେ ତୁ ସଦାଶିଵଃ । ମଧ୍ଯେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵିଜାନୀଯାତ୍ତସ୍ମାନ୍ମଧ୍ଯଂ ନ ଲେପଯେତ୍
ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସଦାଶିବ ଓ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ବସିଛନ୍ତି; ଏହିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଂଶକୁ ଛୁଆଁ ନାହିଁ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯାଦର୍ଶେ ଜଲେ ଵାପି ଯୋ ଵିଦଧ୍ଯାତ୍ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରଂ ମହାଭାଗଃ ସଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯିଏ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ସହିତ ଆଇନା କିମ୍ବା ପାଣିରେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଏ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଅଗ୍ନିରାପଶ୍ଚ ଵେଦାଶ୍ଚ ଚଂଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ତଥାନିଲଃ । ଵିପ୍ରାଣାଂ ନିତ୍ଯମେତେ ହି କର୍ଣେ ତିଷ୍ଠଂତି ଦକ୍ଷିଣେ
ଅଗ୍ନି, ପାଣି, ବେଦ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବାୟୁ—ଏହି ସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଡାହାଣ କାନରେ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି।
ଗଂଗା ଚ ଦକ୍ଷିଣେ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ନାସିକାଯାଂ ହୁତାଶନଃ । ଉଭଯୋରପି ସଂସ୍ପର୍ଶାତ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ଶୁଧ୍ଯତି
ଗଙ୍ଗା ଡାହାଣ କାନରେ, ଅଗ୍ନି ନାକରେ ବସିଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ।
କୃତ୍ଵା ଚୈଵୋଦକଂ ଶଂଖେ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ତୁଲସୀମିଶ୍ରିତଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପିବେନ୍ମୂର୍ଧ୍ନାଭିଵଂଦଯେତ୍
ବୈଷ୍ଣବ ମହାପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ଶଂଖରେ ପାଣି ରଖି, ତୁଳସୀ ମିଶାଇ ଦେଇବା, ପିଇବା ଓ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଶ୍ନୀଯାତ୍ପ୍ରୋକ୍ଷଯେଦ୍ଦେହଂ ପୁତ୍ରମିତ୍ରପରିଗ୍ରହମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋଃ ପାଦୋଦକଂ ପୀତଂ କୋଟିଜନ୍ମାଘନାଶନମ୍
ଏହି ପାଣି ପିଇବା, ଦେହରେ ଛିଟିବା ଓ ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ସାଙ୍ଗମାନେ ପାଇଁ ଦେଇବା ଉଚିତ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ପାଣି ପିଇଲେ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ତଦେଵାଷ୍ଟଗୁଣଂ ପାପଂ ଭୂମୌ ବିଂଦୁନିପାତନାତ୍ । ଜଲଶଂଖଂ କରେ କୃତ୍ଵା ସ୍ତୁତ୍ଵା ନତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ଏହି ପାଣିର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଲେ ଏହାର ପାପ ଆଠଗୁଣା ବଢ଼ିଯାଏ; ଶଂଖରେ ପାଣି ଧରି, ସ୍ତୁତି କରି, ନମସ୍କାର ଓ ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ।
ସତତଂ ଧାର୍ଯତେ ଵାରି ତେନାପ୍ତଂ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍ । ଶଂଖୋ ଯସ୍ଯ ଗୃହେ ନାସ୍ତି ଘଂଟା ଵା ଗରୁଡାନ୍ଵିତା
ସଦା ପାଣି ଧାରଣ କରାଯାଏ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମର ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁଠାରେ ଶଂଖ କିମ୍ବା ଗରୁଡ଼ ଶୋଭିତ ଘଣ୍ଟା ନାହିଁ, ସେଉଁଠି
ପୁରତୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ନ ସ ଭାଗଵତଃ କଲୌ । ଯାନୈର୍ଵା ପାଦୁକାଭିର୍ଵା ଯାନଂ ଭଗଵତୋ ଗୃହେ
ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରତିମା ସାମ୍ନାରେ ଏମିତି ଲୋକ କଳିଯୁଗରେ ଭକ୍ତ ନୁହେଁ। ଯାନ କିମ୍ବା ପାଦୁକା ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କ ଘରରେ ଯାତ୍ରା ହୁଏ,
ଦେଵୋତ୍ସଵେଷ୍ଵସେଵା ଚ ଅପ୍ରଣାମସ୍ତଦଗ୍ରତଃ । ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟେ ଚୈଵ ଚାଶୌଚେ ଭଗଵଦ୍ଵଂଦନାଦିକମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପର୍ବରେ ସେବା ନ କରିବା, ଭଗବାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନମସ୍କାର ନ କରିବା, ଅପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଇ ପରେ ପୂଜା କରିବା—
ଏକହସ୍ତପ୍ରଣାମଶ୍ଚ ତତ୍ପୁରସ୍ତାତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ପାଦପ୍ରସାରଣଂ ଚାଗ୍ରେ ତଥା ପର୍ଯଂକସେଵନମ୍
ଏକହାତରେ ନମସ୍କାର କରିବା, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଗରେ ପରିକ୍ରମା କରିବା, ପାଦ ଆଗକୁ ଛାଡ଼ିବା ଏବଂ ଶୋଯାଉପରେ ବସିବା—
ଶଯନଂ ଭକ୍ଷଣଂ ଚାପି ମିଥ୍ଯାଭାଷଣମେଵ ଚ । ଉଚ୍ଚୈର୍ଭାଷାମିଥୋ ଜଲ୍ପୋ ରୋଦନାନି ଚ ଵିଗ୍ରହଃ
ଶୋଇବା, ଖାଇବା, ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କଥାହେବା, ଅର୍ଥହୀନ କଥାବାର୍ତ୍ତା, କାନ୍ଦିବା ଏବଂ ଝଗଡ଼ା କରିବା—
ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହୌ ଚୈଵ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଚ କ୍ରୂରଭାଷଣମ୍ । କେଵଲାଵରଣଂ ଚୈଵ ପରନିଂଦାପରସ୍ତୁତିଃ
ଅନ୍ୟକୁ ଦମନ କିମ୍ବା କୃପା କରିବା, ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ସହିତ କଠୋର କଥା କହିବା, ଏକାକି ଶରୀର ଢାକିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା—
ଅଶ୍ଲୀଲଭାଷଣଂ ଚୈଵ ଅଧୋଵାଯୁଵିମୋକ୍ଷଣମ୍ । ଶକ୍ତୌ ଗୌଣୋପଚାରଶ୍ଚ ଅନିଵେଦିତଭକ୍ଷଣମ୍
ଅଶ୍ଳୀଳ କଥା କହିବା, ତଳକୁ ବାୟୁ ଛାଡ଼ିବା, ସମର୍ଥ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେବା କରିବା, ନିବେଦନ ଛଡ଼ା ଖାଇବା—
ତତ୍ତତ୍କାଲୋଦ୍ଭଵାନାଂ ଚ ଫଲାଦୀନାମନର୍ପଣମ୍ । ଵିନିଯୁକ୍ତାଵଶିଷ୍ଟସ୍ଯ ପ୍ରଦାନଂ ଵ୍ଯଂଜନସ୍ଯ ଯତ୍
ଯେଉଁଠି ସମୟରେ ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ମିଳେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିବେଦନ ନ କରିବା, ଯାହା ବଞ୍ଚିଯାଏ ତାହା ଦେଇଦେବା, ଏବଂ ଭୋଜନରେ ବଞ୍ଚିଥିବା ଉପଦାନ ଦେଇଦେବା—
ସ୍ପଷ୍ଟୀକୃତ୍ଯାଶନଂ ଚୈଵ ପରନିଂଦା ପରସ୍ତୁତିଃ । ଗୁରୌ ମୌନଂ ନିଜସ୍ତୋତ୍ରଂ ଦେଵତାନିଂଦନଂ ତଥା
ସ୍ପଷ୍ଟ କରି ଭୋଜନ କରିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଚୁପ୍ ରହିବା, ନିଜ ପ୍ରଶଂସା କରିବା, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା—
ଅପରାଧାସ୍ତଥା ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତ୍ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ଏଭଳି ଏକତିସି ଦୁଷ୍କର୍ମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ଅପରାଧସହସ୍ରାଣି କ୍ରିଯଂତେଽହର୍ନିଶଂ ମଯା । ତଵାହମିତି ମାଂ ମତ୍ଵା କ୍ଷମସ୍ଵ ମଧୁସୂଦନ
ଦିନ ଓ ରାତି ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ଅପରାଧ କରେ, ମୁଁ ତୁମର ଅଟୁଟ ଭକ୍ତ ବୋଲି ଭାବି, ମଧୁସୂଦନ, ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର।
ଇତି ମଂତ୍ରଂ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ପ୍ରଣମେଦ୍ଦଂଡଵଦ୍ଭୁଵି । ଅପରାଧସହସ୍ରାଣି କ୍ଷମତେ ସର୍ଵଦା ହରିଃ
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ହରି ସଦା ହଜାର ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତି।
ସାଯଂପ୍ରାତର୍ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଯୁକ୍ତମଶନଂ ତଥା । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତାଵଶିଷ୍ଟସ୍ଯ ଦିନପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଯେପରି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅନୁସାରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଦିନର ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଅନ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମା ରସୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଖାଦଯେନ୍ମାଂସମୁଚ୍ଚରନ୍ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ଯୋ ଭୁଂକ୍ତେ ସୋଽନ୍ନଦୋଷୈର୍ନ ଲିପ୍ଯତେ
ଅନ୍ନ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା, ତାହାର ସାର ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି ମାଂସ ଖାଇବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବେ ଯିଏ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଅନ୍ନର ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନା।
ଅଲାବୁଂ ଵର୍ତ୍ତୁଲାକାରଂ ମସୂରଂ ଚ ସଵଲ୍କଲମ୍ । ତାଲଂ ଶୁକ୍ଲଂ ଚ ଵୃଂତାକଂ ନ ଖାଦେଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵୋ ନରଃ
ଏକ ବୈଷ୍ଣବ ପୁରୁଷ କଦାପି ଲାଉ, ଗୋଲାକାର ଶାକ, ଛିଲକା ସହିତ ମସୁର ଡାଲ, ତାଳ, ସ୍ୱେତ ବେଗୁନ ଓ ବେଗୁନ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵଟାଶ୍ଵତ୍ଥାର୍କପତ୍ରେଷୁ କୁଂଭୀ ତିଂଦୁକପତ୍ରଯୋଃ । କୋଵିଦାରେ କଦଂବେ ଚ ନ ଖାଦେଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵୋ ନରଃ
ବଟ, ଅଶ୍ୱଥ, ଅର୍କ, କୁମ୍ଭୀ, ଟିଣ୍ଡୁକ, କୋବିଦାର ଓ କଦମ୍ବ ଗଛର ପତ୍ର ବୈଷ୍ଣବ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶ୍ରାଵଣେ ଵର୍ଜଯେଚ୍ଛାକଂ ଦଧି ଭାଦ୍ରପଦେ ତ୍ଯଜେତ୍ । ଆଶ୍ଵିନେ ମାସି ଦୁଗ୍ଧଂ ଚ କାର୍ତ୍ତିକେ ଚାମିଷଂ ତ୍ଯଜେତ୍
ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ଶାକ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ଭାଦ୍ରବ ମାସରେ ଦହି, ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ଦୁଧ ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।