ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଯାଂ ଯୋ ମୂଲ୍ଯମୁଦ୍ଘାଟଯେନ୍ନରଃ । ଵିକ୍ରେତା ଚାନୁମଂତା ଚ ଯଃ ପରୀକ୍ଷାନୁମୋଦକଃ
ଯିଏ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ମୂଲ୍ୟ ଧରେ, ବିକ୍ରେତା, ଅନୁମତିଦାତା ଏବଂ ଯିଏ ଶିଳା ଯାଞ୍ଚ କରି ସମ୍ମତି ଦିଏ ।
ସର୍ଵେ ତେ ନରକଂ ଯାଂତି ଯାଵତ୍ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ସଂପ୍ଲଵଃ । ଅତସ୍ତଦ୍ଵର୍ଜଯେଦ୍ଦେଵି ଚକ୍ରକ୍ରଯଣଵିକ୍ରଯମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେଉଅଯ୍ୟନ୍ତ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି । ଏହିକାରଣରୁ ଦେବୀ, ଚକ୍ର କିଣିବା ବିକ୍ରି କରିବା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ।
ଶାଲଗ୍ରାମୋଦ୍ଭଵୋ ଦେଵୋ ଯୋ ଦେଵୋ ଦ୍ଵାରକୋଦ୍ଭଵଃ । ଉଭଯୋଃ ସଂଗମୋ ଯତ୍ର ମୁକ୍ତିସ୍ତତ୍ର ନ ସଂଶଯଃ
ଯେ ଦେବତା ଶାଳଗ୍ରାମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯେ ଦେବତା ଦ୍ୱାରକାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଏଁ ମିଶିଥାନ୍ତି, ସେଠି ମୋକ୍ଷ ନିଶ୍ଚିତ ।
ଦ୍ଵାରକୋଦ୍ଭଵଚକ୍ରାଢ୍ଯୋ ବହୁଚକ୍ରେଣ ଚିହ୍ନିତଃ । ଚକ୍ରାସନଶିଲାକାରଚିତ୍ସ୍ଵରୂପୋ ନିରଂଜନଃ
ଦ୍ୱାରକାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନେକ ଚକ୍ର ଥିବା ଏବଂ ଅନେକ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଶିଳା, ଚକ୍ରାସନ ଆକୃତିର, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଚେତନାମୟ ।
ନମୋଽସ୍ତ୍ଵୋଂକାରରୂପାଯ ସଦାନଂଦସ୍ଵରୂପିଣେ । ଶାଲଗ୍ରାମମହାଭାଗ ଭକ୍ତସ୍ଯାନୁଗ୍ରହଂ କୁରୁ
ଓଁକାର ଆକୃତି ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନମସ୍କାର । ହେ ଶାଳଗ୍ରାମ, ମହାଭାଗ, ତୁମ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କର ।
ତଵାନୁଗ୍ରହକାମସ୍ଯ ଋଣଗ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ମେ ପ୍ରଭୋ । ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତିଲକସ୍ଯ ଵିଧିଂ ମୁଦା
ତୁମର କୃପା ଆଶା କରୁଥିବା ଏବଂ ଋଣରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୋ ପ୍ରଭୁ, ଏବେ ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ତିଳକ ଦେବା ପ୍ରଣାଳୀ କହିବି ।
ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁସାରୂପ୍ଯମାପ୍ନୁଯୁଃ । ଲଲାଟେ କେଶଵଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍କଂଠେ ଶ୍ରୀପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁ ସଦୃଶ ହେବେ । ଲଳାଟରେ କେଶବ, କଣ୍ଠରେ ଶ୍ରୀପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ ।
ନାଭୌ ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଵୈକୁଂଠଂ ହୃଦଯେ ତଥା । ଦାମୋଦରଂ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ଦକ୍ଷିଣେ ଚ ତ୍ରିଵିକ୍ରମମ୍
ନାଭିରେ ନାରାୟଣ ଦେବ, ହୃଦୟରେ ବୈକୁଣ୍ଠ, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦାମୋଦର ଏବଂ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ।
ମୂର୍ଧ୍ନି ଚୈଵ ହୃଷୀକେଶଂ ପଦ୍ମନାଭଂ ଚ ପୃଷ୍ଠତଃ । କର୍ଣଯୋର୍ଯମୁନାଂ ଗଂଗାଂ ବାହ୍ଵୋଃ କୃଷ୍ଣଂ ହରିଂ ତଥା
ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବାକୁ ହେଉଛନ୍ତି ହୃଷୀକେଶ, ପଛରେ ପଦ୍ମନାଭ; କାନ ଦୁଇଟିରେ ଯମୁନା ଓ ଗଙ୍ଗା, ଦୁଇ ବାହୁରେ କ୍ରୁଷ୍ଣ ଓ ହରିଙ୍କୁ ରଖିବାକୁ କହାଯାଇଛି।
ଯଥାସ୍ଥାନେଷୁ ତୁଷ୍ଯଂତି ଦେଵତା ଦ୍ଵାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ । ଦ୍ଵାଦଶୈତାନି ନାମାନି କର୍ତଵ୍ଯେ ତିଲକେ ପଠେତ୍
ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ମରଣ କଲେ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ନାମ ତିଳକ ଲଗାଇବା ବେଳେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେଖଂ ଲଲାଟେ ଯସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଚାଂଡାଲୋଽପି ସ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପୂଜ୍ଯ ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଯସ୍ଯୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରଂ ଦୃଶ୍ଯେତ ନ ଲଲାଟେ ନରସ୍ଯ ହି
ଯଦି କୌଣସି ଚାଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଲଳାଟରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ରହିଛି, ତେବେ ସେ ପୂଜ୍ୟ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତଦ୍ଦର୍ଶନଂ ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୂର୍ଯଂ ନିରୀକ୍ଷଯେତ୍ । ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରଂ ଯସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରଂ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦେଖିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ନଜର ଦେବା ଉଚିତ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପ୍ଯଥଵା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଚୈଲଂ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍ । ସାଂତରାଲଂ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପୁଂଡ୍ରଂ ହରିପଦାକୃତି
ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଲଳାଟରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ପୋଶାକ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନିରଂତରାଲଂ ଯଃ କୁର୍ଯାଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରଂ ଦ୍ଵିଜାଧମଃ । ଲଲାଟେ ତସ୍ଯ ସତତଂ ଶୁନଃପାଦୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯାହା ହରିଙ୍କ ପାଦ ଚିହ୍ନ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଯିଏ ଏହା ଛାଡ଼ି ଏକାଠି କରେ, ସେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଲଳାଟ କୁକୁର ଭକ୍ଷକ ପରି ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନାସାଦିକେଶପର୍ଯଂତମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରଂ ସୁଶୋଭନମ୍ । ମଧ୍ଯେ ଛିଦ୍ରସମାଯୁକ୍ତଂ ତଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଧରିମଂଦିରମ୍
ନାକରୁ କେଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏଁ ଯେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ଶୋଭା ପାଏ, ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରହିଛି, ତେବେ ଏହାକୁ ହରିଙ୍କ ନିବାସ ବୋଲି ଜାଣିବା।
ଵାମଭାଗେ ସ୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଦକ୍ଷିଣେ ତୁ ସଦାଶିଵଃ । ମଧ୍ଯେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵିଜାନୀଯାତ୍ତସ୍ମାନ୍ମଧ୍ଯଂ ନ ଲେପଯେତ୍
ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସଦାଶିବ ଓ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ବସିଛନ୍ତି; ଏହିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଂଶକୁ ଛୁଆଁ ନାହିଁ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯାଦର୍ଶେ ଜଲେ ଵାପି ଯୋ ଵିଦଧ୍ଯାତ୍ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରଂ ମହାଭାଗଃ ସଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯିଏ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ସହିତ ଆଇନା କିମ୍ବା ପାଣିରେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଏ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଅଗ୍ନିରାପଶ୍ଚ ଵେଦାଶ୍ଚ ଚଂଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ତଥାନିଲଃ । ଵିପ୍ରାଣାଂ ନିତ୍ଯମେତେ ହି କର୍ଣେ ତିଷ୍ଠଂତି ଦକ୍ଷିଣେ
ଅଗ୍ନି, ପାଣି, ବେଦ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବାୟୁ—ଏହି ସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଡାହାଣ କାନରେ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି।
ଗଂଗା ଚ ଦକ୍ଷିଣେ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ନାସିକାଯାଂ ହୁତାଶନଃ । ଉଭଯୋରପି ସଂସ୍ପର୍ଶାତ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ଶୁଧ୍ଯତି
ଗଙ୍ଗା ଡାହାଣ କାନରେ, ଅଗ୍ନି ନାକରେ ବସିଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ।
କୃତ୍ଵା ଚୈଵୋଦକଂ ଶଂଖେ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ତୁଲସୀମିଶ୍ରିତଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପିବେନ୍ମୂର୍ଧ୍ନାଭିଵଂଦଯେତ୍
ବୈଷ୍ଣବ ମହାପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ଶଂଖରେ ପାଣି ରଖି, ତୁଳସୀ ମିଶାଇ ଦେଇବା, ପିଇବା ଓ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଶ୍ନୀଯାତ୍ପ୍ରୋକ୍ଷଯେଦ୍ଦେହଂ ପୁତ୍ରମିତ୍ରପରିଗ୍ରହମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋଃ ପାଦୋଦକଂ ପୀତଂ କୋଟିଜନ୍ମାଘନାଶନମ୍
ଏହି ପାଣି ପିଇବା, ଦେହରେ ଛିଟିବା ଓ ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ସାଙ୍ଗମାନେ ପାଇଁ ଦେଇବା ଉଚିତ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ପାଣି ପିଇଲେ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ତଦେଵାଷ୍ଟଗୁଣଂ ପାପଂ ଭୂମୌ ବିଂଦୁନିପାତନାତ୍ । ଜଲଶଂଖଂ କରେ କୃତ୍ଵା ସ୍ତୁତ୍ଵା ନତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ଏହି ପାଣିର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଲେ ଏହାର ପାପ ଆଠଗୁଣା ବଢ଼ିଯାଏ; ଶଂଖରେ ପାଣି ଧରି, ସ୍ତୁତି କରି, ନମସ୍କାର ଓ ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ।
ସତତଂ ଧାର୍ଯତେ ଵାରି ତେନାପ୍ତଂ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍ । ଶଂଖୋ ଯସ୍ଯ ଗୃହେ ନାସ୍ତି ଘଂଟା ଵା ଗରୁଡାନ୍ଵିତା
ସଦା ପାଣି ଧାରଣ କରାଯାଏ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମର ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁଠାରେ ଶଂଖ କିମ୍ବା ଗରୁଡ଼ ଶୋଭିତ ଘଣ୍ଟା ନାହିଁ, ସେଉଁଠି
ପୁରତୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ନ ସ ଭାଗଵତଃ କଲୌ । ଯାନୈର୍ଵା ପାଦୁକାଭିର୍ଵା ଯାନଂ ଭଗଵତୋ ଗୃହେ
ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରତିମା ସାମ୍ନାରେ ଏମିତି ଲୋକ କଳିଯୁଗରେ ଭକ୍ତ ନୁହେଁ। ଯାନ କିମ୍ବା ପାଦୁକା ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କ ଘରରେ ଯାତ୍ରା ହୁଏ,
ଦେଵୋତ୍ସଵେଷ୍ଵସେଵା ଚ ଅପ୍ରଣାମସ୍ତଦଗ୍ରତଃ । ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟେ ଚୈଵ ଚାଶୌଚେ ଭଗଵଦ୍ଵଂଦନାଦିକମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପର୍ବରେ ସେବା ନ କରିବା, ଭଗବାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନମସ୍କାର ନ କରିବା, ଅପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଇ ପରେ ପୂଜା କରିବା—
ଏକହସ୍ତପ୍ରଣାମଶ୍ଚ ତତ୍ପୁରସ୍ତାତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ପାଦପ୍ରସାରଣଂ ଚାଗ୍ରେ ତଥା ପର୍ଯଂକସେଵନମ୍
ଏକହାତରେ ନମସ୍କାର କରିବା, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଗରେ ପରିକ୍ରମା କରିବା, ପାଦ ଆଗକୁ ଛାଡ଼ିବା ଏବଂ ଶୋଯାଉପରେ ବସିବା—
ଶଯନଂ ଭକ୍ଷଣଂ ଚାପି ମିଥ୍ଯାଭାଷଣମେଵ ଚ । ଉଚ୍ଚୈର୍ଭାଷାମିଥୋ ଜଲ୍ପୋ ରୋଦନାନି ଚ ଵିଗ୍ରହଃ
ଶୋଇବା, ଖାଇବା, ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କଥାହେବା, ଅର୍ଥହୀନ କଥାବାର୍ତ୍ତା, କାନ୍ଦିବା ଏବଂ ଝଗଡ଼ା କରିବା—
ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହୌ ଚୈଵ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଚ କ୍ରୂରଭାଷଣମ୍ । କେଵଲାଵରଣଂ ଚୈଵ ପରନିଂଦାପରସ୍ତୁତିଃ
ଅନ୍ୟକୁ ଦମନ କିମ୍ବା କୃପା କରିବା, ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ସହିତ କଠୋର କଥା କହିବା, ଏକାକି ଶରୀର ଢାକିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା—
ଅଶ୍ଲୀଲଭାଷଣଂ ଚୈଵ ଅଧୋଵାଯୁଵିମୋକ୍ଷଣମ୍ । ଶକ୍ତୌ ଗୌଣୋପଚାରଶ୍ଚ ଅନିଵେଦିତଭକ୍ଷଣମ୍
ଅଶ୍ଳୀଳ କଥା କହିବା, ତଳକୁ ବାୟୁ ଛାଡ଼ିବା, ସମର୍ଥ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେବା କରିବା, ନିବେଦନ ଛଡ଼ା ଖାଇବା—