ଗଂଡକ୍ଯାମେକଦେଶେ ତୁ ଶାଲଗ୍ରାମସ୍ଥଲଂ ମହତ୍ । ପାଷାଣଂ ତଦ୍ଭଵଂ ପାତୁ ଶାଲଗ୍ରାମମିତି ସ୍ଥିତମ୍
ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀର ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବଡ଼ ଶାଳଗ୍ରାମ ସ୍ଥଳ ଅଛି । ସେଠାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ପାଥରକୁ ଶାଳଗ୍ରାମ ବୋଲି ମନାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ରକ୍ଷା କରେ ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାସ୍ପର୍ଶାତ୍କୋଟିଜନ୍ମାଘନାଶନମ୍ । କିଂ ପୁନଃ ପୂଜନଂ ତତ୍ର ହରେଃ ସାଂନିଧ୍ଯକାରଣମ୍
ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ଛୁଁଇବାରେ ଲକ୍ଷୋ ଜନ୍ମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ । ତେବେ, ସେଠାରେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା କଲେ କିଏଁ ନ ହେବ, ଯେଉଁଠାରେ ନିଜେ ହରିଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ମିଳେ ।
ଶାଲଗ୍ରାମୈକଯଜନାଚ୍ଛତଲିଂଗୀଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ବହୁଭିର୍ଜନ୍ମଭିଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଯଦିକୃଷ୍ଣଶିଲାଂ ଲଭେତ୍
ଏକ ଶାଳଗ୍ରାମକୁ ପୂଜିଲେ ଶତ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜାର ଫଳ ମିଳେ । ଅନେକ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯଦି କୃଷ୍ଣ ଶିଳା ମିଳେ ।
ଗୋଷ୍ପଦେନ ଚ ଚିହ୍ନେନ ଜନୁସ୍ତେନ ସମାପ୍ଯତେ । ଆଦୌ ଶିଲାଂ ପରୀକ୍ଷେତ ସ୍ନିଗ୍ଧାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଚ ମେଚକାମ୍
ଗୋର ପାଦ ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ଏହି ଜନ୍ମ ସଫଳ ହୁଏ । ପ୍ରଥମେ ଶିଳାକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ, ଯାହା ମୃଦୁ, ଉତ୍ତମ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ହେବା ଉଚିତ ।
ଆକୃଷ୍ଣା ମଧ୍ଯମା ପ୍ରୋକ୍ତା ମିଶ୍ରା ମିଶ୍ରଫଲପ୍ରଦା । ସଦା କାଷ୍ଠେ ସ୍ଥିତୋ ଵହ୍ନିର୍ମଥନେନ ପ୍ରକାଶ୍ଯତେ
କଳା ଶିଳାକୁ ମଧ୍ୟମ ଧରଣର ବୋଲାଯାଏ । ମିଶ୍ର ଶିଳା ମିଶ୍ର ଫଳ ଦିଏ । କାଠରେ ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସଦା ରହିଥାଏ ଏବଂ ଘସିଲେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ।
ଯଥା ତଥା ହରିର୍ଵ୍ଯାପୀ ଶାଲଗ୍ରାମେ ପ୍ରତୀଯତେ । ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଦ୍ଵାଦଶଶିଲାଃ ଶାଲଗ୍ରାମସ୍ଯ ଯୋଽର୍ଚଯେତ୍
ସେପରି ହରି ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଶାଳଗ୍ରାମରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଦ୍ୱାଦଶ ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କରେ ।
ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଃ ଶିଲାଯୁକ୍ତାଃ ସ ଵୈକୁଂଠେ ମହୀଯତେ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଯାଂ ତୁ ଗହ୍ଵରଂ ଲକ୍ଷତେ ନରଃ
ଦ୍ୱାରାବତୀର ଶିଳା ଥିବା ଲୋକ ଵୈକୁଣ୍ଠରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି । ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ଏକ ଗହ୍ୱର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତିଷ୍ଠଂତି ତୃପ୍ତାଃ କଲ୍ପାଂତକଂ ଦିଵି । ଵୈକୁଂଠଭଵନଂ ତତ୍ର ଯତ୍ର ଦ୍ଵାରାଵତୀ ଶିଲା
ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ କଳ୍ପାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି । ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱାରାବତୀ ଶିଳା ଅଛି, ସେଠି ହେଉଛି ବୈକୁଣ୍ଠ ନିବାସ ।
ମୃତୋ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଯାତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଯୋଜନତ୍ରଯମ୍ । ଜପଃ ପୂଜା ଚ ହୋମଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁପୁରକୁ ଯାଏ । ସେ ତୀର୍ଥ ତିନି ଯୋଜନ ଯାଏ । ଜପ, ପୂଜା ଏବଂ ହୋମ ସବୁ କୋଟିଗୁଣ ଫଳ ଦିଏ ।
ମନସ୍କାମସମାଭୀଷ୍ଟଂ କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ନ ସଂଶଯଃ । କୀଟକୋଽପି ମୃତିଂ ଯାତି ଵୈକୁଂଠଭଵନଂ ଯତଃ
ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, କେବଳ ଏକ କ୍ରୋଶ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ ହୁଏ । ସେଠି ଏକ କୀଟ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ନିବାସ ପାଏ ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଯାଂ ଯୋ ମୂଲ୍ଯମୁଦ୍ଘାଟଯେନ୍ନରଃ । ଵିକ୍ରେତା ଚାନୁମଂତା ଚ ଯଃ ପରୀକ୍ଷାନୁମୋଦକଃ
ଯିଏ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ମୂଲ୍ୟ ଧରେ, ବିକ୍ରେତା, ଅନୁମତିଦାତା ଏବଂ ଯିଏ ଶିଳା ଯାଞ୍ଚ କରି ସମ୍ମତି ଦିଏ ।
ସର୍ଵେ ତେ ନରକଂ ଯାଂତି ଯାଵତ୍ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ସଂପ୍ଲଵଃ । ଅତସ୍ତଦ୍ଵର୍ଜଯେଦ୍ଦେଵି ଚକ୍ରକ୍ରଯଣଵିକ୍ରଯମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେଉଅଯ୍ୟନ୍ତ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି । ଏହିକାରଣରୁ ଦେବୀ, ଚକ୍ର କିଣିବା ବିକ୍ରି କରିବା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ।
ଶାଲଗ୍ରାମୋଦ୍ଭଵୋ ଦେଵୋ ଯୋ ଦେଵୋ ଦ୍ଵାରକୋଦ୍ଭଵଃ । ଉଭଯୋଃ ସଂଗମୋ ଯତ୍ର ମୁକ୍ତିସ୍ତତ୍ର ନ ସଂଶଯଃ
ଯେ ଦେବତା ଶାଳଗ୍ରାମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯେ ଦେବତା ଦ୍ୱାରକାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଏଁ ମିଶିଥାନ୍ତି, ସେଠି ମୋକ୍ଷ ନିଶ୍ଚିତ ।
ଦ୍ଵାରକୋଦ୍ଭଵଚକ୍ରାଢ୍ଯୋ ବହୁଚକ୍ରେଣ ଚିହ୍ନିତଃ । ଚକ୍ରାସନଶିଲାକାରଚିତ୍ସ୍ଵରୂପୋ ନିରଂଜନଃ
ଦ୍ୱାରକାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନେକ ଚକ୍ର ଥିବା ଏବଂ ଅନେକ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଶିଳା, ଚକ୍ରାସନ ଆକୃତିର, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଚେତନାମୟ ।
ନମୋଽସ୍ତ୍ଵୋଂକାରରୂପାଯ ସଦାନଂଦସ୍ଵରୂପିଣେ । ଶାଲଗ୍ରାମମହାଭାଗ ଭକ୍ତସ୍ଯାନୁଗ୍ରହଂ କୁରୁ
ଓଁକାର ଆକୃତି ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନମସ୍କାର । ହେ ଶାଳଗ୍ରାମ, ମହାଭାଗ, ତୁମ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କର ।
ତଵାନୁଗ୍ରହକାମସ୍ଯ ଋଣଗ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ମେ ପ୍ରଭୋ । ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତିଲକସ୍ଯ ଵିଧିଂ ମୁଦା
ତୁମର କୃପା ଆଶା କରୁଥିବା ଏବଂ ଋଣରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୋ ପ୍ରଭୁ, ଏବେ ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ତିଳକ ଦେବା ପ୍ରଣାଳୀ କହିବି ।
ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁସାରୂପ୍ଯମାପ୍ନୁଯୁଃ । ଲଲାଟେ କେଶଵଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍କଂଠେ ଶ୍ରୀପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁ ସଦୃଶ ହେବେ । ଲଳାଟରେ କେଶବ, କଣ୍ଠରେ ଶ୍ରୀପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ ।
ନାଭୌ ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଵୈକୁଂଠଂ ହୃଦଯେ ତଥା । ଦାମୋଦରଂ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ଦକ୍ଷିଣେ ଚ ତ୍ରିଵିକ୍ରମମ୍
ନାଭିରେ ନାରାୟଣ ଦେବ, ହୃଦୟରେ ବୈକୁଣ୍ଠ, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦାମୋଦର ଏବଂ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ।
ମୂର୍ଧ୍ନି ଚୈଵ ହୃଷୀକେଶଂ ପଦ୍ମନାଭଂ ଚ ପୃଷ୍ଠତଃ । କର୍ଣଯୋର୍ଯମୁନାଂ ଗଂଗାଂ ବାହ୍ଵୋଃ କୃଷ୍ଣଂ ହରିଂ ତଥା
ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବାକୁ ହେଉଛନ୍ତି ହୃଷୀକେଶ, ପଛରେ ପଦ୍ମନାଭ; କାନ ଦୁଇଟିରେ ଯମୁନା ଓ ଗଙ୍ଗା, ଦୁଇ ବାହୁରେ କ୍ରୁଷ୍ଣ ଓ ହରିଙ୍କୁ ରଖିବାକୁ କହାଯାଇଛି।
ଯଥାସ୍ଥାନେଷୁ ତୁଷ୍ଯଂତି ଦେଵତା ଦ୍ଵାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ । ଦ୍ଵାଦଶୈତାନି ନାମାନି କର୍ତଵ୍ଯେ ତିଲକେ ପଠେତ୍
ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ମରଣ କଲେ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ନାମ ତିଳକ ଲଗାଇବା ବେଳେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେଖଂ ଲଲାଟେ ଯସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଚାଂଡାଲୋଽପି ସ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପୂଜ୍ଯ ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଯସ୍ଯୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରଂ ଦୃଶ୍ଯେତ ନ ଲଲାଟେ ନରସ୍ଯ ହି
ଯଦି କୌଣସି ଚାଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଲଳାଟରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ରହିଛି, ତେବେ ସେ ପୂଜ୍ୟ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତଦ୍ଦର୍ଶନଂ ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୂର୍ଯଂ ନିରୀକ୍ଷଯେତ୍ । ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରଂ ଯସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରଂ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦେଖିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ନଜର ଦେବା ଉଚିତ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପ୍ଯଥଵା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଚୈଲଂ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍ । ସାଂତରାଲଂ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପୁଂଡ୍ରଂ ହରିପଦାକୃତି
ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଲଳାଟରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ପୋଶାକ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନିରଂତରାଲଂ ଯଃ କୁର୍ଯାଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରଂ ଦ୍ଵିଜାଧମଃ । ଲଲାଟେ ତସ୍ଯ ସତତଂ ଶୁନଃପାଦୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯାହା ହରିଙ୍କ ପାଦ ଚିହ୍ନ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଯିଏ ଏହା ଛାଡ଼ି ଏକାଠି କରେ, ସେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଲଳାଟ କୁକୁର ଭକ୍ଷକ ପରି ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନାସାଦିକେଶପର୍ଯଂତମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରଂ ସୁଶୋଭନମ୍ । ମଧ୍ଯେ ଛିଦ୍ରସମାଯୁକ୍ତଂ ତଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଧରିମଂଦିରମ୍
ନାକରୁ କେଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏଁ ଯେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ଶୋଭା ପାଏ, ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରହିଛି, ତେବେ ଏହାକୁ ହରିଙ୍କ ନିବାସ ବୋଲି ଜାଣିବା।
ଵାମଭାଗେ ସ୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଦକ୍ଷିଣେ ତୁ ସଦାଶିଵଃ । ମଧ୍ଯେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵିଜାନୀଯାତ୍ତସ୍ମାନ୍ମଧ୍ଯଂ ନ ଲେପଯେତ୍
ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସଦାଶିବ ଓ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ବସିଛନ୍ତି; ଏହିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଂଶକୁ ଛୁଆଁ ନାହିଁ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯାଦର୍ଶେ ଜଲେ ଵାପି ଯୋ ଵିଦଧ୍ଯାତ୍ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରଂ ମହାଭାଗଃ ସଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯିଏ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ସହିତ ଆଇନା କିମ୍ବା ପାଣିରେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଏ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଅଗ୍ନିରାପଶ୍ଚ ଵେଦାଶ୍ଚ ଚଂଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ତଥାନିଲଃ । ଵିପ୍ରାଣାଂ ନିତ୍ଯମେତେ ହି କର୍ଣେ ତିଷ୍ଠଂତି ଦକ୍ଷିଣେ
ଅଗ୍ନି, ପାଣି, ବେଦ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବାୟୁ—ଏହି ସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଡାହାଣ କାନରେ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି।
ଗଂଗା ଚ ଦକ୍ଷିଣେ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ନାସିକାଯାଂ ହୁତାଶନଃ । ଉଭଯୋରପି ସଂସ୍ପର୍ଶାତ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ଶୁଧ୍ଯତି
ଗଙ୍ଗା ଡାହାଣ କାନରେ, ଅଗ୍ନି ନାକରେ ବସିଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ।