ଶାଲଗ୍ରାମଦ୍ଵାରକାଯାଂ ସ୍ଥିତାଯ ଗଦିନେ ନମଃ । ଏକେନ ଲକ୍ଷିତୋ ଯୋଵ୍ଯାଦ୍ଗଦାଧାରୀ ସୁଦର୍ଶନଃ
ଶାଳଗ୍ରାମ ଦ୍ୱାରରେ ବସିଥିବା ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଏକ ଚିହ୍ନ ଥିବା ସେହି ଗଦାଧାରୀ ସୁଦର୍ଶନ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣୋ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ତ୍ରିଭିଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରିଵିକ୍ରମଃ । ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହୋ ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ ପଂଚଭିଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦୁଇଟି, ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କୁ ତିନିଟି; ଚାରି ରୂପକୁ ଚାରିଟି, ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପଞ୍ଚଟି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ।
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ଷଡ୍ଭିରେଵାଵ୍ଯାତ୍ସଂକର୍ଷଣଶ୍ଚ ସପ୍ତଭିଃ । ପୁରୁଷୋତ୍ତମୋଽଷ୍ଟଭିଶ୍ଚ ସ୍ଯାନ୍ନଵଵ୍ଯୂହୋ ନଵୋ ହିତଃ
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଛଅଟି, ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ ସାତଟି; ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଆଠଟି, ନବ ରୂପକୁ ନଅଟି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ମଙ୍ଗଳମୟ।
ଦଶାଵତାରୋ ଦଶଭିରନିରୁଦ୍ଧୋଽଵତାଦଥ । ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମା ଦ୍ଵାଦଶଭିରତଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵମନଂତକଃ
ଦଶାବତାରଙ୍କୁ ଦଶଟି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦଶଟି ଦ୍ୱାରା; ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପକୁ ବାରଟି, ଉପରେ ଥିବା ଅନନ୍ତକୁ ବାରଟି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମା ଚତୁର୍ମୁଖୋ ଦଂଡୀ କମଂଡଲୁସ୍ରଗୁନ୍ନତଃ । ମହେଶ୍ଵରଃ ପଂଚଵକ୍ତ୍ରୋ ଦଶବାହୁର୍ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ
ବ୍ରହ୍ମା ଚାରିମୁହଁ, ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ମାଳା ଧରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ମହେଶ୍ୱର ପଞ୍ଚମୁଖୀ, ଦଶବାହୁ ଓ ବୃଷ ଧ୍ୱଜ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଯଥାଯୁଧସ୍ତଥାଗୌରୀ ଚଂଡିକା ଚ ସରସ୍ଵତୀ । ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମାତରଶ୍ଚ ପଦ୍ମହସ୍ତୋ ଦିଵାକରଃ
ଯେପରି ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର, ସେପରି ଗୌରୀ, ଚଣ୍ଡିକା ଓ ସରସ୍ୱତୀ; ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମାତୃଗଣ, ପଦ୍ମଧାରିଣୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ଗଜାସ୍ଯଶ୍ଚ ଗଜସ୍କଂଧଃ ଷଣ୍ମୁଖୋନେକଧା ଗଣାଃ । ଏତେ ସ୍ଥିତାଃ ସ୍ଥାପିତା ସ୍ଯୁଃ ପ୍ରସାଦେଵାଥ ପୂଜିତାଃ
ହାତୀମୁଖୀ, ହାତୀକାନ୍ଧ, ଛଅମୁଖୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଗଣ; ଏହିମାନେ ସ୍ଥାପିତ ଓ ପ୍ରସାଦରେ ପୂଜିତ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷା ହି ପ୍ରାପ୍ଯଂତେ ପୁରୁଷେଣ ଚ
ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଏହି ସବୁ ଲୋକେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଶାଲଗ୍ରାମନିର୍ଣଯୋନାମାଷ୍ଟସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡର ଶାଳଗ୍ରାମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନାମକ ଅଠସତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ଶାଲଗ୍ରାମେ ମଣୌଯଂତ୍ରେ ମଂଡଲେ ପ୍ରତିମାସୁ ଚ । ନିତ୍ଯଂ ତୁ ଶ୍ରୀହରେଃ ପୂଜା କେଵଲେ ଭଵନେନ ତୁ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା, ମଣି, ଯନ୍ତ୍ର, ମଣ୍ଡଳ ଓ ପ୍ରତିମାରେ, ସଦା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପୂଜା କେବଳ ଭକ୍ତି ସହ କରିବା ଉଚିତ।
ଗଂଡକ୍ଯାମେକଦେଶେ ତୁ ଶାଲଗ୍ରାମସ୍ଥଲଂ ମହତ୍ । ପାଷାଣଂ ତଦ୍ଭଵଂ ପାତୁ ଶାଲଗ୍ରାମମିତି ସ୍ଥିତମ୍
ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀର ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବଡ଼ ଶାଳଗ୍ରାମ ସ୍ଥଳ ଅଛି । ସେଠାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ପାଥରକୁ ଶାଳଗ୍ରାମ ବୋଲି ମନାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ରକ୍ଷା କରେ ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାସ୍ପର୍ଶାତ୍କୋଟିଜନ୍ମାଘନାଶନମ୍ । କିଂ ପୁନଃ ପୂଜନଂ ତତ୍ର ହରେଃ ସାଂନିଧ୍ଯକାରଣମ୍
ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ଛୁଁଇବାରେ ଲକ୍ଷୋ ଜନ୍ମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ । ତେବେ, ସେଠାରେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା କଲେ କିଏଁ ନ ହେବ, ଯେଉଁଠାରେ ନିଜେ ହରିଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ମିଳେ ।
ଶାଲଗ୍ରାମୈକଯଜନାଚ୍ଛତଲିଂଗୀଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ବହୁଭିର୍ଜନ୍ମଭିଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଯଦିକୃଷ୍ଣଶିଲାଂ ଲଭେତ୍
ଏକ ଶାଳଗ୍ରାମକୁ ପୂଜିଲେ ଶତ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜାର ଫଳ ମିଳେ । ଅନେକ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯଦି କୃଷ୍ଣ ଶିଳା ମିଳେ ।
ଗୋଷ୍ପଦେନ ଚ ଚିହ୍ନେନ ଜନୁସ୍ତେନ ସମାପ୍ଯତେ । ଆଦୌ ଶିଲାଂ ପରୀକ୍ଷେତ ସ୍ନିଗ୍ଧାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଚ ମେଚକାମ୍
ଗୋର ପାଦ ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ଏହି ଜନ୍ମ ସଫଳ ହୁଏ । ପ୍ରଥମେ ଶିଳାକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ, ଯାହା ମୃଦୁ, ଉତ୍ତମ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ହେବା ଉଚିତ ।
ଆକୃଷ୍ଣା ମଧ୍ଯମା ପ୍ରୋକ୍ତା ମିଶ୍ରା ମିଶ୍ରଫଲପ୍ରଦା । ସଦା କାଷ୍ଠେ ସ୍ଥିତୋ ଵହ୍ନିର୍ମଥନେନ ପ୍ରକାଶ୍ଯତେ
କଳା ଶିଳାକୁ ମଧ୍ୟମ ଧରଣର ବୋଲାଯାଏ । ମିଶ୍ର ଶିଳା ମିଶ୍ର ଫଳ ଦିଏ । କାଠରେ ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସଦା ରହିଥାଏ ଏବଂ ଘସିଲେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ।
ଯଥା ତଥା ହରିର୍ଵ୍ଯାପୀ ଶାଲଗ୍ରାମେ ପ୍ରତୀଯତେ । ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଦ୍ଵାଦଶଶିଲାଃ ଶାଲଗ୍ରାମସ୍ଯ ଯୋଽର୍ଚଯେତ୍
ସେପରି ହରି ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଶାଳଗ୍ରାମରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଦ୍ୱାଦଶ ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କରେ ।
ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଃ ଶିଲାଯୁକ୍ତାଃ ସ ଵୈକୁଂଠେ ମହୀଯତେ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଯାଂ ତୁ ଗହ୍ଵରଂ ଲକ୍ଷତେ ନରଃ
ଦ୍ୱାରାବତୀର ଶିଳା ଥିବା ଲୋକ ଵୈକୁଣ୍ଠରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି । ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ଏକ ଗହ୍ୱର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତିଷ୍ଠଂତି ତୃପ୍ତାଃ କଲ୍ପାଂତକଂ ଦିଵି । ଵୈକୁଂଠଭଵନଂ ତତ୍ର ଯତ୍ର ଦ୍ଵାରାଵତୀ ଶିଲା
ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ କଳ୍ପାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି । ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱାରାବତୀ ଶିଳା ଅଛି, ସେଠି ହେଉଛି ବୈକୁଣ୍ଠ ନିବାସ ।
ମୃତୋ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଯାତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଯୋଜନତ୍ରଯମ୍ । ଜପଃ ପୂଜା ଚ ହୋମଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁପୁରକୁ ଯାଏ । ସେ ତୀର୍ଥ ତିନି ଯୋଜନ ଯାଏ । ଜପ, ପୂଜା ଏବଂ ହୋମ ସବୁ କୋଟିଗୁଣ ଫଳ ଦିଏ ।
ମନସ୍କାମସମାଭୀଷ୍ଟଂ କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ନ ସଂଶଯଃ । କୀଟକୋଽପି ମୃତିଂ ଯାତି ଵୈକୁଂଠଭଵନଂ ଯତଃ
ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, କେବଳ ଏକ କ୍ରୋଶ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ ହୁଏ । ସେଠି ଏକ କୀଟ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ନିବାସ ପାଏ ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଯାଂ ଯୋ ମୂଲ୍ଯମୁଦ୍ଘାଟଯେନ୍ନରଃ । ଵିକ୍ରେତା ଚାନୁମଂତା ଚ ଯଃ ପରୀକ୍ଷାନୁମୋଦକଃ
ଯିଏ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ମୂଲ୍ୟ ଧରେ, ବିକ୍ରେତା, ଅନୁମତିଦାତା ଏବଂ ଯିଏ ଶିଳା ଯାଞ୍ଚ କରି ସମ୍ମତି ଦିଏ ।
ସର୍ଵେ ତେ ନରକଂ ଯାଂତି ଯାଵତ୍ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ସଂପ୍ଲଵଃ । ଅତସ୍ତଦ୍ଵର୍ଜଯେଦ୍ଦେଵି ଚକ୍ରକ୍ରଯଣଵିକ୍ରଯମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେଉଅଯ୍ୟନ୍ତ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି । ଏହିକାରଣରୁ ଦେବୀ, ଚକ୍ର କିଣିବା ବିକ୍ରି କରିବା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ।
ଶାଲଗ୍ରାମୋଦ୍ଭଵୋ ଦେଵୋ ଯୋ ଦେଵୋ ଦ୍ଵାରକୋଦ୍ଭଵଃ । ଉଭଯୋଃ ସଂଗମୋ ଯତ୍ର ମୁକ୍ତିସ୍ତତ୍ର ନ ସଂଶଯଃ
ଯେ ଦେବତା ଶାଳଗ୍ରାମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯେ ଦେବତା ଦ୍ୱାରକାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଏଁ ମିଶିଥାନ୍ତି, ସେଠି ମୋକ୍ଷ ନିଶ୍ଚିତ ।
ଦ୍ଵାରକୋଦ୍ଭଵଚକ୍ରାଢ୍ଯୋ ବହୁଚକ୍ରେଣ ଚିହ୍ନିତଃ । ଚକ୍ରାସନଶିଲାକାରଚିତ୍ସ୍ଵରୂପୋ ନିରଂଜନଃ
ଦ୍ୱାରକାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନେକ ଚକ୍ର ଥିବା ଏବଂ ଅନେକ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଶିଳା, ଚକ୍ରାସନ ଆକୃତିର, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଚେତନାମୟ ।
ନମୋଽସ୍ତ୍ଵୋଂକାରରୂପାଯ ସଦାନଂଦସ୍ଵରୂପିଣେ । ଶାଲଗ୍ରାମମହାଭାଗ ଭକ୍ତସ୍ଯାନୁଗ୍ରହଂ କୁରୁ
ଓଁକାର ଆକୃତି ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନମସ୍କାର । ହେ ଶାଳଗ୍ରାମ, ମହାଭାଗ, ତୁମ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କର ।
ତଵାନୁଗ୍ରହକାମସ୍ଯ ଋଣଗ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ମେ ପ୍ରଭୋ । ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତିଲକସ୍ଯ ଵିଧିଂ ମୁଦା
ତୁମର କୃପା ଆଶା କରୁଥିବା ଏବଂ ଋଣରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୋ ପ୍ରଭୁ, ଏବେ ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ତିଳକ ଦେବା ପ୍ରଣାଳୀ କହିବି ।
ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁସାରୂପ୍ଯମାପ୍ନୁଯୁଃ । ଲଲାଟେ କେଶଵଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍କଂଠେ ଶ୍ରୀପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁ ସଦୃଶ ହେବେ । ଲଳାଟରେ କେଶବ, କଣ୍ଠରେ ଶ୍ରୀପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ ।
ନାଭୌ ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଵୈକୁଂଠଂ ହୃଦଯେ ତଥା । ଦାମୋଦରଂ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ଦକ୍ଷିଣେ ଚ ତ୍ରିଵିକ୍ରମମ୍
ନାଭିରେ ନାରାୟଣ ଦେବ, ହୃଦୟରେ ବୈକୁଣ୍ଠ, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦାମୋଦର ଏବଂ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ।
ମୂର୍ଧ୍ନି ଚୈଵ ହୃଷୀକେଶଂ ପଦ୍ମନାଭଂ ଚ ପୃଷ୍ଠତଃ । କର୍ଣଯୋର୍ଯମୁନାଂ ଗଂଗାଂ ବାହ୍ଵୋଃ କୃଷ୍ଣଂ ହରିଂ ତଥା
ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବାକୁ ହେଉଛନ୍ତି ହୃଷୀକେଶ, ପଛରେ ପଦ୍ମନାଭ; କାନ ଦୁଇଟିରେ ଯମୁନା ଓ ଗଙ୍ଗା, ଦୁଇ ବାହୁରେ କ୍ରୁଷ୍ଣ ଓ ହରିଙ୍କୁ ରଖିବାକୁ କହାଯାଇଛି।
ଯଥାସ୍ଥାନେଷୁ ତୁଷ୍ଯଂତି ଦେଵତା ଦ୍ଵାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ । ଦ୍ଵାଦଶୈତାନି ନାମାନି କର୍ତଵ୍ଯେ ତିଲକେ ପଠେତ୍
ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ମରଣ କଲେ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ନାମ ତିଳକ ଲଗାଇବା ବେଳେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।