ସଂକର୍ଷଣୋଽଥ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଚକ୍ରସ୍ତୁ ପୀତକଃ । ସୁଦୀର୍ଘସୁଷିରଚ୍ଛିଦ୍ରୋ ହ୍ଯନିରୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ଵର୍ତ୍ତୁଲଃ
ସେହି ହେଉଛନ୍ତି ସଂକର୍ଷଣ, ପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚକ୍ର ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଗୋଲାକାର ଓ ବହୁତ ଲମ୍ବା ଓ ଗଭୀର ମୁଖ ଥିବା।
ନୀଲୋ ଦ୍ଵାରେ ତ୍ରିରେଖଶ୍ଚ ଅଥ ନାରାଯଣୋଽସିତଃ । ମଧ୍ଯେ ଗଦାକୃତୀ ରେଖା ନାଭିପଦ୍ମଂ ମହୋନ୍ନତମ୍
ନୀଳ ଦ୍ୱାରରେ ଅଛି, ତିନିଟି ରେଖା ସହିତ; ନାରାୟଣ କଳା ରଙ୍ଗର; ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଗଦା ଆକୃତିର ଏକ ରେଖା ଓ ନାଭିର ପଦ୍ମ ବଡ଼ ଉଚ୍ଚ ଅଛି।
ପୃଥୁଚକ୍ରୋ ନୃସିଂହୋ ଯଃ କପିଲୋ ଯସ୍ତ୍ରିବିଂଦୁକଃ । ଅଥଵା ପଂଚବିଂଦୋସ୍ତୁ ପୂଜନଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ
ଯାହାର ଚକ୍ର ବଡ଼, ସେହି ହେଉଛନ୍ତି ନୃସିଂହ; ତିନିଟି ତିଳକ ଥିବା କପିଲ; କିମ୍ବା, ପଞ୍ଚଟି ତିଳକ ଥିବା ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵରାହଃ ସ ତ୍ରିଲିଂଗୋ ଯୋ ଵିଷମଦ୍ଵଯଚକ୍ରକଃ । ନୀଲସ୍ତ୍ରିରେଖଃ ସ୍ଥୂଲୋଽଥ କୂର୍ମମୂର୍ତିଃ ସବିଂଦୁକଃ
ଯିଏ ତିନିଟି ରେଖା ଓ ଅସମ ଦୁଇଟି ଚକ୍ର ଥାଏ, ସେହି ହେଉଛନ୍ତି ବରାହ; ନୀଳ ରଙ୍ଗର, ତିନିଟି ରେଖା ଓ ଭାରି ଦେହ ଥିବା, ଏବଂ କୂର୍ମ ରୂପ ଏକ ତିଳକ ଥିବା।
କୃଷ୍ଣଃ ସଵର୍ତୁଲାଵର୍ତ୍ତ ପାଂଡୁରୋ ଧୃତପୃଷ୍ଠକଃ । ଶ୍ରୀଧରଃ ପଂଚରେଖଶ୍ଚ ଵନମାଲୀ ଗଦାଂକିତଃ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୁଇଟି ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଚିହ୍ନ ଅଛି; ପାଣ୍ଡୁର ଉଠା ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଶ୍ରୀଧରଙ୍କ ପାଖରେ ପଞ୍ଚଟି ରେଖା, ଭୂଷିତ ଭୃଦା ମାଳା ଓ ଗଦା ଚିହ୍ନ ଅଛି।
ଵାମନୋ ଵର୍ତୁଲୋ ନାମ ମଧ୍ଯଚକ୍ରଃ ସନୀଲକଃ । ନାନାଵର୍ଣାନେକମୂର୍ତି ନାଗଭୋଗୀ ତ୍ଵନଂତକଃ
ବାମନଙ୍କୁ ଗୋଲାକାର, ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ର ଓ ନୀଳ ଚିହ୍ନ ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଅନନ୍ତକ ଅନେକ ରଙ୍ଗ, ଅନେକ ରୂପ ଓ ନାଗ ଚୁଆଁରେ ଭୂଷିତ।
ସ୍ଥୂଲୋ ଦାମୋଦରୋ ନୀଲୋ ମଧ୍ଯେ ଚକ୍ରଃ ସନୀଲକଃ । ସଂକର୍ଷଣଦ୍ଵାରକୋଵ୍ଯାଦଥ ବ୍ରହ୍ମା ସୁଲୋହିତଃ
ଦାମୋଦର ଭାରି ଓ ନୀଳ, ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ର ଓ ନୀଳ ଚିହ୍ନ ଅଛି; ପରେ ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଦ୍ୱାରକା, ବ୍ରହ୍ମା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଲ ରଙ୍ଗର।
ସୁଦୀର୍ଘରେଖାସୁଷିର ଏକଚକ୍ରାଂବୁଜଃ ପୃଥୁଃ । ପୃଥୁଚକ୍ରଃ ସ୍ଥୂଲଛିଦ୍ରଃ କୃଷ୍ଣୋ ବିଂଦୁଶ୍ଚ ବିଂଦୁମାନ୍
ବହୁତ ଲମ୍ବା ରେଖା, ଖାଲି ଭିତର, ଏକ ଚକ୍ର, ପଦ୍ମାକାର ଓ ବଡ଼; ବଡ଼ ଚକ୍ର ଓ ମୋଟ ଖୋଲା ଥିବା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ତିଳକ ଚିହ୍ନ ଅଛି।
ହ୍ଯଗ୍ରୀଵୋଂଽକୁଶାକାରଃ ପଂଚରେଖଃ ସକୌସ୍ତୁଭଃ । ଵୈକୁଂଠୋ ମଲ୍ଲଵଦ୍ଭାତି ଏକଚକ୍ରମଯୋସିତଃ
ହୟଗ୍ରୀବ ହାତୀ ଅଙ୍କୁଶ ଆକୃତି, ପଞ୍ଚଟି ରେଖା ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଭୂଷିତ; ବୈକୁଣ୍ଠ ମଲ୍ଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଏକ ଚକ୍ର ଓ ଦୁଇଟି ଚିହ୍ନ ଅଛି।
ମତ୍ସ୍ଯୋ ଦୀର୍ଘାଂବୁଜାକାରୋ ଦୀର୍ଘରେଖଶ୍ଚ ପାଂଡୁରଃ । ରାମଚକ୍ରୋ ଦକ୍ଷରେଖୋ ଯଃ ଶ୍ଯାମଃ ସ ତ୍ରିଵିକ୍ରମଃ
ମତ୍ସ୍ୟ ଲମ୍ବା ଓ ପଦ୍ମାକାର, ଲମ୍ବା ରେଖା ଓ ଫିକା ରଙ୍ଗର; ରାମ ଚକ୍ରରେ ଡାହାଣ ରେଖା ଅଛି, ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗର ହେଉଛନ୍ତି ତ୍ରିବିକ୍ରମ।
ଶାଲଗ୍ରାମଦ୍ଵାରକାଯାଂ ସ୍ଥିତାଯ ଗଦିନେ ନମଃ । ଏକେନ ଲକ୍ଷିତୋ ଯୋଵ୍ଯାଦ୍ଗଦାଧାରୀ ସୁଦର୍ଶନଃ
ଶାଳଗ୍ରାମ ଦ୍ୱାରରେ ବସିଥିବା ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଏକ ଚିହ୍ନ ଥିବା ସେହି ଗଦାଧାରୀ ସୁଦର୍ଶନ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣୋ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ତ୍ରିଭିଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରିଵିକ୍ରମଃ । ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହୋ ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ ପଂଚଭିଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦୁଇଟି, ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କୁ ତିନିଟି; ଚାରି ରୂପକୁ ଚାରିଟି, ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପଞ୍ଚଟି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ।
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ଷଡ୍ଭିରେଵାଵ୍ଯାତ୍ସଂକର୍ଷଣଶ୍ଚ ସପ୍ତଭିଃ । ପୁରୁଷୋତ୍ତମୋଽଷ୍ଟଭିଶ୍ଚ ସ୍ଯାନ୍ନଵଵ୍ଯୂହୋ ନଵୋ ହିତଃ
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଛଅଟି, ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ ସାତଟି; ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଆଠଟି, ନବ ରୂପକୁ ନଅଟି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ମଙ୍ଗଳମୟ।
ଦଶାଵତାରୋ ଦଶଭିରନିରୁଦ୍ଧୋଽଵତାଦଥ । ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମା ଦ୍ଵାଦଶଭିରତଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵମନଂତକଃ
ଦଶାବତାରଙ୍କୁ ଦଶଟି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦଶଟି ଦ୍ୱାରା; ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପକୁ ବାରଟି, ଉପରେ ଥିବା ଅନନ୍ତକୁ ବାରଟି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମା ଚତୁର୍ମୁଖୋ ଦଂଡୀ କମଂଡଲୁସ୍ରଗୁନ୍ନତଃ । ମହେଶ୍ଵରଃ ପଂଚଵକ୍ତ୍ରୋ ଦଶବାହୁର୍ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ
ବ୍ରହ୍ମା ଚାରିମୁହଁ, ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ମାଳା ଧରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ମହେଶ୍ୱର ପଞ୍ଚମୁଖୀ, ଦଶବାହୁ ଓ ବୃଷ ଧ୍ୱଜ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଯଥାଯୁଧସ୍ତଥାଗୌରୀ ଚଂଡିକା ଚ ସରସ୍ଵତୀ । ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମାତରଶ୍ଚ ପଦ୍ମହସ୍ତୋ ଦିଵାକରଃ
ଯେପରି ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର, ସେପରି ଗୌରୀ, ଚଣ୍ଡିକା ଓ ସରସ୍ୱତୀ; ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମାତୃଗଣ, ପଦ୍ମଧାରିଣୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ଗଜାସ୍ଯଶ୍ଚ ଗଜସ୍କଂଧଃ ଷଣ୍ମୁଖୋନେକଧା ଗଣାଃ । ଏତେ ସ୍ଥିତାଃ ସ୍ଥାପିତା ସ୍ଯୁଃ ପ୍ରସାଦେଵାଥ ପୂଜିତାଃ
ହାତୀମୁଖୀ, ହାତୀକାନ୍ଧ, ଛଅମୁଖୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଗଣ; ଏହିମାନେ ସ୍ଥାପିତ ଓ ପ୍ରସାଦରେ ପୂଜିତ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷା ହି ପ୍ରାପ୍ଯଂତେ ପୁରୁଷେଣ ଚ
ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଏହି ସବୁ ଲୋକେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଶାଲଗ୍ରାମନିର୍ଣଯୋନାମାଷ୍ଟସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡର ଶାଳଗ୍ରାମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନାମକ ଅଠସତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ଶାଲଗ୍ରାମେ ମଣୌଯଂତ୍ରେ ମଂଡଲେ ପ୍ରତିମାସୁ ଚ । ନିତ୍ଯଂ ତୁ ଶ୍ରୀହରେଃ ପୂଜା କେଵଲେ ଭଵନେନ ତୁ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା, ମଣି, ଯନ୍ତ୍ର, ମଣ୍ଡଳ ଓ ପ୍ରତିମାରେ, ସଦା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପୂଜା କେବଳ ଭକ୍ତି ସହ କରିବା ଉଚିତ।
ଗଂଡକ୍ଯାମେକଦେଶେ ତୁ ଶାଲଗ୍ରାମସ୍ଥଲଂ ମହତ୍ । ପାଷାଣଂ ତଦ୍ଭଵଂ ପାତୁ ଶାଲଗ୍ରାମମିତି ସ୍ଥିତମ୍
ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀର ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବଡ଼ ଶାଳଗ୍ରାମ ସ୍ଥଳ ଅଛି । ସେଠାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ପାଥରକୁ ଶାଳଗ୍ରାମ ବୋଲି ମନାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ରକ୍ଷା କରେ ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାସ୍ପର୍ଶାତ୍କୋଟିଜନ୍ମାଘନାଶନମ୍ । କିଂ ପୁନଃ ପୂଜନଂ ତତ୍ର ହରେଃ ସାଂନିଧ୍ଯକାରଣମ୍
ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ଛୁଁଇବାରେ ଲକ୍ଷୋ ଜନ୍ମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ । ତେବେ, ସେଠାରେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା କଲେ କିଏଁ ନ ହେବ, ଯେଉଁଠାରେ ନିଜେ ହରିଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ମିଳେ ।
ଶାଲଗ୍ରାମୈକଯଜନାଚ୍ଛତଲିଂଗୀଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ବହୁଭିର୍ଜନ୍ମଭିଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଯଦିକୃଷ୍ଣଶିଲାଂ ଲଭେତ୍
ଏକ ଶାଳଗ୍ରାମକୁ ପୂଜିଲେ ଶତ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜାର ଫଳ ମିଳେ । ଅନେକ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯଦି କୃଷ୍ଣ ଶିଳା ମିଳେ ।
ଗୋଷ୍ପଦେନ ଚ ଚିହ୍ନେନ ଜନୁସ୍ତେନ ସମାପ୍ଯତେ । ଆଦୌ ଶିଲାଂ ପରୀକ୍ଷେତ ସ୍ନିଗ୍ଧାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଚ ମେଚକାମ୍
ଗୋର ପାଦ ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ଏହି ଜନ୍ମ ସଫଳ ହୁଏ । ପ୍ରଥମେ ଶିଳାକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ, ଯାହା ମୃଦୁ, ଉତ୍ତମ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ହେବା ଉଚିତ ।
ଆକୃଷ୍ଣା ମଧ୍ଯମା ପ୍ରୋକ୍ତା ମିଶ୍ରା ମିଶ୍ରଫଲପ୍ରଦା । ସଦା କାଷ୍ଠେ ସ୍ଥିତୋ ଵହ୍ନିର୍ମଥନେନ ପ୍ରକାଶ୍ଯତେ
କଳା ଶିଳାକୁ ମଧ୍ୟମ ଧରଣର ବୋଲାଯାଏ । ମିଶ୍ର ଶିଳା ମିଶ୍ର ଫଳ ଦିଏ । କାଠରେ ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସଦା ରହିଥାଏ ଏବଂ ଘସିଲେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ।
ଯଥା ତଥା ହରିର୍ଵ୍ଯାପୀ ଶାଲଗ୍ରାମେ ପ୍ରତୀଯତେ । ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଦ୍ଵାଦଶଶିଲାଃ ଶାଲଗ୍ରାମସ୍ଯ ଯୋଽର୍ଚଯେତ୍
ସେପରି ହରି ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଶାଳଗ୍ରାମରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଦ୍ୱାଦଶ ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କରେ ।
ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଃ ଶିଲାଯୁକ୍ତାଃ ସ ଵୈକୁଂଠେ ମହୀଯତେ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଯାଂ ତୁ ଗହ୍ଵରଂ ଲକ୍ଷତେ ନରଃ
ଦ୍ୱାରାବତୀର ଶିଳା ଥିବା ଲୋକ ଵୈକୁଣ୍ଠରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି । ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ଏକ ଗହ୍ୱର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତିଷ୍ଠଂତି ତୃପ୍ତାଃ କଲ୍ପାଂତକଂ ଦିଵି । ଵୈକୁଂଠଭଵନଂ ତତ୍ର ଯତ୍ର ଦ୍ଵାରାଵତୀ ଶିଲା
ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ କଳ୍ପାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି । ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱାରାବତୀ ଶିଳା ଅଛି, ସେଠି ହେଉଛି ବୈକୁଣ୍ଠ ନିବାସ ।
ମୃତୋ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଯାତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଯୋଜନତ୍ରଯମ୍ । ଜପଃ ପୂଜା ଚ ହୋମଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁପୁରକୁ ଯାଏ । ସେ ତୀର୍ଥ ତିନି ଯୋଜନ ଯାଏ । ଜପ, ପୂଜା ଏବଂ ହୋମ ସବୁ କୋଟିଗୁଣ ଫଳ ଦିଏ ।
ମନସ୍କାମସମାଭୀଷ୍ଟଂ କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ନ ସଂଶଯଃ । କୀଟକୋଽପି ମୃତିଂ ଯାତି ଵୈକୁଂଠଭଵନଂ ଯତଃ
ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, କେବଳ ଏକ କ୍ରୋଶ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ ହୁଏ । ସେଠି ଏକ କୀଟ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ନିବାସ ପାଏ ।