ଵୃଂଦାଵନରଜୋଵୃଂଦେ ତତ୍ର ସ୍ଯୁର୍ଵିଷ୍ଣୁକୋଟଯଃ । ଆନଂଦକିରଣେ ଵୃଂଦଵ୍ଯାପ୍ତଵିଶ୍ଵକଲାନିଧିଃ
ବୃନ୍ଦାବନର ଧୂଳିରେ ଅନେକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ରହିଛି। ଆନନ୍ଦର କିରଣରେ ବୃନ୍ଦା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ କଳାର ଧାମ।
ଗୁଣାତ୍ମତାତ୍ମନି ଯଥା ଜୀଵାସ୍ତତ୍କିରଣାଂଗକାଃ । ଭୁଜଦ୍ଵଯଵୃତଃ କୃଷ୍ଣୋ ନ କଦାଚିଚ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
ଯେପରି ଜୀବମାନେ ଗୁଣର ଆତ୍ମାର ଅଂଶ ଭଳି, ସେପରି କୃଷ୍ଣ ଦୁଇଟି ହାତରେ ଘିରିଥାନ୍ତି, କେବେ ଚାରିହାତ ନୁହେଁ।
ଗୋପ୍ଯୈକଯା ଵୃତସ୍ତତ୍ର ପରିକ୍ରୀଡତି ସର୍ଵଦା । ଗୋଵିଂଦ ଏଵ ପୁରୁଷୋ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯ ଏଵ ଚ
ସେଠାରେ ଏକ ଗୋପୀ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ସେ ସଦା ଖେଳନ୍ତି। ଗୋବିନ୍ଦ ଏକମାତ୍ର ପୁରୁଷ, ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି।
ତତ ଏଵ ସ୍ଵଭାଵୋଯଂଽପ୍ରକୃତେର୍ଭାଵ ଈଶ୍ଵରଃ । ପୁରୁଷଃ ପ୍ରକୃତିଶ୍ଚାଦ୍ଯୌ ରାଧାଵୃଂଦାଵନେଶ୍ଵରୌ
ଏହି ପ୍ରକୃତିର ନିଜ ଭାବରୁ ଈଶ୍ୱର ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହା ପ୍ରକୃତିରୁ ଭିନ୍ନ। ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତି ହେଉଛନ୍ତି ରାଧା ଏବଂ ବୃନ୍ଦାବନର ନାଥ।
ପ୍ରକୃତେର୍ଵିକୃତଂ ସର୍ଵଂ ଵିନା ଵୃଂଦାଵନେଶ୍ଵରମ୍
ପ୍ରକୃତିର ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବୃନ୍ଦାବନେଶ୍ୱର ବିନା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ସମୁଦ୍ଭଵେନୈଵ ସମୁଦ୍ଭଵେଦିଦଂ ଭେଦଂ ଗତଂ ତସ୍ଯ ଵିନାଶତୋ ହି । ସ୍ଵର୍ଣସ୍ଯ ନାଶୋ ନ ହି ଵିଦ୍ଯତେ ତଥା ମତ୍ସ୍ଯାଦିନାଶେଽପି ନ କୃଷ୍ଣଵିଚ୍ଯୁତିଃ
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତାଙ୍କ ବିନା ଭିନ୍ନତା ଶେଷ ହୁଏ। ସୁନାର ନାଶ ନାହିଁ, ଯେପରି ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ନାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତ୍ରିଗୁଣାଦିପ୍ରପଂଚୋଽଯଂ ଵୃଂଦାଵନଵିହାରିଣଃ । ଊର୍ମ୍ମୀଵାବ୍ଧେସ୍ତରଂଗସ୍ଯ ଯଥାବ୍ଧିର୍ନୈଵ ଜାଯତେ
ତିନି ଗୁଣର ଏହି ବିଶ୍ୱ ବୃନ୍ଦାବନରେ ବିହାର କରୁଥିବା ଠାକୁରଙ୍କର। ଯେପରି ଲହରୀ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ସମୁଦ୍ର ଲହରୀରୁ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।
ନ ରାଧିକା ସମା ନାରୀ ନ କୃଷ୍ଣସଦୃଶଃ ପୁମାନ୍ । ଵଯଃ ପରଂ ନ କୈଶୋରାତ୍ସ୍ଵଭାଵଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ
ରାଧିକା ସମା କୌଣସି ନାରୀ ନାହିଁ, କୃଷ୍ଣ ସଦୃଶ କୌଣସି ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କର ବୟସ୍ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଶିଶୁବୟସ୍ ନୁହେଁ, ସ୍ୱଭାବ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ।
ଧ୍ଯେଯଂ କୈଶୋରକଂ ଧ୍ଯେଯଂ ଵନଂ ଵୃଂଦାଵନଂ ଵନମ୍ । ଶ୍ଯାମମେଵ ପରଂ ରୂପମାଦିଦେଵଂ ପରୋ ରସଃ
ଯୁବାବସ୍ଥା ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ବନ, ବୃନ୍ଦାବନ ବନକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ୟାମ ରୂପ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଆଦିଦେବ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ରସ।
ବାଲ୍ଯଂ ପଂଚମଵର୍ଷାଂତଂ ପୌଗଂଡଂ ଦଶମାଵଧି । ଅଷ୍ଟପଂଚକକୈଶୋରଂ ସୀମା ପଂଚଦଶାଵଧି
ଶିଶୁବୟସ୍ ପଞ୍ଚବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପଉଗଣ୍ଡ ଦଶବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଅଷ୍ଟ ଓ ପଞ୍ଚ ମିଶି ଯୁବାବସ୍ଥାର ସୀମା ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ଯୌଵନୋଦ୍ଭିନ୍ନକୈଶୋରଂ ନଵଯୌଵନମୁଚ୍ଯତେ । ତଦ୍ଵଯସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଵଂ ପ୍ରପଂଚମିତରଦ୍ଵଯଃ
ଯୁବାବସ୍ଥାରୁ ଉଦିତ ଯୁବତ୍ୱକୁ ନବଯୁବନ କୁହାଯାଏ। ସେଇ ବୟସ୍ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ, ବିଶ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି।
ବାଲ୍ଯପୌଗଂଡକୈଶୋରଂ ଵଯୋ ଵଂଦେ ମନୋହରମ୍ । ବାଲଗୋପାଲଗୋପାଲଂ ସ୍ମରଗୋପାଲରୂପିଣମ୍
ମୁଁ ଶିଶୁ, ପଉଗଣ୍ଡ ଓ ଯୁବାବସ୍ଥାର ମନୋହର ବୟସ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ। ବାଳ ଗୋପାଳ, ଗୋପାଳ ଓ କାମଦେବ ରୂପୀ ଗୋପାଳଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ।
ଵଂଦେ ମଦନଗୋପାଲଂ କୈଶୋରାକାରମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଯମାହୁର୍ଯୌଵନୋଦ୍ଭିନ୍ନ ଶ୍ରୀମନ୍ମଦନମୋହନମ୍
ମୁଁ କାମଦେବ ଗୋପାଳଙ୍କୁ, ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁବା ରୂପକୁ ବନ୍ଦନା କରେ। ଯାହାକୁ ଯୁବତ୍ୱରୁ ଉଦିତ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ମଦନମୋହନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଖଂଡାତୁଲପୀଯୂଷ ରସାନଂଦମହାର୍ଣଵମ୍ । ଜଯତି ଶ୍ରୀପତେର୍ଗୂଢଂ ଵପୁଃ କୈଶୋରରୂପିଣଃ
ଅଖଣ୍ଡ, ତୁଳନାହୀନ ମଧୁରତା, ଆନନ୍ଦର ମହାସାଗର ଜୟ କରୁ। ଶ୍ରୀପତିଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଯୁବା ରୂପ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।
ଏକମପ୍ଯଵ୍ଯଯଂ ପୂର୍ଵଂ ବଲ୍ଲଵୀଵୃଂଦମଧ୍ଯଗମ୍ । ଧ୍ଯାନଗମ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତି ରୁଚିଭେଦାତ୍ପୃଥଗ୍ଧିଯଃ
ସେ ଏକ, ଅବିନାଶୀ ଓ ପୁରାତନ, ବୃନ୍ଦାର ଗୋପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା। ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୁଚି ଓ ମନ ଥିବା ଲୋକେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଯନ୍ନଖେଂଦୁରୁଚିର୍ବ୍ରହ୍ମ ଧ୍ଯେଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ ସୁରୈଃ । ଗୁଣତ୍ରଯମତୀତଂ ତଂ ଵଂଦେ ଵୃଂଦାଵନେଶ୍ଵରମ୍
ଯାହାଙ୍କର ନଖ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବତାମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ତିନି ଗୁଣ ଉପରେ ଅତିତ, ମୁଁ ବୃନ୍ଦାବନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ।
ଵୃଂଦାଵନପରିତ୍ଯାଗୋ ଗୋଵିଂଦସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଅନ୍ଯତ୍ର ଯଦ୍ଵପୁସ୍ତତ୍ତୁ କୃତ୍ରିମଂ ତନ୍ନ ସଂଶଯଃ
ଗୋବିନ୍ଦ କେବେ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେହ ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ କୃତ୍ରିମ ଅଟେ।
ସୁଲଭଂ ଵ୍ରଜନାରୀଣାଂ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ତନ୍ମୁମୁକ୍ଷୁଣାମ୍ । ତଂ ଭଜେ ନଂଦସୂନୁଂ ଯନ୍ନଖତେଜଃ ପରଂ ମନୁଃ
ବ୍ରଜର ଜିଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ସହଜରେ ପାଇପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ମୁଁ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜିବି, ଯାହାଙ୍କର ପାଦନଖର ଚମକ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ। ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିସ୍ପୃହା ଯାଵତ୍ପିଶାଚୀ ହୃଦି ଵର୍ତ୍ତତେ । ତାଵତ୍ପ୍ରେମସୁଖସ୍ଯାତ୍ର କଥମଭ୍ଯୁଦଯୋ ଭଵେତ୍
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଆକାଂକ୍ଷା ଭୂତ ଭଳି ହୃଦୟରେ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ପ୍ରେମର ସୁଖ କେମିତି ଉଦୟ ହେବ?
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ସାଧୁପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ଯନ୍ମେ ମନସି ଵର୍ତ୍ତତେ । ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ସାଵଧାନା ନିଶାମଯ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଭଦ୍ରେ, ଯାହା ମୋ ମନରେ ଅଛି; ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିଦେବି, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।
ସ୍ମୃତ୍ଵା ଗୁଣାନ୍ସ୍ମରନ୍ନାମ ଗାନଂ ଵା ମନରଂଜନମ୍ । ବୋଧଯତ୍ଯାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ସତତଂ ପ୍ରେମ୍ଣି ଲୀଯତେ
ତାଙ୍କର ଗୁଣ ସ୍ମରଣ କରି, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା କିମ୍ବା ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ଗୀତ ଗାଇବା ଦ୍ୱାରା, ଆତ୍ମା ସଦା ନିଜକୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ ଓ ପ୍ରେମରେ ଲୀନ ହୁଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୃଂଦାଵନମାହାତ୍ମ୍ଯେ ପାର୍ଵତୀଶିଵସଂଵାଦେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣରୂପଵର୍ଣନଂନାମ ସପ୍ତସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡର ବୃନ୍ଦାବନମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ପାର୍ବତୀ ଓ ଶିବଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ସତ୍ତରି ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଚ ଯଦ୍ଧର୍ମଂ ସର୍ଵଂ ତଥ୍ଯଂ ଚ ମେ ଵଦ । ଯତ୍କୃତ୍ଵା ମାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଭଵାଂଭୋଧିଂ ତରଂତି ହି
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଯାହା ଠିକ୍, ମୋତେ କହ; ଯାହା କରି ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ଅଥ ଦ୍ଵାଦଶଧା ଶୁଦ୍ଧିର୍ଵୈଷ୍ଣଵାନାମିହୋଚ୍ଯତେ । ଗୃହୋପଲେପନଂ ଚୈଵ ତଥାନୁଗମନଂ ହରେଃ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କର ବାରଟି ପବିତ୍ରତା ଏଠାରେ କୁହାଯାଉଛି: ଘର ସଫା କରିବା ଓ ହରିଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରିବା।
ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଚୈଵ ପାଦଯୋଃ ଶୋଧନଂ ପୁନଃ । ପୂଜାର୍ଥଂ ପତ୍ରପୁଷ୍ପାଣାଂ ଭକ୍ତ୍ଯୈଵୋତ୍ତୋଲନଂ ହରେଃ
ଭକ୍ତିସହିତ ପରିକ୍ରମା କରିବା, ପୁଣିପୁଣି ପାଦ ଧୋଇବା, ଓ ଭକ୍ତିଭାବରେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ଚିନ୍ହଟ କରିବା।
କରଯୋଃ ସର୍ଵଶୁଦ୍ଧୀନାମିଯଂ ଶୁଦ୍ଧିର୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ତନ୍ନାମକୀର୍ତନଂ ଚୈଵ ଗୁଣାନାମପି କୀର୍ତ୍ତନମ୍
ସମସ୍ତ ପାଣି ପବିତ୍ରତା ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ପବିତ୍ରତା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ: ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଓ ଗୁଣଗାନ କରିବା।
ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଦେଵସ୍ଯ ଵଚସଃ ଶୁଦ୍ଧିରିଷ୍ଯତେ । ତତ୍କଥାଶ୍ରଵଣଂ ଚୈଵ ତସ୍ଯୋତ୍ସଵନିରୀକ୍ଷଣମ୍
ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ କରି କଥା କହିବାରେ ପବିତ୍ରତା ଆସେ; ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବା ଓ ତାଙ୍କର ଉତ୍ସବ ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରେ।
ଶ୍ରୋତ୍ରଯୋର୍ନେତ୍ରଯୋଶ୍ଚୈଵ ଶୁଦ୍ଧିଃ ସମ୍ଯଗିହୋଚ୍ଯତେ । ପାଦୋଦକଂ ଚ ନିର୍ମାଲ୍ଯଂ ମାଲାନାମପି ଧାରଣମ୍
କାନ ଓ ଆଖିର ପବିତ୍ରତା ଏଠାରେ ଠିକ୍ ଭାବେ କୁହାଯାଏ: ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର ଜଳ, ନିର୍ମାଳ୍ୟ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିବା।
ଉଚ୍ଯତେ ଶିରସଃ ଶୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଣତସ୍ଯ ହରେଃ ପୁରଃ । ଆଘ୍ରାଣଂ ତସ୍ଯ ପୁଷ୍ପାଦେର୍ନିର୍ମାଲ୍ଯସ୍ଯ ତଥା ପ୍ରିଯେ
ମୁଣ୍ଡର ପବିତ୍ରତା କୁହାଯାଏ ହରିଙ୍କ ପାଖରେ ଶିର ନମାଇବା; ଏବଂ, ପ୍ରିୟେ, ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଫୁଲ ଓ ନିର୍ମାଳ୍ୟ ଘ୍ରାଣ କରିବା।
ଵିଶୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାଦଂତରସ୍ଯ ଘ୍ରାଣସ୍ଯାପି ଵିଧୀଯତେ । ଯତ୍ର ପୁଷ୍ପାଦିକଂ ଯଚ୍ଚ କୃଷ୍ଣପାଦଯୁଗାର୍ପିତମ୍
ଘ୍ରାଣ ଓ ଭିତରର ପବିତ୍ରତା ଏଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠି ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦଯୁଗଳରେ ଅର୍ପିତ।