ଦାନଧୂଲିଵିନୋଦା ଚ ରାସଧ୍ଵନି ମହାନଟୀ । ଶଶିରେଖା ଚ ଵିଜ୍ଞେଯା ଗୋପାଲପ୍ରେଯସୀ ସଦା
ସେ ଦାନର ଧୂଳିରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇଥିବା, ରାସ ଧ୍ୱନିରେ ବଡ଼ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା। ସେ ଶଶିରେଖା ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସଦା ଗୋପାଳଙ୍କ ପ୍ରିୟା।
କୃଷ୍ଣାତ୍ମା ସୋତ୍ତମା ଶ୍ଯାମା ମଧୁପିଂଗଲଲୋଚନା । ତତ୍ପାଦପ୍ରେମସଂମୋହାତ୍କ୍ଵଚିତ୍ପୁଲକଚୁଂବିତା
ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ କଳା ଦେହ, ମଧୁ ରଙ୍ଗ ଆଖି। ତାଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରେମ ମୋହରେ କେବେ କେବେ ରୋମାଞ୍ଚରେ ଚୁମ୍ବିତ।
ଶିଵକୁଂଡେ ଶିଵାନଂଦା ନଂଦିନୀ ଦେହିକାତଟେ । ରୁକ୍ମିଣୀ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ତୁ ରାଧା ଵୃଂଦାଵନେ ଵନେ
ଶିବକୁଣ୍ଡରେ ସେ ଶିବାନନ୍ଦା, ଦେହିକା ତଟରେ ନନ୍ଦିନୀ। ଦ୍ୱାରାବତୀରେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ ରାଧା।
ଦେଵକୀ ମଥୁରାଯାଂ ତୁ ଜାତା ମେ ପରମେଶ୍ଵରୀ । ଚଂଦ୍ରକୂଟେ ତଥା ସୀତା ଵିଂଧ୍ଯେ ଵିଂଧ୍ଯନିଵାସିନୀ
ମଥୁରାରେ ସେ ଦେବକୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ମୋ ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱରୀ। ଚନ୍ଦ୍ରକୁଟରେ ସୀତା, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବିନ୍ଧ୍ୟାବାସିନୀ।
ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ଵିମଲା ପୁରୁଷୋତ୍ତମେ । ଵୃଂଦାଵନାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ଦତ୍ତଂ ତସ୍ଯୈ ପ୍ରସୀଦତା
ବାରାଣସୀରେ ସେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମରେ ବିମଳା। ବୃନ୍ଦାବନର ଅଧିପତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦିଆଯାଇଛି।
କୃଷ୍ଣେନାନ୍ଯତ୍ର ଦେଵୀ ତୁ ରାଧା ଵୃଂଦାଵନେ ଵନେ । ନିତ୍ଯାନଂଦତନୁଃ ଶୌରିର୍ଯୋଽଶରୀରୀତି ଭାଷ୍ଯତେ
ଅନ୍ୟଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ ରାଧା। ସେ ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେହ ଥିବା ଶୌରି, ଯେଉଁଠାରେ ଅଶରୀରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵାଯ୍ଵଗ୍ନିନାକଭୂମୀନାମଂଗାଧିଷ୍ଠିତଦେଵତା । ନିରୂପ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽପି ତଥା ଗୋଵିଂଦଵିଗ୍ରହଃ
ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ ଓ ଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେବତା ସେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଦେହ ମଧ୍ୟ ଏମିତି।
ସେଂଦ୍ରିଯୋଽପି ଯଥା ସୂର୍ଯସ୍ତେଜସା ନୋପଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ତଥା କାଂତିଯୁତଃ କୃଷ୍ଣଃ କାଲଂ ମୋହଯତି ଧ୍ରୁଵମ୍
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ତେଜରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସମୟକୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି।
ନ ତସ୍ଯ ପ୍ରାକୃତୀ ମୂର୍ତିର୍ମେଦୋମାଂସାସ୍ଥିସଂଭଵା । ଯୋଗୀ ଚୈଵେଶ୍ଵରଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ସର୍ଵାତ୍ମା ନିତ୍ଯଵିଗ୍ରହଃ
ତାଙ୍କର ଦେହ କେବେ ମେଦ, ମାଂସ, ଅସ୍ଥି ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ଗଠିତ ନୁହେଁ। ଯୋଗୀ ଏବଂ ଈଶ୍ୱର ଅଲଗା, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏବଂ ଚିରକାଳ ଦେହଧାରୀ।
କାଠିନ୍ଯଂ ଦେଵଯୋଗେନ କରକାଘୃତଯୋରିଵ । କୃଷ୍ଣସ୍ଯାମିତତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ପାଦପୃଷ୍ଠଂ ନ ଦେଵତା
ଦେବତାଙ୍କର ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷର ହାତ ଓ ଘିର ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଦୃଢତା ଦେଖାଯାଏ, ତେଣୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅସୀମ ତତ୍ତ୍ୱର ପାଦତଳ ଦେବତାମାନେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵୃଂଦାଵନରଜୋଵୃଂଦେ ତତ୍ର ସ୍ଯୁର୍ଵିଷ୍ଣୁକୋଟଯଃ । ଆନଂଦକିରଣେ ଵୃଂଦଵ୍ଯାପ୍ତଵିଶ୍ଵକଲାନିଧିଃ
ବୃନ୍ଦାବନର ଧୂଳିରେ ଅନେକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ରହିଛି। ଆନନ୍ଦର କିରଣରେ ବୃନ୍ଦା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ କଳାର ଧାମ।
ଗୁଣାତ୍ମତାତ୍ମନି ଯଥା ଜୀଵାସ୍ତତ୍କିରଣାଂଗକାଃ । ଭୁଜଦ୍ଵଯଵୃତଃ କୃଷ୍ଣୋ ନ କଦାଚିଚ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
ଯେପରି ଜୀବମାନେ ଗୁଣର ଆତ୍ମାର ଅଂଶ ଭଳି, ସେପରି କୃଷ୍ଣ ଦୁଇଟି ହାତରେ ଘିରିଥାନ୍ତି, କେବେ ଚାରିହାତ ନୁହେଁ।
ଗୋପ୍ଯୈକଯା ଵୃତସ୍ତତ୍ର ପରିକ୍ରୀଡତି ସର୍ଵଦା । ଗୋଵିଂଦ ଏଵ ପୁରୁଷୋ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯ ଏଵ ଚ
ସେଠାରେ ଏକ ଗୋପୀ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ସେ ସଦା ଖେଳନ୍ତି। ଗୋବିନ୍ଦ ଏକମାତ୍ର ପୁରୁଷ, ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି।
ତତ ଏଵ ସ୍ଵଭାଵୋଯଂଽପ୍ରକୃତେର୍ଭାଵ ଈଶ୍ଵରଃ । ପୁରୁଷଃ ପ୍ରକୃତିଶ୍ଚାଦ୍ଯୌ ରାଧାଵୃଂଦାଵନେଶ୍ଵରୌ
ଏହି ପ୍ରକୃତିର ନିଜ ଭାବରୁ ଈଶ୍ୱର ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହା ପ୍ରକୃତିରୁ ଭିନ୍ନ। ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତି ହେଉଛନ୍ତି ରାଧା ଏବଂ ବୃନ୍ଦାବନର ନାଥ।
ପ୍ରକୃତେର୍ଵିକୃତଂ ସର୍ଵଂ ଵିନା ଵୃଂଦାଵନେଶ୍ଵରମ୍
ପ୍ରକୃତିର ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବୃନ୍ଦାବନେଶ୍ୱର ବିନା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ସମୁଦ୍ଭଵେନୈଵ ସମୁଦ୍ଭଵେଦିଦଂ ଭେଦଂ ଗତଂ ତସ୍ଯ ଵିନାଶତୋ ହି । ସ୍ଵର୍ଣସ୍ଯ ନାଶୋ ନ ହି ଵିଦ୍ଯତେ ତଥା ମତ୍ସ୍ଯାଦିନାଶେଽପି ନ କୃଷ୍ଣଵିଚ୍ଯୁତିଃ
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତାଙ୍କ ବିନା ଭିନ୍ନତା ଶେଷ ହୁଏ। ସୁନାର ନାଶ ନାହିଁ, ଯେପରି ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ନାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତ୍ରିଗୁଣାଦିପ୍ରପଂଚୋଽଯଂ ଵୃଂଦାଵନଵିହାରିଣଃ । ଊର୍ମ୍ମୀଵାବ୍ଧେସ୍ତରଂଗସ୍ଯ ଯଥାବ୍ଧିର୍ନୈଵ ଜାଯତେ
ତିନି ଗୁଣର ଏହି ବିଶ୍ୱ ବୃନ୍ଦାବନରେ ବିହାର କରୁଥିବା ଠାକୁରଙ୍କର। ଯେପରି ଲହରୀ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ସମୁଦ୍ର ଲହରୀରୁ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।
ନ ରାଧିକା ସମା ନାରୀ ନ କୃଷ୍ଣସଦୃଶଃ ପୁମାନ୍ । ଵଯଃ ପରଂ ନ କୈଶୋରାତ୍ସ୍ଵଭାଵଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ
ରାଧିକା ସମା କୌଣସି ନାରୀ ନାହିଁ, କୃଷ୍ଣ ସଦୃଶ କୌଣସି ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କର ବୟସ୍ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଶିଶୁବୟସ୍ ନୁହେଁ, ସ୍ୱଭାବ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ।
ଧ୍ଯେଯଂ କୈଶୋରକଂ ଧ୍ଯେଯଂ ଵନଂ ଵୃଂଦାଵନଂ ଵନମ୍ । ଶ୍ଯାମମେଵ ପରଂ ରୂପମାଦିଦେଵଂ ପରୋ ରସଃ
ଯୁବାବସ୍ଥା ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ବନ, ବୃନ୍ଦାବନ ବନକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ୟାମ ରୂପ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଆଦିଦେବ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ରସ।
ବାଲ୍ଯଂ ପଂଚମଵର୍ଷାଂତଂ ପୌଗଂଡଂ ଦଶମାଵଧି । ଅଷ୍ଟପଂଚକକୈଶୋରଂ ସୀମା ପଂଚଦଶାଵଧି
ଶିଶୁବୟସ୍ ପଞ୍ଚବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପଉଗଣ୍ଡ ଦଶବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଅଷ୍ଟ ଓ ପଞ୍ଚ ମିଶି ଯୁବାବସ୍ଥାର ସୀମା ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ଯୌଵନୋଦ୍ଭିନ୍ନକୈଶୋରଂ ନଵଯୌଵନମୁଚ୍ଯତେ । ତଦ୍ଵଯସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଵଂ ପ୍ରପଂଚମିତରଦ୍ଵଯଃ
ଯୁବାବସ୍ଥାରୁ ଉଦିତ ଯୁବତ୍ୱକୁ ନବଯୁବନ କୁହାଯାଏ। ସେଇ ବୟସ୍ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ, ବିଶ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି।
ବାଲ୍ଯପୌଗଂଡକୈଶୋରଂ ଵଯୋ ଵଂଦେ ମନୋହରମ୍ । ବାଲଗୋପାଲଗୋପାଲଂ ସ୍ମରଗୋପାଲରୂପିଣମ୍
ମୁଁ ଶିଶୁ, ପଉଗଣ୍ଡ ଓ ଯୁବାବସ୍ଥାର ମନୋହର ବୟସ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ। ବାଳ ଗୋପାଳ, ଗୋପାଳ ଓ କାମଦେବ ରୂପୀ ଗୋପାଳଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ।
ଵଂଦେ ମଦନଗୋପାଲଂ କୈଶୋରାକାରମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଯମାହୁର୍ଯୌଵନୋଦ୍ଭିନ୍ନ ଶ୍ରୀମନ୍ମଦନମୋହନମ୍
ମୁଁ କାମଦେବ ଗୋପାଳଙ୍କୁ, ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁବା ରୂପକୁ ବନ୍ଦନା କରେ। ଯାହାକୁ ଯୁବତ୍ୱରୁ ଉଦିତ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ମଦନମୋହନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଖଂଡାତୁଲପୀଯୂଷ ରସାନଂଦମହାର୍ଣଵମ୍ । ଜଯତି ଶ୍ରୀପତେର୍ଗୂଢଂ ଵପୁଃ କୈଶୋରରୂପିଣଃ
ଅଖଣ୍ଡ, ତୁଳନାହୀନ ମଧୁରତା, ଆନନ୍ଦର ମହାସାଗର ଜୟ କରୁ। ଶ୍ରୀପତିଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଯୁବା ରୂପ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।
ଏକମପ୍ଯଵ୍ଯଯଂ ପୂର୍ଵଂ ବଲ୍ଲଵୀଵୃଂଦମଧ୍ଯଗମ୍ । ଧ୍ଯାନଗମ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତି ରୁଚିଭେଦାତ୍ପୃଥଗ୍ଧିଯଃ
ସେ ଏକ, ଅବିନାଶୀ ଓ ପୁରାତନ, ବୃନ୍ଦାର ଗୋପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା। ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୁଚି ଓ ମନ ଥିବା ଲୋକେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଯନ୍ନଖେଂଦୁରୁଚିର୍ବ୍ରହ୍ମ ଧ୍ଯେଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ ସୁରୈଃ । ଗୁଣତ୍ରଯମତୀତଂ ତଂ ଵଂଦେ ଵୃଂଦାଵନେଶ୍ଵରମ୍
ଯାହାଙ୍କର ନଖ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବତାମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ତିନି ଗୁଣ ଉପରେ ଅତିତ, ମୁଁ ବୃନ୍ଦାବନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ।
ଵୃଂଦାଵନପରିତ୍ଯାଗୋ ଗୋଵିଂଦସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଅନ୍ଯତ୍ର ଯଦ୍ଵପୁସ୍ତତ୍ତୁ କୃତ୍ରିମଂ ତନ୍ନ ସଂଶଯଃ
ଗୋବିନ୍ଦ କେବେ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେହ ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ କୃତ୍ରିମ ଅଟେ।
ସୁଲଭଂ ଵ୍ରଜନାରୀଣାଂ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ତନ୍ମୁମୁକ୍ଷୁଣାମ୍ । ତଂ ଭଜେ ନଂଦସୂନୁଂ ଯନ୍ନଖତେଜଃ ପରଂ ମନୁଃ
ବ୍ରଜର ଜିଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ସହଜରେ ପାଇପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ମୁଁ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜିବି, ଯାହାଙ୍କର ପାଦନଖର ଚମକ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ। ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିସ୍ପୃହା ଯାଵତ୍ପିଶାଚୀ ହୃଦି ଵର୍ତ୍ତତେ । ତାଵତ୍ପ୍ରେମସୁଖସ୍ଯାତ୍ର କଥମଭ୍ଯୁଦଯୋ ଭଵେତ୍
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଆକାଂକ୍ଷା ଭୂତ ଭଳି ହୃଦୟରେ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ପ୍ରେମର ସୁଖ କେମିତି ଉଦୟ ହେବ?
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ସାଧୁପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ଯନ୍ମେ ମନସି ଵର୍ତ୍ତତେ । ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ସାଵଧାନା ନିଶାମଯ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଭଦ୍ରେ, ଯାହା ମୋ ମନରେ ଅଛି; ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିଦେବି, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।