ସୁରତୋତ୍ସଵ ସଂଗ୍ରାମା ଚିତ୍ରରେଖା ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ଗୌରାଂଗୀ ନାତିଦୀର୍ଘା ଚ ସଦା ଵାଦନତତ୍ପରା
ସେ ଚିତ୍ରରେଖା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରେମ ଉତ୍ସବ ଯୁଦ୍ଧ ସମାନ। ସେ ଧଳା ଗାଁଠିଆ, ଅତି ଲମ୍ବା ନୁହେଁ, ସବୁବେଳେ ବାଦ୍ୟ ରେ ମନ ଲଗାଇଥାନ୍ତି।
ଦୈନ୍ଯାନୁରାଗନଟନା ମୂର୍ଚ୍ଛାରୋମାଂଚଵିହ୍ଵଲା । ହରିଦକ୍ଷିଣପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥା ସର୍ଵମଂତ୍ରପ୍ରିଯା ତଥା
ସେ ଦୁଃଖ ଓ ପ୍ରେମ ଭାବରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ମୂର୍ଛା ଓ ରୋମାଞ୍ଚରେ ବିହ୍ୱଳ। ସେ ହରିଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଆ ଓ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି।
ଅନଂଗଲୋଭମାଧୁର୍ଯା ଚଂଦ୍ରା ସା ପରିକୀର୍ତିତା । ସଲୀଲମଂଥରଗତିର୍ମଂଜୁମୁଦ୍ରିତ ଲୋଚନା
ସେ ଚନ୍ଦ୍ରା ଭାବରେ ପରିଚିତ, ପ୍ରେମ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମଧୁର, ପାଣି ପରି ନରମ ଚାଳ, ମନୋହର ଓ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ।
ପ୍ରେମଧାରୋଜ୍ଜ୍ଵଲାକୀର୍ଣା ଦଲିତାଂଜନ ଶୋଭନା । କୃଷ୍ଣାନୁରାଗରସିକା ରାସଧ୍ଵନିସମୁତ୍ସୁକା
ସେ ପ୍ରେମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧାରାରେ ଶୋଭିତ, ଅଞ୍ଜନ ଝରିଥିବା ଚକ୍ଷୁରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ରସିକା ଓ ରାସ ନାଦ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ।
ଅହଂକାରସମାଯୁକ୍ତା ମୁଖନିଂଦିତଚଂଦ୍ରମାଃ । ମଧୁରାଲାପଚତୁରା ଜିତେଂଦ୍ରିଯଶିରୋମଣିଃ
ସେ ଅହଂକାରରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୁହଁର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଲଜ୍ଜିତ କରନ୍ତି। ମଧୁର କଥାରେ ଦକ୍ଷ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତାମଣି।
ସୁଂଦରସ୍ମିତସଂଯୁକ୍ତା ସା ଵୈ ମଦନସୁଂଦରୀ । ଵିଵିକ୍ତରାସରସିକା ଶ୍ଯାମା ଶ୍ଯାମମନୋହରା
ସେ ସୁନ୍ଦର ହାସିରେ ମିଶିଥିବା, ସତ୍ୟରେ ମଦନସୁନ୍ଦରୀ। ଏକାନ୍ତ ରାସରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇଥିବା, କଳା ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ।
ପ୍ରେମ୍ଣା ପ୍ରେମକଟାକ୍ଷେଣ ହରେଶ୍ଚିତ୍ତଵିମୋହନୀ । ଜିତେଂଦ୍ରିଯା ଜିତକ୍ରୋଧା ସା ପ୍ରିଯା ପରିକୀର୍ତିତା
ପ୍ରେମ ଓ ପ୍ରେମ ଭରା ଚାହାଣିରେ ସେ ହରିଙ୍କ ମନକୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି। ସେ ପ୍ରିୟା ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ କ୍ରୋଧ ଉପରେ ଜିତିଛନ୍ତି।
ସୁତପ୍ତସ୍ଵର୍ଣଗୌରାଂଗୀ ଲୀଲାଗମନସୁଂଦରୀ । ସ୍ମରୋତ୍ଥ ପ୍ରେମରୋମାଂଚ ଵୈଚିତ୍ରମଧୁରାକୃତିଃ
ସେ ଶୁଧ୍ଧ ସୁନା ପରି ସୁନାଳି ଦେହ, ଲୀଳା ଆଗମନରେ ସୁନ୍ଦର। କାମ ଜନିତ ପ୍ରେମରେ ରୋମାଞ୍ଚ ଓ ଭିନ୍ନ ମଧୁର ଆକୃତି।
ସୁଂଦରସ୍ମିତସଂଯୁକ୍ତ ମୁଖନିଂଦିତଚଂଦ୍ରମାଃ । ମଧୁରାଲାପଚତୁରା ଜିତେଂଦ୍ରିଯଶିରୋମଣିଃ
ସେ ସୁନ୍ଦର ହାସିରେ ଶୋଭିତ, ମୁହଁର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଲଜ୍ଜା ଦେଇଥିବା। ମଧୁର କଥାରେ ଦକ୍ଷ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତାମଣି।
କୀର୍ତିତା ସା ମଧୁମତୀ ପ୍ରେମସାଧନତତ୍ପରା । ସଂମୋହଜ୍ଵରରୋମାଂଚ ପ୍ରେମଧାରା ସମନ୍ଵିତା
ସେ ମଧୁମତୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପ୍ରେମ ସାଧନାରେ ଲଗ୍ନ। ମନ ଭ୍ରମ ଜ୍ୱର ଓ ରୋମାଞ୍ଚ, ପ୍ରେମ ଧାରାରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଦାନଧୂଲିଵିନୋଦା ଚ ରାସଧ୍ଵନି ମହାନଟୀ । ଶଶିରେଖା ଚ ଵିଜ୍ଞେଯା ଗୋପାଲପ୍ରେଯସୀ ସଦା
ସେ ଦାନର ଧୂଳିରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇଥିବା, ରାସ ଧ୍ୱନିରେ ବଡ଼ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା। ସେ ଶଶିରେଖା ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସଦା ଗୋପାଳଙ୍କ ପ୍ରିୟା।
କୃଷ୍ଣାତ୍ମା ସୋତ୍ତମା ଶ୍ଯାମା ମଧୁପିଂଗଲଲୋଚନା । ତତ୍ପାଦପ୍ରେମସଂମୋହାତ୍କ୍ଵଚିତ୍ପୁଲକଚୁଂବିତା
ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ କଳା ଦେହ, ମଧୁ ରଙ୍ଗ ଆଖି। ତାଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରେମ ମୋହରେ କେବେ କେବେ ରୋମାଞ୍ଚରେ ଚୁମ୍ବିତ।
ଶିଵକୁଂଡେ ଶିଵାନଂଦା ନଂଦିନୀ ଦେହିକାତଟେ । ରୁକ୍ମିଣୀ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ତୁ ରାଧା ଵୃଂଦାଵନେ ଵନେ
ଶିବକୁଣ୍ଡରେ ସେ ଶିବାନନ୍ଦା, ଦେହିକା ତଟରେ ନନ୍ଦିନୀ। ଦ୍ୱାରାବତୀରେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ ରାଧା।
ଦେଵକୀ ମଥୁରାଯାଂ ତୁ ଜାତା ମେ ପରମେଶ୍ଵରୀ । ଚଂଦ୍ରକୂଟେ ତଥା ସୀତା ଵିଂଧ୍ଯେ ଵିଂଧ୍ଯନିଵାସିନୀ
ମଥୁରାରେ ସେ ଦେବକୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ମୋ ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱରୀ। ଚନ୍ଦ୍ରକୁଟରେ ସୀତା, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବିନ୍ଧ୍ୟାବାସିନୀ।
ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ଵିମଲା ପୁରୁଷୋତ୍ତମେ । ଵୃଂଦାଵନାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ଦତ୍ତଂ ତସ୍ଯୈ ପ୍ରସୀଦତା
ବାରାଣସୀରେ ସେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମରେ ବିମଳା। ବୃନ୍ଦାବନର ଅଧିପତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦିଆଯାଇଛି।
କୃଷ୍ଣେନାନ୍ଯତ୍ର ଦେଵୀ ତୁ ରାଧା ଵୃଂଦାଵନେ ଵନେ । ନିତ୍ଯାନଂଦତନୁଃ ଶୌରିର୍ଯୋଽଶରୀରୀତି ଭାଷ୍ଯତେ
ଅନ୍ୟଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ ରାଧା। ସେ ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେହ ଥିବା ଶୌରି, ଯେଉଁଠାରେ ଅଶରୀରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵାଯ୍ଵଗ୍ନିନାକଭୂମୀନାମଂଗାଧିଷ୍ଠିତଦେଵତା । ନିରୂପ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽପି ତଥା ଗୋଵିଂଦଵିଗ୍ରହଃ
ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ ଓ ଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେବତା ସେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଦେହ ମଧ୍ୟ ଏମିତି।
ସେଂଦ୍ରିଯୋଽପି ଯଥା ସୂର୍ଯସ୍ତେଜସା ନୋପଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ତଥା କାଂତିଯୁତଃ କୃଷ୍ଣଃ କାଲଂ ମୋହଯତି ଧ୍ରୁଵମ୍
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ତେଜରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସମୟକୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି।
ନ ତସ୍ଯ ପ୍ରାକୃତୀ ମୂର୍ତିର୍ମେଦୋମାଂସାସ୍ଥିସଂଭଵା । ଯୋଗୀ ଚୈଵେଶ୍ଵରଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ସର୍ଵାତ୍ମା ନିତ୍ଯଵିଗ୍ରହଃ
ତାଙ୍କର ଦେହ କେବେ ମେଦ, ମାଂସ, ଅସ୍ଥି ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ଗଠିତ ନୁହେଁ। ଯୋଗୀ ଏବଂ ଈଶ୍ୱର ଅଲଗା, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏବଂ ଚିରକାଳ ଦେହଧାରୀ।
କାଠିନ୍ଯଂ ଦେଵଯୋଗେନ କରକାଘୃତଯୋରିଵ । କୃଷ୍ଣସ୍ଯାମିତତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ପାଦପୃଷ୍ଠଂ ନ ଦେଵତା
ଦେବତାଙ୍କର ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷର ହାତ ଓ ଘିର ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଦୃଢତା ଦେଖାଯାଏ, ତେଣୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅସୀମ ତତ୍ତ୍ୱର ପାଦତଳ ଦେବତାମାନେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵୃଂଦାଵନରଜୋଵୃଂଦେ ତତ୍ର ସ୍ଯୁର୍ଵିଷ୍ଣୁକୋଟଯଃ । ଆନଂଦକିରଣେ ଵୃଂଦଵ୍ଯାପ୍ତଵିଶ୍ଵକଲାନିଧିଃ
ବୃନ୍ଦାବନର ଧୂଳିରେ ଅନେକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ରହିଛି। ଆନନ୍ଦର କିରଣରେ ବୃନ୍ଦା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ କଳାର ଧାମ।
ଗୁଣାତ୍ମତାତ୍ମନି ଯଥା ଜୀଵାସ୍ତତ୍କିରଣାଂଗକାଃ । ଭୁଜଦ୍ଵଯଵୃତଃ କୃଷ୍ଣୋ ନ କଦାଚିଚ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
ଯେପରି ଜୀବମାନେ ଗୁଣର ଆତ୍ମାର ଅଂଶ ଭଳି, ସେପରି କୃଷ୍ଣ ଦୁଇଟି ହାତରେ ଘିରିଥାନ୍ତି, କେବେ ଚାରିହାତ ନୁହେଁ।
ଗୋପ୍ଯୈକଯା ଵୃତସ୍ତତ୍ର ପରିକ୍ରୀଡତି ସର୍ଵଦା । ଗୋଵିଂଦ ଏଵ ପୁରୁଷୋ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯ ଏଵ ଚ
ସେଠାରେ ଏକ ଗୋପୀ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ସେ ସଦା ଖେଳନ୍ତି। ଗୋବିନ୍ଦ ଏକମାତ୍ର ପୁରୁଷ, ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି।
ତତ ଏଵ ସ୍ଵଭାଵୋଯଂଽପ୍ରକୃତେର୍ଭାଵ ଈଶ୍ଵରଃ । ପୁରୁଷଃ ପ୍ରକୃତିଶ୍ଚାଦ୍ଯୌ ରାଧାଵୃଂଦାଵନେଶ୍ଵରୌ
ଏହି ପ୍ରକୃତିର ନିଜ ଭାବରୁ ଈଶ୍ୱର ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହା ପ୍ରକୃତିରୁ ଭିନ୍ନ। ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତି ହେଉଛନ୍ତି ରାଧା ଏବଂ ବୃନ୍ଦାବନର ନାଥ।
ପ୍ରକୃତେର୍ଵିକୃତଂ ସର୍ଵଂ ଵିନା ଵୃଂଦାଵନେଶ୍ଵରମ୍
ପ୍ରକୃତିର ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବୃନ୍ଦାବନେଶ୍ୱର ବିନା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ସମୁଦ୍ଭଵେନୈଵ ସମୁଦ୍ଭଵେଦିଦଂ ଭେଦଂ ଗତଂ ତସ୍ଯ ଵିନାଶତୋ ହି । ସ୍ଵର୍ଣସ୍ଯ ନାଶୋ ନ ହି ଵିଦ୍ଯତେ ତଥା ମତ୍ସ୍ଯାଦିନାଶେଽପି ନ କୃଷ୍ଣଵିଚ୍ଯୁତିଃ
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତାଙ୍କ ବିନା ଭିନ୍ନତା ଶେଷ ହୁଏ। ସୁନାର ନାଶ ନାହିଁ, ଯେପରି ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ନାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତ୍ରିଗୁଣାଦିପ୍ରପଂଚୋଽଯଂ ଵୃଂଦାଵନଵିହାରିଣଃ । ଊର୍ମ୍ମୀଵାବ୍ଧେସ୍ତରଂଗସ୍ଯ ଯଥାବ୍ଧିର୍ନୈଵ ଜାଯତେ
ତିନି ଗୁଣର ଏହି ବିଶ୍ୱ ବୃନ୍ଦାବନରେ ବିହାର କରୁଥିବା ଠାକୁରଙ୍କର। ଯେପରି ଲହରୀ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ସମୁଦ୍ର ଲହରୀରୁ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।
ନ ରାଧିକା ସମା ନାରୀ ନ କୃଷ୍ଣସଦୃଶଃ ପୁମାନ୍ । ଵଯଃ ପରଂ ନ କୈଶୋରାତ୍ସ୍ଵଭାଵଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ
ରାଧିକା ସମା କୌଣସି ନାରୀ ନାହିଁ, କୃଷ୍ଣ ସଦୃଶ କୌଣସି ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କର ବୟସ୍ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଶିଶୁବୟସ୍ ନୁହେଁ, ସ୍ୱଭାବ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ।
ଧ୍ଯେଯଂ କୈଶୋରକଂ ଧ୍ଯେଯଂ ଵନଂ ଵୃଂଦାଵନଂ ଵନମ୍ । ଶ୍ଯାମମେଵ ପରଂ ରୂପମାଦିଦେଵଂ ପରୋ ରସଃ
ଯୁବାବସ୍ଥା ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ବନ, ବୃନ୍ଦାବନ ବନକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ୟାମ ରୂପ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଆଦିଦେବ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ରସ।
ବାଲ୍ଯଂ ପଂଚମଵର୍ଷାଂତଂ ପୌଗଂଡଂ ଦଶମାଵଧି । ଅଷ୍ଟପଂଚକକୈଶୋରଂ ସୀମା ପଂଚଦଶାଵଧି
ଶିଶୁବୟସ୍ ପଞ୍ଚବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପଉଗଣ୍ଡ ଦଶବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଅଷ୍ଟ ଓ ପଞ୍ଚ ମିଶି ଯୁବାବସ୍ଥାର ସୀମା ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।