ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ-। ଵୃଂଦାଵନରହସ୍ଯଂ ଚ ବହୁଧା କଥିତଂ ଵିଭୋ । କେନ ପୁଣ୍ଯଵିଶେଷେଣ ନାରଦଃ ପ୍ରକୃତିଂ ଗତଃ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ବୃନ୍ଦାବନର ଗୁପ୍ତତା ବହୁ ଭାବରେ ଏଠାରେ କହିଛନ୍ତି। ନାରଦ କେଉଁ ଶୁଭ କର୍ମର ଫଳରେ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ?
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ଏକଦାଶ୍ଚର୍ଯଵୃତ୍ତାଂତଂ ମଯା ଜିଜ୍ଞାସିତଂ ପୁରା । ବ୍ରହ୍ମଣା କଥିତଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତଂ କୃଷ୍ଣମୁଖାଂବୁଜାତ୍
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ପୂର୍ବେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ମୁଁ ଜିଜ୍ଞାସା କରିଥିଲି। ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଯେ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିଥିଲେ, ସେହି କଥା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖାମୃତରୁ ଶୁଣିଥିଲେ।
ନାରଦଃ ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ମହ୍ଯଂ ତଦାହଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନିଦମ୍ । ଅହଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋମି ତନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥଂଚନ
ସେ ସମୟରେ ନାରଦ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ପାଇଲି। ମୁଁ କେବେଠି ମଧ୍ୟ ସେ ମହିମା କହିପାରିବି ନାହିଁ।
କିଂ କୁର୍ଵେ ଶପନଂ ତସ୍ଯ ସ୍ମୃତ୍ଵା ସୀଦାମି ମାନସେ । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମମ ଵଚୋ ଦୁର୍ମନାଃ ସୋଽଭଵଦ୍ଯଦା
ମୁଁ କଣ କରିବି? ତାଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଶାପକୁ ମନେ ପକାଇ ମୋର ମନ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ମୋର କଥା ଶୁଣି ନାରଦ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ।
ତଦା ବ୍ରହ୍ମାଣମାହୂଯ ଅହମାଦିଷ୍ଟଵାନ୍ପ୍ରିଯେ । ତ୍ଵଯା ଯତ୍କଥିତଂ ମହ୍ଯଂ ନାରଦାଯ ଵଦସ୍ଵ ତତ୍
ତାପରେ, ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲି: 'ତୁମେ ମୋତେ ଯେଉଁ କଥା କହିଥିଲ, ସେହି କଥା ଏବେ ନାରଦଙ୍କୁ କହ।'
ବ୍ରହ୍ମା ତଦା ମମଵଚୋ ନିଶମ୍ଯ ସହ ନାରଦଃ । ଜଗାମ କୃଷ୍ଣସଵିଧଂ ନତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛତ୍ତଦେଵ ତୁ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମୋର କଥା ଶୁଣି, ନାରଦ ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ନମସ୍କାର କରି, ସେହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- କିମିଦଂ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଵନଂ ଵୃଂଦାରଣ୍ଯଂ ଵିଶାଂପତେ । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଭଗଵନ୍ଯଦିଯୋଗ୍ଯୋଽସ୍ମି ମେ ଵଦ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ହେ ଭଗବାନ, ଏହି ବତିଶଟି ଉଦ୍ୟାନ ଥିବା ବୃନ୍ଦାରଣ୍ୟ କ'ଣ? ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯଦି ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉଛି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।'
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- ଇଦଂ ଵୃଂଦାଵନଂ ରମ୍ଯଂ ମମ ଧାମୈଵ କେଵଲମ୍ । ଯତ୍ରେମେ ପଶଵଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵୃକ୍ଷାଃ କୀଟା ନରାମରାଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: 'ଏହି ମଧୁର ବୃନ୍ଦାବନ ମୋର ନିଜସ୍ୱ ଧାମ। ଏଠାରେ ପଶୁ, ଗଛ, ପୋକ, ମଣିଷ ଓ ଦେବତାମାନେ ସିଧାସଳଖ ରହନ୍ତି।'
ଯେ ଵସଂତି ମମାଂତ୍ଯେ ତେ ମୃତା ଯାଂତି ମମାଂତିକମ୍ । ଅତ୍ର ଯା ଗୋପପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ନିଵସଂତି ମମାଲଯେ
ଏଠାରେ ଯେମାନେ ମୋ ନିକଟରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯେ ଗୋପୀମାନେ ମୋ ଘରେ ବସନ୍ତି—
ଯୋଗିନ୍ଯସ୍ତାସ୍ତୁ ଏଵଂ ହି ମମ ଦେଵାଃ ପରାଯଣାଃ । ପଂଚଯୋଜନମେଵଂ ହି ଵନଂ ମେ ଦେଵରୂପକମ୍
ସେମାନେ ଯୋଗିନୀ ଏବଂ ମୋର ଭକ୍ତ ଦେବୀମାନେ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଦେବତା ରୂପୀ ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ।
କାଲିଂଦୀଯଂ ସୁଷୁମ୍ନାଖ୍ଯା ପରମାମୃତଵାହିନୀ । ଯତ୍ର ଦେଵାଶ୍ଚ ଭୂତାନି ଵର୍ତ୍ତଂତେ ସୂକ୍ଷ୍ମରୂପତଃ
ଏଠାରେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ, ଯାହାକୁ ସୁଷୁମ୍ନା କୁହାଯାଏ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତ ବହାଏ। ଏଠାରେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ବସନ୍ତି।
ସର୍ଵତୋ ଵ୍ଯାପକଶ୍ଚାହଂ ନ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଵନଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ଆଵିର୍ଭାଵସ୍ତିରୋଭାଵୋ ଭଵେଦତ୍ର ଯୁଗେଯୁଗେ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପି ଅଛି, ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ କେବେ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏଠାରେ ମୋର ଆଗମନ ଓ ଲୟ ହୁଏ।
ତେଜୋମଯମିଦଂ ସ୍ଥାନମଦୃଶ୍ଯଂ ଚର୍ମଚକ୍ଷୁଷାମ୍ । ରହସ୍ଯଂ ମେ ପ୍ରଭାଵଂ ଚ ପଶ୍ଯ ଵୃଂଦାଵନଂ ଯୁଗେ
ଏହି ସ୍ଥାନ ଆଲୋକରେ ଗଠିତ, ମାନବ ଚକ୍ଷୁରେ ଅଦୃଶ୍ୟ। ଏହି ଗୁପ୍ତତା ଓ ମୋର ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ବୃନ୍ଦାବନ।
ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ଦେଵତାନାଂ ନ ଦୃଶ୍ଯଂ ତତ୍କଥଂଚନ । ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦୋ ନତ୍ଵା କୃଷ୍ଣଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମେଵ ଚ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏହାକୁ କେବେ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି ନାରଦ କୃଷ୍ଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଆଜଗାମ ହ ଭୂର୍ଲୋକେ ମିଶ୍ରକଂ ନୈମିଷଂ ଵନମ୍ । ତତ୍ରାସୌ ସତ୍କୃତଶ୍ଚାପି ଶୌନକାଦ୍ଯୈର୍ମୁନୀଶ୍ଵରୈଃ
ତାପରେ ସେ ପୃଥିବୀ ଲୋକରେ ମିଶ୍ରକ ନୈମିଷ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ଶୌନକ ଆଦି ମହାମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚାପ୍ଯାଗତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍କୁତସ୍ତ୍ଵମଧୁନା ଵଦ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦଃ ପ୍ରାହ ଗୋଲୋକାଦାଗତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍
ସେଠାରେ ପଚାରାଯିଲା: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ତୁମେ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ?' ଏହି କଥା ଶୁଣି ନାରଦ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଗୋଲୋକରୁ ଆସିଛି।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃଷ୍ଣମୁଖାଂଭୋଜାଦ୍ଵୃଂଦାଵନରହସ୍ଯକମ୍ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ତତ୍ର ନାନାଵିଧାଃ ପ୍ରଶ୍ନାଃ କୃତାଶ୍ଚୈଵ ପୁନଃ ପୁନଃ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖାମୃତରୁ ବୃନ୍ଦାବନର ଗୁପ୍ତତା ଶୁଣି— ନାରଦ କହିଲେ: ସେଠାରେ ବହୁ ପ୍ରକାର ପ୍ରଶ୍ନ ପୁନିପୁନି କରାଯାଇଥିଲା।
ସମସ୍ତା ମନଵସ୍ତତ୍ର ଯୋଗାଶ୍ଚୈଵ ମଯା ଶ୍ରୁତାଃ । ତାନେଵ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଯଥାପ୍ରଶ୍ନଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ମନୁ ଓ ଯୋଗ ଶୁଣିଥିଲି। ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିବି।
ଶୌନକାଦଯ ଊଚୁଃ - ଵୃଂଦାରଣ୍ଯରହସ୍ଯଂ ହି ଯଦୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ତ୍ଵଯି । ତଦସ୍ମାକଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଯଦ୍ଯସ୍ମାସୁ କୃପା ତଵ
ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତ ବୃନ୍ଦାରଣ୍ୟର କଥା ତୁମକୁ କହିଥିଲେ, ସେଇ କଥା ଆମକୁ କହ, ଯଦି ତୁମର ଆମପ୍ରତି କୃପା ଅଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- କଦାଚିତ୍ସରଯୂତୀରେ ଦୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମାଭିଶ୍ଚ ଗୌତମଃ । ମନସ୍ଵୀ ଚ ମହାଦୁଃଖୀ ଚିଂତାକୁଲିତଚେତନଃ
ନାରଦ କହିଲେ: ଏକଥର ଝିଲିକା ତଟରେ ଆମେ ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ, ସେ ବହୁତ ଚିନ୍ତାରେ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିଲେ, ମନ ଅଶାନ୍ତ ଥିଲା।
ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୌତମୋ ଦେଵଃ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଵତ୍ସଵତ୍ସେତି ତମୁଵାଚାହମେଵ ହି
ମୁଁକୁ ଦେଖି ଗୌତମ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ମୁଁ କହିଲି, 'ଉଠ, ପୁଅ, ଉଠ!'
କଥଂ ଭଵାନ୍ମନସ୍ଵୀତି ପ୍ରୋଚ୍ଯ ତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ । ଗୌତମ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତଂ ତଵ ମୁଖାଦେଵ କୃଷ୍ଣତତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତାଦୃଶମ୍
ମୁଁ ପଚାରିଲି, 'ତୁମେ କେମିତି ଅଛ, ଚିନ୍ତାଶୀଳ?' — ଯଦି ଚାହଁ, ମୁଁ କହିବି — ଗୌତମ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମ ମୁଖରୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଶୁଣିଛି।'
ଦ୍ଵାରକାଖ୍ଯଂ ମାଥୁରାଖ୍ଯଂ ରହସ୍ଯଂ ବହୁଶୋ ମଯା । ଵୃଂଦାଵନରହସ୍ଯଂ ତୁ ନ ଶ୍ରୁତଂ ତ୍ଵନ୍ମୁଖାଂବୁଜାତ୍
'ମୁଁ ଦ୍ୱାରକା ଓ ମଥୁରାର ଗୁପ୍ତ କଥା ବହୁତ ଥର ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ବୃନ୍ଦାବନର ଗୁପ୍ତତା ତୁମ ମୁଖରୁ କେବେ ଶୁଣିନାହିଁ।'
ଯତୋ ମେ ମନସଃ ସ୍ଥୈର୍ଯ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ସଦ୍ଗୁରୋ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇଦଂ ତୁ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯଂ ରହସ୍ଯାତିରହସ୍ଯକମ୍
'ଏହା ଦ୍ୱାରା, ହେ ସତ୍ୟ ଗୁରୁ, ମୋର ମନ ଶାନ୍ତ ହେବ।' ନାରଦ କହିଲେ: 'ଏହା ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ, ଗୁପ୍ତମଧ୍ୟରେ ଅତି ଗୁପ୍ତ କଥା।'
ପୁରା ମେ ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତାଦୃଗ୍ଵୃଂଦାଵନୋଦ୍ଭଵମ୍ । ରହସ୍ଯଂ ଵଦ ଦେଵେଶ ଵୃଂଦାରଣ୍ଯସ୍ଯ ମେ ପିତଃ
'ପୁରୁଣା ଦିନରେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ବିଚିତ୍ର ବୃନ୍ଦାବନର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିଥିଲେ। ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ମୋ ପିତା, ବୃନ୍ଦାରଣ୍ୟର ଗୁପ୍ତତା ମୋତେ କହ।'
ଇତିଜିଜ୍ଞାସିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ମୌନୀ ସ ଚାଭଵତ୍ । ତତୋ ମାଽହ ମହାଵିଷ୍ଣୁଂ ଗଚ୍ଛ ଵତ୍ସ ପ୍ରଭୁଂ ମମ
ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ସେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ନିରବ ରହିଲେ; ପରେ ମୋତେ କହିଲେ, 'ଯା, ପୁଅ, ମୋ ପ୍ରଭୁ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯା।'
ମଯାପି ତତ୍ର ଗଂତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ସହ ନ ସଂଶଯଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ଗତୋ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ଧାମନି
'ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ତୋ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯିବି।' ଏପରି କହି ସେ ମୋତେ ନେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ଗଲେ।
ମହାଵିଷ୍ଣୌ ଚ କଥିତଂ ମଯୋକ୍ତଂ ଯତ୍ତଦେଵ ହି । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ମହାଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଵଯଂ ଭୁଵମଥାଦିଶତ୍
ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ ଯାହା କହିଥିଲି, ସେଇ କଥା ପୁନି କହାଗଲା; ଏହା ଶୁଣି ମହାବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ ଆମକୁ ପୃଥିବୀ ବିଷୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ତ୍ଵମେଵାଦେଶତୋ ମହ୍ଯଂ ନୀତ୍ଵା ଵୈ ନାରଦଂ ମୁନିମ୍ । ସ୍ନାନାଯ ଵିନିଯୁଂକ୍ଷ୍ଵାମୁଂ ସରସ୍ଯମୃତସଂଜ୍ଞକେ
'ମୋ ଆଦେଶରେ, ତୁମେ ମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ ନେଇ, ଅମୃତ ନାମକ ସରସ୍ଵତୀ ଝିଲିକାରେ ସ୍ନାନ କରାଇବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କର।'
ମହାଵିଷ୍ଣୁସମାଦିଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଯଂଭୂର୍ମାଂ ତଥାକରୋତ୍ । ତତ୍ରାମୃତସରଶ୍ଚାହଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସ୍ନାନମାଚରମ୍
ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ ବ୍ରହ୍ମା ଏହିପରି କଲେ; ମୁଁ ସେଠାରେ ଅମୃତ ଝିଲିକାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ସ୍ନାନ କଲି।