ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଯତ୍ର ଦେଵେଶଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଵୈକୁଂଠନାଯକଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମର୍ଜୁନଂ କୃଷ୍ଣୋ ଵିଷଣ୍ଣଂ ଭଗ୍ନମାନସମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବୈକୁଣ୍ଠନାୟକ ଉଠିଲେ; ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ମନରେ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ—
ମାଯଯା ପାଣିନା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରକୃତଂ ଵିଦଧେ ପୁନଃ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ଧନଂଜଯ ତ୍ଵାମାଶଂସେ ଭଵାନ୍ପ୍ରିଯସଖୋ ମମ
ନିଜ ମାୟାରେ ହାତ ଦେଇ ଛୁଇଁ, ପୁଣି ପ୍ରକୃତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରାଇଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ‘ଧନଞ୍ଜୟ, ମୁଁ ତୁମଠାରେ ଭରସା ରଖେ, ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ।’
ତ୍ଵତ୍ସମୋ ନାସ୍ତି ମେ କୋପି ରହୋଵେତ୍ତା ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ଯଦ୍ରହସ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟମନୁଭୂତଂ ଚ ତତ୍ପୁନଃ
ତିନି ଜଗତ୍ରେ ମୋତେ ସମାନ ଏମିତି କେହି ନାହାନ୍ତି ଯେ ମୋର ଗୁପ୍ତ ଜାଣନ୍ତି; ଯେ ଗୁପ୍ତ ତୁମେ ପଚାରିଛ, ଅନୁଭବ କରିଛ, ସେଥିରେ—
କଥ୍ଯତେ ଯଦି ତତ୍କସ୍ମୈ ଶପସେ ମାଂ ତଦାର୍ଜୁନ । ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ-। ଇତି ପ୍ରସାଦମାସାଦ୍ଯ ଶପଥୈର୍ଜାତନିର୍ଣଯଃ
ଯଦି ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା କହାଯିବ, କାହାକୁ ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଶପଥ କରିବ, ଅର୍ଜୁନ? ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ଏହିପରି ଦୟା ପାଇ, ଶପଥ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା।
ଯଯୌ ହୃଷ୍ଟମନାସ୍ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଵଧାମାଦ୍ଭୁତସଂସ୍ମୃତିଃ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ରହୋ ଯଦ୍ଗୋଚରଂ ମମ
ସେ ଖୁସି ମନେ ସେଠାରୁ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ, ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ମୃତି ସହିତ। ଏହିପରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିଛି, ସେମାନେ ମୋର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଅନୁଭବ ଭିତରେ ଥିଲା।
ଗୋଵିଂଦସ୍ଯ ତଥା ଚାସ୍ମୈ କଥନେ ଶପଥସ୍ତଵ । ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ସିଦ୍ଧିମୌପଗଵିର୍ଗତଃ
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଏବଂ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ, କଥା କହିବାବେଳେ ଶପଥ ଦିଆଯାଇଛି। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ସେଠି ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସିଦ୍ଧିମୌପଗ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ନରନାରାଯଣାଵାସଂ ଵୃଂଦାରଣ୍ଯମୁପାଵ୍ରଜତ୍ । ତତ୍ରାସ୍ତେଽଦ୍ଯାପି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନିତ୍ଯଲୀଲାଵିହାରଵିତ୍
ନରନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଗଲେ; ସେଠି, ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଲୀଳା ଜାଣି ରହିଛନ୍ତି।
ନାରଦେନାପିପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ନାବ୍ରଵଂ ତଦ୍ରହସ୍ଯକମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଂ ତଥାପି ତେନେଦଂ ପ୍ରକୃତିତ୍ଵମୁପେତ୍ଯଚ
ନାରଦ ମୋତେ ପଚାରିଥିଲେ, ମୁଁ ସେ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିନଥିଲି; ତଥାପି, ସେ ଏହାକୁ ପାଇ, ନିଜ ସ୍ବଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ତୁଭ୍ଯଂ ଯତ୍ତୁ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ରହସ୍ଯଂ ସ୍ନେହକାରଣାତ୍ । ତନ୍ନକସ୍ମୈଚିଦାଖ୍ଯେଯଂ ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ସ୍ଵଯୋନିଵତ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେ ଗୁପ୍ତ କଥା ସ୍ନେହବଶତଃ କହିଛି, ତାହା କେହିଁଠି ମଧ୍ୟ ଖୋଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମାତ୍ର ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ଛାଡି।
ଇମଂ ଶ୍ରୀଭଗଵଦ୍ଭକ୍ତମହିମାଧ୍ଯାଯମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ସ ରତିଂ ଵିଂଦତେ ହରୌ
ଏହି ଶ୍ରୀଭଗବଦ୍ଭକ୍ତିର ମହିମା ଅଦ୍ଭୁତ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଯେ କିଏ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ହରିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ-। ଵୃଂଦାଵନରହସ୍ଯଂ ଚ ବହୁଧା କଥିତଂ ଵିଭୋ । କେନ ପୁଣ୍ଯଵିଶେଷେଣ ନାରଦଃ ପ୍ରକୃତିଂ ଗତଃ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ବୃନ୍ଦାବନର ଗୁପ୍ତତା ବହୁ ଭାବରେ ଏଠାରେ କହିଛନ୍ତି। ନାରଦ କେଉଁ ଶୁଭ କର୍ମର ଫଳରେ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ?
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ଏକଦାଶ୍ଚର୍ଯଵୃତ୍ତାଂତଂ ମଯା ଜିଜ୍ଞାସିତଂ ପୁରା । ବ୍ରହ୍ମଣା କଥିତଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତଂ କୃଷ୍ଣମୁଖାଂବୁଜାତ୍
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ପୂର୍ବେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ମୁଁ ଜିଜ୍ଞାସା କରିଥିଲି। ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଯେ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିଥିଲେ, ସେହି କଥା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖାମୃତରୁ ଶୁଣିଥିଲେ।
ନାରଦଃ ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ମହ୍ଯଂ ତଦାହଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନିଦମ୍ । ଅହଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋମି ତନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥଂଚନ
ସେ ସମୟରେ ନାରଦ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ପାଇଲି। ମୁଁ କେବେଠି ମଧ୍ୟ ସେ ମହିମା କହିପାରିବି ନାହିଁ।
କିଂ କୁର୍ଵେ ଶପନଂ ତସ୍ଯ ସ୍ମୃତ୍ଵା ସୀଦାମି ମାନସେ । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମମ ଵଚୋ ଦୁର୍ମନାଃ ସୋଽଭଵଦ୍ଯଦା
ମୁଁ କଣ କରିବି? ତାଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଶାପକୁ ମନେ ପକାଇ ମୋର ମନ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ମୋର କଥା ଶୁଣି ନାରଦ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ।
ତଦା ବ୍ରହ୍ମାଣମାହୂଯ ଅହମାଦିଷ୍ଟଵାନ୍ପ୍ରିଯେ । ତ୍ଵଯା ଯତ୍କଥିତଂ ମହ୍ଯଂ ନାରଦାଯ ଵଦସ୍ଵ ତତ୍
ତାପରେ, ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲି: 'ତୁମେ ମୋତେ ଯେଉଁ କଥା କହିଥିଲ, ସେହି କଥା ଏବେ ନାରଦଙ୍କୁ କହ।'
ବ୍ରହ୍ମା ତଦା ମମଵଚୋ ନିଶମ୍ଯ ସହ ନାରଦଃ । ଜଗାମ କୃଷ୍ଣସଵିଧଂ ନତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛତ୍ତଦେଵ ତୁ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମୋର କଥା ଶୁଣି, ନାରଦ ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ନମସ୍କାର କରି, ସେହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- କିମିଦଂ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଵନଂ ଵୃଂଦାରଣ୍ଯଂ ଵିଶାଂପତେ । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଭଗଵନ୍ଯଦିଯୋଗ୍ଯୋଽସ୍ମି ମେ ଵଦ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ହେ ଭଗବାନ, ଏହି ବତିଶଟି ଉଦ୍ୟାନ ଥିବା ବୃନ୍ଦାରଣ୍ୟ କ'ଣ? ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯଦି ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉଛି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।'
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- ଇଦଂ ଵୃଂଦାଵନଂ ରମ୍ଯଂ ମମ ଧାମୈଵ କେଵଲମ୍ । ଯତ୍ରେମେ ପଶଵଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵୃକ୍ଷାଃ କୀଟା ନରାମରାଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: 'ଏହି ମଧୁର ବୃନ୍ଦାବନ ମୋର ନିଜସ୍ୱ ଧାମ। ଏଠାରେ ପଶୁ, ଗଛ, ପୋକ, ମଣିଷ ଓ ଦେବତାମାନେ ସିଧାସଳଖ ରହନ୍ତି।'
ଯେ ଵସଂତି ମମାଂତ୍ଯେ ତେ ମୃତା ଯାଂତି ମମାଂତିକମ୍ । ଅତ୍ର ଯା ଗୋପପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ନିଵସଂତି ମମାଲଯେ
ଏଠାରେ ଯେମାନେ ମୋ ନିକଟରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯେ ଗୋପୀମାନେ ମୋ ଘରେ ବସନ୍ତି—
ଯୋଗିନ୍ଯସ୍ତାସ୍ତୁ ଏଵଂ ହି ମମ ଦେଵାଃ ପରାଯଣାଃ । ପଂଚଯୋଜନମେଵଂ ହି ଵନଂ ମେ ଦେଵରୂପକମ୍
ସେମାନେ ଯୋଗିନୀ ଏବଂ ମୋର ଭକ୍ତ ଦେବୀମାନେ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଦେବତା ରୂପୀ ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ।
କାଲିଂଦୀଯଂ ସୁଷୁମ୍ନାଖ୍ଯା ପରମାମୃତଵାହିନୀ । ଯତ୍ର ଦେଵାଶ୍ଚ ଭୂତାନି ଵର୍ତ୍ତଂତେ ସୂକ୍ଷ୍ମରୂପତଃ
ଏଠାରେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ, ଯାହାକୁ ସୁଷୁମ୍ନା କୁହାଯାଏ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତ ବହାଏ। ଏଠାରେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ବସନ୍ତି।
ସର୍ଵତୋ ଵ୍ଯାପକଶ୍ଚାହଂ ନ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଵନଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ଆଵିର୍ଭାଵସ୍ତିରୋଭାଵୋ ଭଵେଦତ୍ର ଯୁଗେଯୁଗେ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପି ଅଛି, ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ କେବେ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏଠାରେ ମୋର ଆଗମନ ଓ ଲୟ ହୁଏ।
ତେଜୋମଯମିଦଂ ସ୍ଥାନମଦୃଶ୍ଯଂ ଚର୍ମଚକ୍ଷୁଷାମ୍ । ରହସ୍ଯଂ ମେ ପ୍ରଭାଵଂ ଚ ପଶ୍ଯ ଵୃଂଦାଵନଂ ଯୁଗେ
ଏହି ସ୍ଥାନ ଆଲୋକରେ ଗଠିତ, ମାନବ ଚକ୍ଷୁରେ ଅଦୃଶ୍ୟ। ଏହି ଗୁପ୍ତତା ଓ ମୋର ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ବୃନ୍ଦାବନ।
ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ଦେଵତାନାଂ ନ ଦୃଶ୍ଯଂ ତତ୍କଥଂଚନ । ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦୋ ନତ୍ଵା କୃଷ୍ଣଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମେଵ ଚ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏହାକୁ କେବେ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି ନାରଦ କୃଷ୍ଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଆଜଗାମ ହ ଭୂର୍ଲୋକେ ମିଶ୍ରକଂ ନୈମିଷଂ ଵନମ୍ । ତତ୍ରାସୌ ସତ୍କୃତଶ୍ଚାପି ଶୌନକାଦ୍ଯୈର୍ମୁନୀଶ୍ଵରୈଃ
ତାପରେ ସେ ପୃଥିବୀ ଲୋକରେ ମିଶ୍ରକ ନୈମିଷ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ଶୌନକ ଆଦି ମହାମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚାପ୍ଯାଗତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍କୁତସ୍ତ୍ଵମଧୁନା ଵଦ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦଃ ପ୍ରାହ ଗୋଲୋକାଦାଗତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍
ସେଠାରେ ପଚାରାଯିଲା: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ତୁମେ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ?' ଏହି କଥା ଶୁଣି ନାରଦ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଗୋଲୋକରୁ ଆସିଛି।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃଷ୍ଣମୁଖାଂଭୋଜାଦ୍ଵୃଂଦାଵନରହସ୍ଯକମ୍ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ତତ୍ର ନାନାଵିଧାଃ ପ୍ରଶ୍ନାଃ କୃତାଶ୍ଚୈଵ ପୁନଃ ପୁନଃ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖାମୃତରୁ ବୃନ୍ଦାବନର ଗୁପ୍ତତା ଶୁଣି— ନାରଦ କହିଲେ: ସେଠାରେ ବହୁ ପ୍ରକାର ପ୍ରଶ୍ନ ପୁନିପୁନି କରାଯାଇଥିଲା।
ସମସ୍ତା ମନଵସ୍ତତ୍ର ଯୋଗାଶ୍ଚୈଵ ମଯା ଶ୍ରୁତାଃ । ତାନେଵ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଯଥାପ୍ରଶ୍ନଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ମନୁ ଓ ଯୋଗ ଶୁଣିଥିଲି। ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିବି।
ଶୌନକାଦଯ ଊଚୁଃ - ଵୃଂଦାରଣ୍ଯରହସ୍ଯଂ ହି ଯଦୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ତ୍ଵଯି । ତଦସ୍ମାକଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଯଦ୍ଯସ୍ମାସୁ କୃପା ତଵ
ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତ ବୃନ୍ଦାରଣ୍ୟର କଥା ତୁମକୁ କହିଥିଲେ, ସେଇ କଥା ଆମକୁ କହ, ଯଦି ତୁମର ଆମପ୍ରତି କୃପା ଅଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- କଦାଚିତ୍ସରଯୂତୀରେ ଦୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମାଭିଶ୍ଚ ଗୌତମଃ । ମନସ୍ଵୀ ଚ ମହାଦୁଃଖୀ ଚିଂତାକୁଲିତଚେତନଃ
ନାରଦ କହିଲେ: ଏକଥର ଝିଲିକା ତଟରେ ଆମେ ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ, ସେ ବହୁତ ଚିନ୍ତାରେ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିଲେ, ମନ ଅଶାନ୍ତ ଥିଲା।