ନୃତ୍ଯୈର୍ମତ୍ତମଯୂରାଣାମାକୁଲଂ ସ୍ମରଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ । ରସାଂବୁସେକସଂସୃଷ୍ଟ ତମାଂଜନତନୁଦ୍ଯୁତିମ୍
ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ମୟୂରମାନଙ୍କର ନୃତ୍ୟରେ ସେଠି ଚଞ୍ଚଳତା ଆସିଛି, ଯାହା କାମଦେବଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ। ମଧୁର ଧାରାରେ ଭିଜିଥିବା ତମାଳ ଗଛର ଚାଁଦିଏଁ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଛି।
ସୁସ୍ନିଗ୍ଧନୀଲକୁଟିଲ କଷାଯାଵାସିକୁଂତଲମ୍ । ମଦମତ୍ତମଯୂରାଦ୍ଯ ଶିଖଂଡାବଦ୍ଧଚୂଡକମ୍
ତାଙ୍କର କେଶ ମୃଦୁ, ଗାଢ଼ ନୀଳ ଏବଂ ଗୁଞ୍ଜିଆ, ଲାଲ ଚିରା ଲଗିଛି, ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ମୟୂର ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀର ପାଖ ଦ୍ୱାରା ଚୂଡ଼ା ଶୋଭିତ।
ଭୃଂଗସେଵିତସଵ୍ଯୋପକ୍ରମପୁଷ୍ପାଵତଂସକମ୍ । ଲୋଲାଲକାଲିଵିଲସତ୍କପୋଲାଦର୍ଶକାଶିତମ୍
ତାଙ୍କର କାନ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଆନିଆଯାଇଥିବା ତାଜା ଫୁଲର ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ଗାଲ ଲୋଲା କେଶରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଏବଂ ଆଇନା ପରି ଚମକୁଛି।
ଵିଚିତ୍ରତିଲକୋଦ୍ଦାମ ଭାଲଶୋଭାଵିରାଜିତମ୍ । ତିଲପୁଷ୍ପପତଂଗେଶ ଚଂଚୁମଂଜୁଲନାସିକମ୍
ତାଙ୍କର କପାଳ ଅନେକ ପ୍ରକାର ତିଳକର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୋଭାରେ ମନୋହର, ତାଙ୍କର ନାକ ତିଳ ଫୁଲର ପତଙ୍ଗର ଠୁଣ୍ଠି ପରି ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ।
ଚାରୁବିଂବାଧରଂ ମଂଦସ୍ମିତଦୀପିତମନ୍ମଥମ୍ । ଵନ୍ଯପ୍ରସୂନସଂକାଶ ଗ୍ରୈଵେଯକମନୋହରମ୍
ତାଙ୍କର ଅଠା ଠୋଠ ବିମ୍ବା ଫଳ ପରି ଲାଗେ, ମୃଦୁ ହାସିରେ ପ୍ରେମ ଜାଗେ, ତାଙ୍କର ଗଳାର ମାଳା ଜଙ୍ଗଲ ଫୁଲ ପରି ମନୋହର।
ମଦୋନ୍ମତ୍ତଭ୍ରମଦ୍ଭୃଂଗୀ ସହସ୍ରକୃତସେଵଯା । ସୁରଦ୍ରୁମସ୍ରଜାରାଜନ୍ମୁଗ୍ଧପୀନାଂସକଦ୍ଵଯମ୍
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଶୁଭ୍ର ହାତ ଦେବତା ଗଛର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଯେଉଁଠାରେ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷୀ ନିରନ୍ତର ସେବା କରୁଛି।
ମୁକ୍ତାହାରସ୍ଫୁରଦ୍ଵକ୍ଷଃ ସ୍ଥଲକୌସ୍ତୁଭଭୂଷିତମ୍ । ଶ୍ରୀଵତ୍ସଲକ୍ଷଣଂ ଜାନୁଲଂବିବାହୁମନୋହରମ୍
ତାଙ୍କର ଛାତି ମୁକ୍ତା ମାଳା ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିରେ ଶୋଭିତ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ଜାଂଘ ଯାଏଁ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।
ଗଂଭୀରନାଭିପଂଚାସ୍ଯ ମଧ୍ଯମଧ୍ଯାତିସୁଂଦରମ୍ । ସୁଜାତଦ୍ରୁମସଦ୍ଵୃତ୍ତ ମଦୂରଜାନୁମଂଜୁଲମ୍
ତାଙ୍କର ଗଭୀର ନାଭି, ପାଞ୍ଚଟି ମୁଖ ଓ ସୁନ୍ଦର କମର ବହୁତ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଭଲ ଗଢ଼ିଥିବା ଜଂଘ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଛର ତଣ୍ଡ ପରି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗୁଡ଼ିକ ମଧୁ ପରି ମନୋହର।
କଂକଣାଂଗଦମଞ୍ଜୀରୈର୍ଭୂଷିତଂ ଭୂଷଣୈଃ ପରୈଃ । ପୀତାଂଶୁକଲଯାଵିଷ୍ଟ ନିତଂବଘଟନାଯକମ୍
ତାଙ୍କର ହାତରେ କଙ୍କଣ, ବାହୁରେ ବାହୁବଳୟ ଓ ପାଏ ନୂପୁର ଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାର ଅଛି, ସେ ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି ଏବଂ ନିତମ୍ବ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଲାଵଣ୍ଯୈରପି ସୌଂଦର୍ଯଜିତକୋଟିମନୋଭଵମ୍ । ଵେଣୁପ୍ରଵର୍ତ୍ତିତୈର୍ଗୀତରାଗୈରପି ମନୋହରୈଃ
ତାଙ୍କର ଲାବଣ୍ୟ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖି ମନୋହର ଦେବତା ମଧ୍ୟ ହରାଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ବାଁଶୀର ମଧୁର ସୁର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ।
ମୋହଯଂତଂ ସୁଖାଂଭୋଧୌ ମଜ୍ଜଯଂତଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯଂଗମଦନାଵେଶଧରଂ ରାସରସାଲସମ୍
ସେ ତିନି ଭୁବନକୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦର ସାଗରରେ ବିଳୀନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଗରେ ପ୍ରେମର ଉତ୍ସାହ ରହିଛି ଏବଂ ସେ ରାସ ରଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦିତ।
ଚାମରଂ ଵ୍ଯଜନଂ ମାଲ୍ଯଂ ଗଂଧଂଚଂଦନମେଵ ଚ । ତାଂବୂଲଂ ଦର୍ପଣଂ ପାନପାତ୍ରଂ ଚର୍ଵିତପାତ୍ରକମ୍
ସେଠି ଚାମର, ବିଶ୍ରାମ ପଙ୍ଖା, ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ, ଚନ୍ଦନ, ତାମ୍ବୁଳ, ଆଇନା, ପାନ ପାତ୍ର ଓ ଚବା ପାଇଁ ବିଶେଷ ବାଟି ଅଛି।
ଅନ୍ଯତ୍କ୍ରୀଡାଭଵଂ ଯଦ୍ଯତ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ରସାଲଂ ଵିଵିଧଂ ଯଂତ୍ରଂ କଲଯଂତୀଭିରାଦରାତ୍
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖେଳ ଯେଉଁଠି ଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ ଏକେକଟି ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଭାବରେ, ବିଭିନ୍ନ ଆନନ୍ଦ ଯନ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ମଧୁର ଭାବରେ ଚଳାଉଥିଲେ।
ଯଥାସ୍ଥାନନିଯୁକ୍ତାଭିଃ ପଶ୍ଯଂତୀଭିସ୍ତଦିଂଗିତମ୍ । ତନ୍ମୁଖାଂଭୋଜଦତ୍ତାକ୍ଷି ଚଂଚଲାଭିରନୁକ୍ରମାତ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଇଙ୍ଗିତ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁଖକମଳରୁ ମିଳୁଥିବା ସଙ୍କେତକୁ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।
ଶ୍ରୀମତ୍ଯା ରାଧିକା ଦେଵ୍ଯା ଵାମଭାଗେ ସସଂଭ୍ରମମ୍ । ଆରାଧଯଂତ୍ଯା ତାଂବୂଲମର୍ପଯଂତ୍ଯା ଶୁଚିସ୍ମିତମ୍
ଶ୍ରୀମତୀ ରାଧିକା ଦେବୀ, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା, ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ପାନ ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ହସରେ ମୁସ୍କୁରାଉଥିଲେ।
ସମାଲୋକ୍ଯାର୍ଜୁନୀ ଯାସୌ ମଦନାଵେଶଵିହ୍ଵଲା । ତତସ୍ତାଂ ଚ ତଥା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶୋଽପି ସର୍ଵଵିତ୍
ଅର୍ଜୁନୀ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମରେ ଭାବବିହ୍ୱଳ ଦେଖି, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥା ବୁଝି, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା ହୃଷୀକେଶ ମଧ୍ୟ—
ତସ୍ଯାଃ ପାଣିଂ ଗୃହୀତ୍ଵୈଵ ସର୍ଵକ୍ରୀଡାଵନାଂତରେ । ଯଥାକାମଂ ରହୋ ରେମେ ମହାଯୋଗେଶ୍ଵରୋ ଵିଭୁଃ
ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି, ସମସ୍ତ ଖେଳ ମଧ୍ୟରେ, ମହାଯୋଗେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯାଃ ସ୍କଂଧଦେଶେ ପ୍ରଦତ୍ତଭୁଜପଲ୍ଲଵଃ । ଆଗତ୍ଯ ଶାରଦାଂ ପ୍ରାହ ପଶ୍ଚିମେଽସ୍ମିନ୍ସରୋଵରେ
ତାପରେ, ତାଙ୍କର କାନ୍ଧ ଉପରେ କମଳ ହାତ ରଖି, ସେ ଶାରଦାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ପୋଖରୀ ପାଖରେ କହିଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ସ୍ନାପଯ ତନ୍ଵଂଗୀଂ କ୍ରୀଡାଶ୍ରାଂତାଂ ମୃଦୁସ୍ମିତାମ୍ । ତତସ୍ତାଂ ଶାରଦା ଦେଵୀ ତସ୍ମିନ୍କ୍ରୀଡାସରୋଵରେ
ଖେଳରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଏବଂ ମୃଦୁ ହସୁଥିବା ସୁସ୍ଲିମ ଦେହୀକୁ ଶୀଘ୍ର ସ୍ନାନ କରାଅ; ଏହାପରେ ଶାରଦା ଦେବୀ ସେଇ ଖେଳ ପୋଖରୀ ପାଖରେ—
ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଵିତ୍ଯୁଵାଚୈନାଂ ସା ଚ ଶ୍ରାଂତା ତଥାକରୋତ୍ । ଜଲାଭ୍ଯଂତରମାପ୍ତାସୌ ପୁନରର୍ଜୁନତାଂ ଗତଃ
‘ସ୍ନାନ କର’ ବୋଲି କହିଲେ, ଏବଂ ସେ କ୍ଲାନ୍ତ ଥିଲେ, ସେହିପରି କଲେ; ପାଣି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ପୁଣି ଅର୍ଜୁନ ହେଲେ।
ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଯତ୍ର ଦେଵେଶଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଵୈକୁଂଠନାଯକଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମର୍ଜୁନଂ କୃଷ୍ଣୋ ଵିଷଣ୍ଣଂ ଭଗ୍ନମାନସମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବୈକୁଣ୍ଠନାୟକ ଉଠିଲେ; ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ମନରେ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ—
ମାଯଯା ପାଣିନା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରକୃତଂ ଵିଦଧେ ପୁନଃ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ଧନଂଜଯ ତ୍ଵାମାଶଂସେ ଭଵାନ୍ପ୍ରିଯସଖୋ ମମ
ନିଜ ମାୟାରେ ହାତ ଦେଇ ଛୁଇଁ, ପୁଣି ପ୍ରକୃତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରାଇଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ‘ଧନଞ୍ଜୟ, ମୁଁ ତୁମଠାରେ ଭରସା ରଖେ, ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ।’
ତ୍ଵତ୍ସମୋ ନାସ୍ତି ମେ କୋପି ରହୋଵେତ୍ତା ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ଯଦ୍ରହସ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟମନୁଭୂତଂ ଚ ତତ୍ପୁନଃ
ତିନି ଜଗତ୍ରେ ମୋତେ ସମାନ ଏମିତି କେହି ନାହାନ୍ତି ଯେ ମୋର ଗୁପ୍ତ ଜାଣନ୍ତି; ଯେ ଗୁପ୍ତ ତୁମେ ପଚାରିଛ, ଅନୁଭବ କରିଛ, ସେଥିରେ—
କଥ୍ଯତେ ଯଦି ତତ୍କସ୍ମୈ ଶପସେ ମାଂ ତଦାର୍ଜୁନ । ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ-। ଇତି ପ୍ରସାଦମାସାଦ୍ଯ ଶପଥୈର୍ଜାତନିର୍ଣଯଃ
ଯଦି ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା କହାଯିବ, କାହାକୁ ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଶପଥ କରିବ, ଅର୍ଜୁନ? ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ଏହିପରି ଦୟା ପାଇ, ଶପଥ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା।
ଯଯୌ ହୃଷ୍ଟମନାସ୍ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଵଧାମାଦ୍ଭୁତସଂସ୍ମୃତିଃ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ରହୋ ଯଦ୍ଗୋଚରଂ ମମ
ସେ ଖୁସି ମନେ ସେଠାରୁ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ, ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ମୃତି ସହିତ। ଏହିପରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିଛି, ସେମାନେ ମୋର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଅନୁଭବ ଭିତରେ ଥିଲା।
ଗୋଵିଂଦସ୍ଯ ତଥା ଚାସ୍ମୈ କଥନେ ଶପଥସ୍ତଵ । ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ସିଦ୍ଧିମୌପଗଵିର୍ଗତଃ
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଏବଂ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ, କଥା କହିବାବେଳେ ଶପଥ ଦିଆଯାଇଛି। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ସେଠି ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସିଦ୍ଧିମୌପଗ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ନରନାରାଯଣାଵାସଂ ଵୃଂଦାରଣ୍ଯମୁପାଵ୍ରଜତ୍ । ତତ୍ରାସ୍ତେଽଦ୍ଯାପି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନିତ୍ଯଲୀଲାଵିହାରଵିତ୍
ନରନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଗଲେ; ସେଠି, ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଲୀଳା ଜାଣି ରହିଛନ୍ତି।
ନାରଦେନାପିପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ନାବ୍ରଵଂ ତଦ୍ରହସ୍ଯକମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଂ ତଥାପି ତେନେଦଂ ପ୍ରକୃତିତ୍ଵମୁପେତ୍ଯଚ
ନାରଦ ମୋତେ ପଚାରିଥିଲେ, ମୁଁ ସେ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିନଥିଲି; ତଥାପି, ସେ ଏହାକୁ ପାଇ, ନିଜ ସ୍ବଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ତୁଭ୍ଯଂ ଯତ୍ତୁ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ରହସ୍ଯଂ ସ୍ନେହକାରଣାତ୍ । ତନ୍ନକସ୍ମୈଚିଦାଖ୍ଯେଯଂ ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ସ୍ଵଯୋନିଵତ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେ ଗୁପ୍ତ କଥା ସ୍ନେହବଶତଃ କହିଛି, ତାହା କେହିଁଠି ମଧ୍ୟ ଖୋଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମାତ୍ର ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ଛାଡି।
ଇମଂ ଶ୍ରୀଭଗଵଦ୍ଭକ୍ତମହିମାଧ୍ଯାଯମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ସ ରତିଂ ଵିଂଦତେ ହରୌ
ଏହି ଶ୍ରୀଭଗବଦ୍ଭକ୍ତିର ମହିମା ଅଦ୍ଭୁତ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଯେ କିଏ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ହରିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ।