ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ପରମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଚିଂତଯଂତୀ ହୃଦା କିଯତ୍ । ପାଦାଂଗୁଷ୍ଠେନା ଲିଖଂତୀ ଭୁଵଂ ନମ୍ରାନନା ସ୍ଥିତା
ସେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ହୃଦୟରେ ଭାବିଲା, ମୁହଁ ନମାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ପାଦଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଭୂମିରେ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଲା।
ତତସ୍ତାସାଂ ସଂଭ୍ରମୋଽଭୂଦ୍ଦୃଷ୍ଟୀନାଂ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । କେଯଂ ମଦୀଯଜାତୀଯା ଚିରେଣାନସ୍ତକୌତୁକା
ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିରତା ଓ ପରସ୍ପର ଚାହିଁବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା: 'ଏ କିଏ, ଆମ ପରି, ଏତେ ଦିନ ପରେ ଆସିଛି, କୌତୁହଳ ଜଗାଇଛି?'
ଇତି ସର୍ଵାଃ ସମାଲୋକ୍ଯ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯେଯମିତି କ୍ଷଣମ୍ । ଆମଂତ୍ର୍ଯ ମଂତ୍ରଣାଭିଜ୍ଞାଃ କୌତୁକାଦ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଗତାଃ
ଏଭଳି ସବୁଜଣେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଭାବିଲେ, 'ଏକଥା ଜାଣିବା ଦରକାର।' ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ପାରଙ୍ଗତମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, କୌତୁହଳରେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।
ଆଗତ୍ଯ ତାସାମେକାଥ ନାମ୍ନା ପ୍ରିଯମୁଦା ମତା । ଗିରା ମଧୁରଯା ପ୍ରୀତ୍ଯା ତାମୁଵାଚ ମନସ୍ଵିନୀ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଜଣୀ, ନାମ ପ୍ରିୟମୁଦା, ଆନନ୍ଦ ଭରା କଥାରେ ଆସି, ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ନେହରେ, ତାଙ୍କୁ ଆଲୋଚନାଶୀଳ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତାବ କଲେ।
ପ୍ରିଯମୁଦୋଵାଚ-। କାସି ତ୍ଵଂ କସ୍ଯ କନ୍ଯାସି କସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭା । ଜାତା କୁତ୍ରାସି କେନାସ୍ମିନ୍ନାନୀତା ଵା ଗତା ସ୍ଵଯମ୍
ପ୍ରିୟମୁଦା କହିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ? କାହାର କନ୍ୟା? କାହାର ପ୍ରିୟା? କେଉଁଠି ଜନ୍ମ ହେଲା? କେଉଁଠି ଆଣିଲେ, କିମ୍ବା ନିଜେ ଆସିଛ?'
ଏତଚ୍ଚ ସର୍ଵମସ୍ମାକଂ କଥ୍ଯତାଂ ଚିଂତଯା କିମୁ । ସ୍ଥାନେଽସ୍ମିନ୍ପରମାନଂଦେ କସ୍ଯାପି ଦୁଃଖମସ୍ତି କିମ୍
'ଏସବୁ ଆମକୁ କହ, କଣ ଭାବୁଛ? ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଥିଲାରେ କାହାରି କଷ୍ଟ ଅଛି କି?'
ଇତି ପୃଷ୍ଟା ତଯା ସା ତୁ ଵିନଯାଵନତିଂ ଗତା । ଉଵାଚ ସୁସ୍ଵରଂ ତାସାଂ ମୋହଯଂତୀ ମନାଂସି ଚ
ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ସେ ନମ୍ରତାରେ ମୁହଁ ନମାଇ, ସୁନ୍ଦର ଶବ୍ଦରେ କହିଲା, ସେମାନଙ୍କର ମନକୁ ମୋହିତ କଲା।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ- । କା ଵାସ୍ମି କସ୍ଯ କନ୍ଯା ଵା ପ୍ରଜାତା କସ୍ଯ ଵଲ୍ଲଭା । ଆନୀତା କେନ ଵା ଚାତ୍ର କିଂ ଵାଥ ସ୍ଵଯମାଗତା
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: 'ମୁଁ କିଏ? କାହାର କନ୍ୟା? କାହାର ପ୍ରିୟା? କେଉଁଠି ଜନ୍ମ ହେଲି? କେଉଁଠି ଆଣିଲେ, କିମ୍ବା ନିଜେ ଆସିଛି?'
ଏତତ୍କିଂଚିନ୍ନ ଜାନାମି ଦେଵୀ ଜାନାତୁ ତତ୍ପୁନଃ । କଥିତଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ତନ୍ମେ ମଦ୍ଵାକ୍ଯେ ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ଯଦି
'ଏସବୁ କିଛି ମୁଁ ଜାଣିନି; ଦେବୀ ଜାଣୁନ୍ତୁ। ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଯଦି ମୋ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି।'
ଅସ୍ଯୈଵ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଏକମସ୍ତି ସରୋଵରମ୍ । ତତ୍ରାହଂ ସ୍ନାତୁମାଯାତା ଜାତା ତତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତା
'ଏଠାରେ ଡାହାଣ ପଟେ ଏକ ଝିଲି ଅଛି। ମୁଁ ସେଠି ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲି, ସେଠି ଜନ୍ମ ହୋଇ ଏଠି ରହିଛି।'
ଵିଷମୋତ୍କଂଠିତା ପଶ୍ଚାତ୍ପଶ୍ଯଂତୀ ପରିତୋ ଦିଶମ୍ । ଏକମାକାଶସଂଭୂତଂ ଧ୍ଵନିମଶ୍ରୌଷମଦ୍ଭୁତମ୍
'ପରେ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଅପେକ୍ଷାରେ, ସବୁଦିଗରେ ଦେଖିଲି, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶବ୍ଦ ଆକାଶରୁ ଶୁଣିଲି।'
ଅନେନୈଵ ପଥା ସୁଭ୍ରୁ ଗଚ୍ଛ ପୂର୍ଵସରୋଵରମ୍ । ଉପସ୍ପୃଶ୍ଯ ଜଲଂ ତସ୍ଯ ସାଧଯସ୍ଵ ମନୋରଥମ୍
'ଏହି ପଥରେ ଯାଅ, ମନୋହର ଭୃକ୍ତିବାଳା, ପୂର୍ବ ଝିଲିକୁ ଯାଅ। ସେଠି ଜଳକୁ ଛୁଇଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।'
ତତ୍ର ସଂତି ହି ସଖ୍ଯସ୍ତେ ମା ସୀଦ ଵରଵାର୍ଣିନି । ତାହି ସଂପାଦଯିଷ୍ଯଂତି ତତ୍ର ତେ ଵରମୀପ୍ସିତମ୍
ସେଠାରେ ତୁମର ମିତ୍ରମାନେ ଅଛନ୍ତି, ରୂପବତୀ, ଦୁଃଖିତ ହେବାକୁ ନାହିଁ। ସେମାନେ ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ସେଠାରେ ପୂରଣ କରିଦେବେ।
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ମାଦତ୍ର ସମାଗତା । ଵିଷାଦହର୍ଷପୂର୍ଣାତ୍ମା ଚିଂତାକୁଲସମାକୁଲା
ସେ କଥା ଶୁଣି, ସେଠାକୁ ଆସିଲା; ତାହାର ହୃଦୟ ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଥିଲା, ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଇଗଲା।
ଆଗତାସ୍ଯ ଜଲଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାନାଵିଧଶୁଭଧ୍ଵନିମ୍ । ଅଶ୍ରୌଷଂ ଚ ତତଃ ପଶ୍ଚାଦପଶ୍ଯଂ ଭଵତୀଃ ପରାଃ
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲା; ପରେ, ସେ ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନେକୁ ଦେଖିଲା।
ଏତନ୍ମାତ୍ରଂ ଵିଜାନାମି କାଯେନ ମନସା ଗିରା । ଏତଦେଵ ମଯା ଦେଵ୍ଯଃ କଥିତଂ ଯଦି ରୋଚତେ
ମୁଁ ଶରୀର, ମନ ଓ ଭାଷାରେ ଏହି ଏକଥା ଜାଣିଛି; ଦେବୀ, ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି, ଯଦି ତୁମେ ପସନ୍ଦ କର।
କା ଯୂଯଂ ତନୁଜାଃ କେଷାଂ କ୍ଵ ଜାତାଃ କସ୍ଯ ଵଲ୍ଲଭାଃ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯାଃ ସା ଵୈ ପ୍ରିଯମୁଦାବ୍ରଵୀତ୍
ତୁମେ କିଏ? କାହାର ଝିଅ? କେଉଁଠି ଜନ୍ମ ହୋଇଛ? କାହାର ପ୍ରିୟା? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ତାହାର ପ୍ରିୟ ସହେଳୀ ଉତ୍ତର ଦେଲା।
ଅସ୍ତ୍ଵେଵଂ ପ୍ରାଣସଖ୍ଯଃ ସ୍ମ ତସ୍ଯୈଵ ଚ ଵଯଂ ଶୁଭେ । ଵୃଂଦାଵନକଲାନାଥ ଵିହାରଦାରିକାଃ ସୁଖମ୍
ହଁ, ଆମେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସାଥୀ, ଶୁଭେ; ଆମେ ବୃନ୍ଦାବନ ନାଥଙ୍କର ଆନନ୍ଦିତ କୁମାରୀମାନେ।
ତା ଆତ୍ମମୁଦିତାସ୍ତେନ ଵ୍ରଜବାଲା ଇହାଗତାଃ । ଏତାଃ ଶ୍ରୁତିଗଣାଃ ଖ୍ଯାତା ଏତାଶ୍ଚ ମୁନଯସ୍ତଥା
ସେ ଯାଉଁଥିବା ଆନନ୍ଦରେ ଆମେ ବ୍ରଜର କୁମାରୀମାନେ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ। ଏମାନେ ଶ୍ରୁତିମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏମାନେ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଵଯଂ ବଲ୍ଲଵବାଲା ହି କଥିତାସ୍ତେ ସ୍ଵରୂପତଃ । ଅତ୍ର ରାଧାପତେରଂଗାତ୍ପୂର୍ଵାଯାଃ ପ୍ରେଯସୀତମାଃ
ଆମେ ଗୋପୀମାନେ, ଆମର ସ୍ୱରୂପ ଏଭଳି; ଏଠାରେ ଆମେ ରାଧାପତିଙ୍କର ଅଙ୍ଗରୁ ଆସିଥିବା ପ୍ରିୟତମାମାନେ।
ନିତ୍ଯା ନିତ୍ଯଵିହାରିଣ୍ଯୋ ନିତ୍ଯକେଲି ଭୁଵଶ୍ଚରାଃ । ଏଷା ପୂର୍ଣରସା ଦେଵୀ ଏଷା ଚ ରସମଂଥରା
ଆମେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ, ସଦା ଖେଳା କରୁଥିବା, ସଦା ଭୂମିରେ ରମଣ କରୁଥିବା; ଏହି ଦେବୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରସା, ଏହି ରସକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ।
ଏଷା ରସାଲଯା ନାମ ଏଷା ଚ ରସଵଲ୍ଲରୀ । ରସପୀଯୂଷଧାରେଯମେଷା ରସତରଂଗିଣୀ
ଏହି ରସର ଆଶ୍ରୟ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହି ରସର ଲତା; ଏହି ରସର ଅମୃତ ଧାରା, ଏହି ରସର ତରଙ୍ଗ।
ରସକଲ୍ଲୋଲିନୀ ଚୈଷା ଇଯଂ ଚ ରସଵାପିକା । ଅନଂଗସେନା ଏଷୈଵ ଇଯଂ ଚାନଂଗମାଲିନୀ
ଏହି ରସର ଖେଳା କୁଆ, ଏହି ରସର ଜଳାଶୟ; ଏହି ଅନଙ୍ଗ ସେନା, ଏହି ଅନଙ୍ଗ ମାଳାଧାରିଣୀ।
ମଦଯଂତୀ ଇଯଂ ବାଲା ଏଷା ଚ ରସଵିହ୍ଵଲା । ଇଯଂ ଚ ଲଲିତା ନାମ ଇଯଂ ଲଲିତଯୌଵନା
ଏହି କୁମାରୀ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଏହି ରସରେ ବିଭୋର; ଏହି ଲଳିତା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହି ଯୁବତୀ ଲଳିତା।
ଅନଂଗକୁସୁମା ଚୈଷା ଇଯଂ ମଦନମଂଜରୀ । ଏଷା କଲାଵତୀ ନାମ ଇଯଂ ରତିକଲା ସ୍ମୃତା
ଏହି ଅନଙ୍ଗକୁସୁମା, ଏହି ମଦନମଞ୍ଜରୀ; ଏହି କଳାବତୀ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହି ରତିକଳା ଭାବରେ ଜଣାଶୁ।
ଇଯଂ କାମକଲା ନାମ ଇଯଂ ହି କାମଦାଯିନୀ । ରତିଲୋଲା ଇଯଂ ବାଲା ଇଯଂ ବାଲା ରତୋତ୍ସୁକା
ଏହି କାମକଳା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହି କାମ ଦେଇଥିବା; ଏହି କୁମାରୀ ରତିରେ ଉତ୍ସୁକ, ଏହି କୁମାରୀ ରତିକୁ ଆଶା କରେ।
ଏଷା ଚରତି ସର୍ଵସ୍ଵ ରତିଚିଂତାମଣିସ୍ତ୍ଵସୌ । ନିତ୍ଯାନଂଦାଃ କାଶ୍ଚିଦେତା ନିତ୍ଯପ୍ରେମରସପ୍ରଦାଃ
ଏହି ରତିଚିନ୍ତାମଣି ଭାବରେ ସବୁଠାରେ ଚଳିଥାଏ; କିଛି ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦମୟ, କିଛି ନିତ୍ୟ ପ୍ରେମରସ ଦେଇଥାଏ।
ଅତଃପରଂ ଶ୍ରୁତିଗଣାସ୍ତାସାଂ କାଶ୍ଚିଦିମାଃ ଶୃଣୁ । ଉଦ୍ଗୀତୈଷା ସୁଗୀତେଯଂ କଲଗୀତା ତ୍ଵିଯଂ ପ୍ରିଯା
ଏହା ପରେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଶ୍ରୁତିମାନେ ଶୁଣ; ଏହି ଉଦ୍ଗୀତା, ଏହି ସୁଗୀତା, ଏହି କଳଗୀତା, ଏହି ପ୍ରିୟା।
ଏଷା କଲସୁରାଖ୍ଯାତା ବାଲେଯଂ କଲକଂଠିକା । ଵିପଂଚୀଯଂ କ୍ରମପଦା ଏଷା ବହୁହୁତା ମତା
ଏହି କଳସୁରା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହି କୁମାରୀ କଳକଣ୍ଠିକା; ଏହି ବିପଞ୍ଚୀ, କ୍ରମପଦା, ଏହି ବହୁହୁତା ଭାବରେ ଜଣାଶୁ।
ଏଷା ବହୁପ୍ରଯୋଗେଯଂ ଖ୍ଯାତା ବହୁକଲା ବଲା । ଇଯଂ କଲାଵତୀ ଖ୍ଯାତା ମତା ଚୈଷା କ୍ରିଯାଵତୀ
ଏହି ବହୁପ୍ରୟୋଗା, ବହୁ କଳା ଓ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହି କଳାବତୀ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହି କ୍ରିୟାବତୀ ଭାବରେ ଜଣାଶୁ।