ଯଦ୍ରହୋଽନୁଭଵସ୍ତସ୍ଯ ପାର୍ଥେନାପି ମହାତ୍ମନା । ଦୃଷ୍ଟଂ କୃତଂ ଚ ଯଦ୍ଯତ୍ତତ୍ପ୍ରସଂଗାତ୍କଥିତଂ ମଯି
ସେଠାରେ ମହାନ ପାର୍ଥଙ୍କର ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତ ଅନୁଭୂତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଥିଲେ କିମ୍ବା କରିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ତତ୍ତେଽହଂ କଥଯାମ୍ଯେତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତଃ ପରମ୍ । କିଂତ୍ଵେତଦ୍ଯତ୍ର କୁତ୍ରାପି ନ ପ୍ରକାଶ୍ଯଂ କଦାଚନ
ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଏହାକୁ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ। କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ-। ଶଂକରାଦ୍ଯୈର୍ଵିରିଂଚ୍ଯାଦ୍ଯୈରଦୃଷ୍ଟମଶ୍ରୁତଂ ଚ ଯତ୍ । ସର୍ଵମେତତ୍କୃପାଂଭୋଧେ କୃପଯା କଥଯ ପ୍ରଭୋ
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ — ହେ ପ୍ରଭୁ, ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଶୁଣିନାହାନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଆପଣଙ୍କର ଦୟାର ସାଗରରୁ ମୋତେ କୃପା କରି କହନ୍ତୁ।
କିଂ ତ୍ଵଯା କଥିତଂ ପୂର୍ଵମାଭୀର୍ଯସ୍ତଵ ଵଲ୍ଲଭାଃ । ତାସ୍ତାଃ କତିଵିଧା ଦେଵ କତି ଵା ସଂଖ୍ଯଯା ପୁନଃ
ହେ ଦେବ, ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ଯେଉଁ ଆଭୀରୀ ମହିଳାମାନେ ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ— ସେମାନେ କେତେ ଜଣ ଓ ସଂଖ୍ୟା କେତେ?
ନାମାନି କତି ଵା ତାସାଂ କା ଵା କୁତ୍ର ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ । ତାସାଂ ଵା କତି କର୍ମାଣି ଵଯୋଵେଷଶ୍ଚ କଃ ପ୍ରଭୋ
ସେମାନଙ୍କର କେତେଟି ନାମ, କ'ଣ ନାମ, କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? ସେମାନେ କ'ଣ କାମ କରନ୍ତି, ବୟସ୍ କେତେ, ଦେଖାରେ କେମିତି, ହେ ପ୍ରଭୁ?
କାଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ କ୍ଵ ଵା ଦେଵ ଵିହରିଷ୍ଯସି ଭୋ ରହଃ । ନିତ୍ଯେ ନିତ୍ଯସୁଖେ ନିତ୍ଯଵିଭଵେ ଚ ଵନେ ଵନେ
ହେ ଦେବ, କେଉଁଠି ଏବଂ କେଉଁଠି, କାହା ସହିତ ଆପଣ ଗୁପ୍ତରେ ହେଉଥିବା ଅବିରତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିରେ, ଏକ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ବିହାର କରିବେ?
ତତ୍ସ୍ଥାନଂ କୀଦୃଶଂ କୁତ୍ର ଶାଶ୍ଵତଂ ପରମଂ ମହତ୍ । କୃପା ଚେତ୍ତାଦୃଶୀ ତନ୍ମେ ସର୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମିହାର୍ହସି
ସେଠି କେମିତି ସ୍ଥାନ, କେଉଁଠି ଅଛି, କେମିତି ଅମର ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ? ଯଦି ଆପଣ ଦୟା କରନ୍ତି, ତେବେ ଏଠାରେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହିଦିଅନ୍ତୁ।
ଯଦପୃଷ୍ଟଂ ମଯାପ୍ଯେଵମଜ୍ଞାତଂ ଯଦ୍ରହସ୍ତଵ । ଆର୍ତାର୍ତିଘ୍ନ ମହାଭାଗ ସର୍ଵଂ ତତ୍କଥଯିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ଯାହା ପଚାରିନାହିଁ, ଯାହା ଅଜଣା ବା ଗୁପ୍ତ ଅଛି— ହେ ଦୟାଳୁ, ଦୁଃଖ ହରଣ କରୁଥିବା, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମଧ୍ୟ ମୋତେ କହିଦିଅନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ-। ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ଵଲ୍ଲଭାସ୍ତା ମେ ଵିହାରସ୍ତାଦୃଶୋ ମମ । ଅପି ପ୍ରାଣସମାନାନାଂ ସତ୍ଯଂ ପୁଂସାମଗୋଚରଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ — ସେଠି ସ୍ଥାନ, ମୋର ପ୍ରିୟମାନେ, ଏବଂ ମୋର ସେଇ ବିହାର — ଏହା ପ୍ରାଣ ସମାନ ପ୍ରିୟ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟକୁ କହୁଁଛି, ମଣିଷମାନେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
କଥିତେ ଦୃଷ୍ଟୁମୁତ୍କଂଠା ତଵ ଵତ୍ସ ଭଵିଷ୍ଯତି । ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାମଦୃଶ୍ଯଂ ଯତ୍କିଂ ତଦନ୍ଯ ଜନସ୍ଯ ଵୈ
ମୁଁ ଏହା କହିଦେଲେ, ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହ କରିବ। ଏହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ତ ଅଛି।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିରମ ଵତ୍ସୈତତ୍କିଂ ନୁ ତେନ ଵିନା ତଵ । ଏଵଂ ଭଗଵତସ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ସୁଦାରୁଣମ୍
ତେଣୁ, ଏହି କଥା ଛାଡ଼, ପୁଅ— ଏହା ଛଡ଼ି ତୁମେ କ'ଣ କରିବ? ଏଭଳି ଭଗବାନଙ୍କର କଠିନ କଥା ଶୁଣି—
ଦୀନଃ ପାଦାଂବୁଜଦ୍ଵଂଦ୍ଵେ ଦଂଡଵତ୍ପତିତୋଽର୍ଜୁନଃ । ତତୋ ଵିହସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଦୋର୍ଭ୍ଯାମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ତଂ ଵିଭୁଃ
ଦୁଃଖିତ ଅର୍ଜୁନ ଭଗବାନଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ଉପରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାପରେ ଭଗବାନ ହସି, ଦୁଇହାତେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ।
ଉଵାଚ ପରମପ୍ରେମ୍ଣା ଭକ୍ତାଯ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ତତ୍କିଂ ତତ୍କଥନେନାତ୍ର ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଚେତ୍ତ୍ଵଯା ହି ଯତ୍
ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ଭଗବାନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଏଠି ଏହି କଥା କାହିଁକି କହିବି, ଯଦି ତୁମେ ନିଜେ ଦେଖିପାରିବ?'
ଯସ୍ଯାଂ ସର୍ଵଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଯସ୍ଯାମଦ୍ଯାପି ତିଷ୍ଠତି । ଲଯମେଷ୍ଯତି ତାଂ ଦେଵୀଂ ଶ୍ରୀମତ୍ତ୍ରିପୁରସୁଂଦରୀମ୍
ଯାଁଠାରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାଁଠାରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ସବୁ ଅଛି, ଏବଂ ଯାଁଠାରେ ସବୁ ବିଲୀନ ହେବ — ସେଇ ମହାଦେବୀ ଶ୍ରୀତ୍ରିପୁରାସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କର।
ଆରାଧ୍ଯ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ଯୈ ସ୍ଵଂ ଚ ନିଵେଦଯ । ତାଂ ଵିନୈତତ୍ପଦଂ ଦାତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋମି କଦାଚନ
ସେଠି ଉଚ୍ଚ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରି, ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର। ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ କେବେ ଏହି ପରମ ପଦ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ଭଗଵଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପାର୍ଥୋ ହର୍ଷାକୁଲେକ୍ଷଣଃ । ଶ୍ରୀମତ୍ଯାସ୍ତ୍ରିପୁରାଦେଵ୍ଯା ଯଯୌ ଶ୍ରୀପାଦୁକାତଲମ୍
ଭଗବାନଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପାର୍ଥ ଆନନ୍ଦରେ ଆଖି ଭରି, ଶ୍ରୀତ୍ରିପୁରାଦେବୀଙ୍କର ପାଦୁକା ତଳକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଦଦର୍ଶୈନାଂ ଶ୍ରୀଚିଂତାମଣିଵେଦିକାମ୍ । ନାନାରତ୍ନୈର୍ଵିରଚିତୈଃ ସୋପାନୈରତିଶୋଭିତାମ୍
ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ରୀଚିନ୍ତାମଣି ମଞ୍ଚରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସିଢ଼ି ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ।
ତତ୍ର କଲ୍ପତରୁଂ ନାନା ପୁଷ୍ପୈଃ ଫଲଭଵୈର୍ନତମ୍ । ସର୍ଵର୍ତ୍ତୁକୋମଲଦଲୈଃ ସ୍ନଵନ୍ମାଧ୍ଵୀକଶୀକରୈଃ
ସେଠି ଥିଲା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ବହୁ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଭରିଯାଇ ନମିଥିଲା, ସବୁବେଳେ କମଳ ପତ୍ର ଓ ମଧୁର ଶିଶିର ଝରିଥିଲା।
ଵର୍ଷଦ୍ଭିର୍ଵାଯୁନାଲୋଲୈଃ ପଲ୍ଲଵୈରୁଜ୍ଜ୍ଵଲୀକୃତମ୍ । ଶୁକୈଶ୍ଚ କୋକିଲଗଣୈଃ ସାରିକାଭିଃ କପୋତକୈଃ
ବର୍ଷା ପୂର୍ବକ ବାତାସରେ ଡୋଲୁଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଲ୍ଲବ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏବଂ ତା'ଉପରେ ଥିଲେ ଶୁଆ, କୋଇଲୀ, ସାରିକା ଓ ପରିବାଳିମାନେ।
ଲୀଲାଚକୋରକୈ ରମ୍ଯୈଃ ପକ୍ଷିଭିଶ୍ଚ ନିନାଦିତମ୍ । ଯତ୍ର ଗୁଂଜଦ୍ଭୃଂଗରାଜ କୋଲାହଲସମାକୁଲମ୍
ଲୀଳା ଚକୋର ଓ ଅନ୍ୟ ରମ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ତା'ଉପରେ ମଧୁର ସ୍ୱରେ ଗାଇଥିଲେ, ଏଉଁଠି ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିବା ମହାମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଉତ୍ସବ ରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ମଣିଭିର୍ଭାସ୍ଵରୈରୁଦ୍ଯଦ୍ଦାଵାନଲ ମନୋହରମ୍ । ଶ୍ରୀରତ୍ନମଂଦିରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ତଲେ ତସ୍ଯ ମହାଦ୍ଭୁତମ୍
ତଳଭୂମିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନମନ୍ଦିର ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବରେ ଚମକୁଥିଲା, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଲାଗୁଥିଲା।
ରତ୍ନସିଂହାସନଂ ତତ୍ର ମହାହୈମାଭିମୋହନମ୍ । ତତ୍ର ବାଲାର୍କସଂକାଶାଂ ନାନାଲଂକାରଭୂଷିତାମ୍
ସେଠାରେ ଏକ ରତ୍ନସିଂହାସନ ଥିଲା, ଯାହା ସୁନାର ଭାବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଠି ଏକ ଜଣେ ବିଭିନ୍ନ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବସିଥିଲେ।
ନଵଯୌଵନସଂପନ୍ନାଂ ସୃଣିପାଶଧନୁଃ ଶରୈଃ । ରାଜଚ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଲତାଂ ସୁପ୍ରସନ୍ନାଂ ମନୋହରାମ୍
ସେ ଯୁବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯୌବନରେ ପ୍ରବଳ, ହାତରେ ଦାମ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରିଥିଲେ। ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା ରାଜସିକ ଲତାପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ମୁହଁରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ଆକର୍ଷଣ ଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶାଦି କିରୀଟମଣିରଶ୍ମିଭିଃ । ଵିରାଜିତପଦାଂଭୋଜାମଣିମାଦିଭିରାଵୃତାମ୍
ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ରତ୍ନମାଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର କିରିଟର ମଣି ଯେପରି ଚମକେ, ସେପରି ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ଚମକୁଥିଲା।
ପ୍ରସନ୍ନଵଦନାଂ ଦେଵୀଂ ଵରଦାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲାମ୍ । ଅର୍ଜୁନୋଽହମିତି ଜ୍ଞାତଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ପୁନଃପୁନଃ
ସେ ଦେବୀ ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ, ଦୟାଳୁ ଓ ଭକ୍ତପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲି; ମୁଁ ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲି।
ଵିହିତାଂଜଲିରେକାଂତେ ସ୍ଥିତୋ ଭକ୍ତିଭରାନ୍ଵିତଃ । ସା ତସ୍ଯୋପାସିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରସାଦଂ ଚ କୃପାନିଧିଃ
ମୁଁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ହାତ ଜୋଡି ଏକାନ୍ତରେ ଦାଉଁଥିଲି। ସେ ଦେବୀ ମୋର ଉପାସନା ଜାଣି, ଦୟାର ସାଗର ହୋଇ ମୋତେ କୃପା କଲେ।
ଉଵାଚ କୃପଯା ଦେଵୀ ତସ୍ଯ ସ୍ମରଣଵିହ୍ଵଲା । ଭଗଵତ୍ଯୁଵାଚ-। କିଂ ଵା ଦାନଂ ତ୍ଵଯା ଵତ୍ସ କୃତଂ ପାତ୍ରାଯ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ସେ ଦେବୀ ସ୍ମୃତିରେ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଦୟାରେ କହିଲେ— 'ବାପା, କଣ ଏମିତି ଦୁର୍ଲଭ ଦାନ ତୁମେ କାହାକୁ ଦେଇଛ?'
ଇଷ୍ଟଂ ଯଜ୍ଞେନ କେନାତ୍ର ତପୋ ଵା କିମନୁଷ୍ଠିତମ୍ । ଭଗଵତ୍ଯମଲା ଭକ୍ତିଃ କା ଵା ପ୍ରାକ୍ସମୁପାର୍ଜ୍ଜିତା
'ଏଠାରେ କେଉଁ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଛ? ପୂର୍ବରୁ କେଉଁ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତି ଆର୍ଜନ କରିଥିଲ?'
କିଂ ଵାସ୍ମିନ୍ଦୁର୍ଲଭଂ ଲୋକେ କିଂ ଵା କର୍ମ ଶୁଭଂ ମହତ୍ । ପ୍ରସାଦସ୍ତ୍ଵଯି ଯେନାଯଂ ପ୍ରପନ୍ନେ ଚ ମୁଦା କିଲ
'ଏହି ସଂସାରରେ କଣ ଦୁର୍ଲଭ, କିମ୍ବା କେଉଁ ମହାଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି କୃପା ତୁମେ ପାଇଛ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଆସିଛ?'
ଗୂଢାତିଗୂଢଶ୍ଚାନନ୍ଯ ଲଭ୍ଯୋ ଭଗଵତା କୃତଃ । ନୈତାଦୃଙ୍ମର୍ତ୍ଯଲୋକାନାଂ ନ ଚ ଭୂତଲଵାସିନାମ୍
'ଏହି କୃପା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଓ ଦୁର୍ଲଭ, ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି; ଏହା ମାନବମାନେ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଉନାହାନ୍ତି।'