ମନ୍ମାଯାମୋହିତଧିଯଃ ପ୍ରାଯସ୍ତେ ମାନଵାଧମାଃ । ଭୂତେଶ୍ଵରଂ ନ ନମଂତି ନ ସ୍ମରଂତି ସ୍ତୁଵଂତି ଯେ
ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନ ମୋର ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ, ସେମାନେ ଭୂତମାନଙ୍କ ଠାକୁରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ବାଲକୋଽପି ଧ୍ରୁଵୋ ଯତ୍ର ମମାରାଧନତତ୍ପରଃ । ପ୍ରାପ ସ୍ଥାନଂ ପରଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଯତ୍ନଯୁକ୍ତଂ ପିତାମହୈଃ
ସେଠାରେ ଏକ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋର ଆରାଧନାରେ ଲାଗିଥିଲା, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପରମ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ପିତାମହମାନେ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।
ତାଂ ପୁରୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମଥୁରାଂ ମଦୀଯାଂ ସୁରଦୁର୍ଲଭାମ୍ । ଖଂଜୋ ଭୂତ୍ଵାଂଧକୋ ଵାପି ପ୍ରାଣାନେଵ ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ମୋର ମଧୁରା ସହର, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଲଙ୍ଗଡ଼ କିମ୍ବା ଅନ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଠାରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଵେଦଵ୍ଯାସମହାଭାଗ ମା କୃଥାଃ ସଂଶଯଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ରହସ୍ଯଂ ଵେଦଶିରସାଂ ଯନ୍ମଯା ତେ ପ୍ରକାଶିତମ୍
ହେ ବେଦବ୍ୟାସ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବେଦର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଯାହା ଖୋଲିଦେଇଛି, ସେଥିରେ କେବେ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ନାହିଁ।
ଇମଂ ଭଗଵତା ପ୍ରୋକ୍ତମଧ୍ଯାଯଂ ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୁଚିଃ । ଶୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ଯୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ମୁକ୍ତିସ୍ତସ୍ଯାପି ଶାଶ୍ଵତୀ
ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ, ଭଗବାନଙ୍କ କହିଥିବା ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶୁଣେ, ସେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୃଂଦାଵନାଦିମଥୁରାମାହାତ୍ମ୍ଯକଥନଂନାମ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୃନ୍ଦାବନ ଓ ମଥୁରାର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା ନାମକ ତିରିସତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଏକଦା ରହସି ଶ୍ରୀମାନୁଦ୍ଧଵୋ ଭଗଵିତ୍ପ୍ରିଯଃ । ସନତ୍କୁମାରମେକାଂତେ ହ୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ପାର୍ଷଦଃ ପ୍ରଭୋ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ଗୋଟିଏ ସମୟରେ, ଏକାନ୍ତରେ, ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ମହିମାଶାଳୀ ଉଦ୍ଧବ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାର୍ଷଦ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତରେ ପଚାରିଲେ।
ଯତ୍ର କ୍ରୀଡତି ଗୋଵିଂଦୋ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯସୁରାସ୍ପଦେ । ଗୋପାଂଗନାଭିର୍ଯତ୍ସ୍ଥାନଂ କୁତ୍ର ଵା କୀଦୃଶଂ ପରମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦ ସଦା ଗୋପୀମାନେ ସହ ଖେଳନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସଦା ବସନ୍ତି, ସେହି ପରମ ସ୍ଥାନ କେଉଁଠି ଅଛି ଓ କେମିତି ଅଛି?
ତତ୍ତତ୍କ୍ରୀଡନଵୃତ୍ତାଂତମନ୍ଯଦ୍ଯଦ୍ଯତ୍ତଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ଜ୍ଞାତଂ ଚେତ୍ତଵ ତତ୍କଥ୍ଯଂ ସ୍ନେହୋ ମେ ଯଦି ଵର୍ତ୍ତତେ
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଥିଲା, ତୁମେ ଯଦି ଜାଣ, ମୋ ପ୍ରତି ଯଦି ସ୍ନେହ ଅଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ।
ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ-। କଦାଚିଦ୍ଯମୁନାକୂଲେ କସ୍ଯାପି ଚ ତରୋସ୍ତଲେ । ସୁଵୃତ୍ତେନୋପଵିଷ୍ଟେନ ଭଗଵତ୍ପାର୍ଷଦେନ ଵୈ
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ଗୋଟିଏ ସମୟରେ, ଯମୁନା ତଟରେ, ଗଛ ତଳେ, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଭଗବାନଙ୍କ ପାର୍ଷଦ ବସିଥିଲେ।
ଯଦ୍ରହୋଽନୁଭଵସ୍ତସ୍ଯ ପାର୍ଥେନାପି ମହାତ୍ମନା । ଦୃଷ୍ଟଂ କୃତଂ ଚ ଯଦ୍ଯତ୍ତତ୍ପ୍ରସଂଗାତ୍କଥିତଂ ମଯି
ସେଠାରେ ମହାନ ପାର୍ଥଙ୍କର ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତ ଅନୁଭୂତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଥିଲେ କିମ୍ବା କରିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ତତ୍ତେଽହଂ କଥଯାମ୍ଯେତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତଃ ପରମ୍ । କିଂତ୍ଵେତଦ୍ଯତ୍ର କୁତ୍ରାପି ନ ପ୍ରକାଶ୍ଯଂ କଦାଚନ
ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଏହାକୁ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ। କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ-। ଶଂକରାଦ୍ଯୈର୍ଵିରିଂଚ୍ଯାଦ୍ଯୈରଦୃଷ୍ଟମଶ୍ରୁତଂ ଚ ଯତ୍ । ସର୍ଵମେତତ୍କୃପାଂଭୋଧେ କୃପଯା କଥଯ ପ୍ରଭୋ
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ — ହେ ପ୍ରଭୁ, ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଶୁଣିନାହାନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଆପଣଙ୍କର ଦୟାର ସାଗରରୁ ମୋତେ କୃପା କରି କହନ୍ତୁ।
କିଂ ତ୍ଵଯା କଥିତଂ ପୂର୍ଵମାଭୀର୍ଯସ୍ତଵ ଵଲ୍ଲଭାଃ । ତାସ୍ତାଃ କତିଵିଧା ଦେଵ କତି ଵା ସଂଖ୍ଯଯା ପୁନଃ
ହେ ଦେବ, ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ଯେଉଁ ଆଭୀରୀ ମହିଳାମାନେ ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ— ସେମାନେ କେତେ ଜଣ ଓ ସଂଖ୍ୟା କେତେ?
ନାମାନି କତି ଵା ତାସାଂ କା ଵା କୁତ୍ର ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ । ତାସାଂ ଵା କତି କର୍ମାଣି ଵଯୋଵେଷଶ୍ଚ କଃ ପ୍ରଭୋ
ସେମାନଙ୍କର କେତେଟି ନାମ, କ'ଣ ନାମ, କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? ସେମାନେ କ'ଣ କାମ କରନ୍ତି, ବୟସ୍ କେତେ, ଦେଖାରେ କେମିତି, ହେ ପ୍ରଭୁ?
କାଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ କ୍ଵ ଵା ଦେଵ ଵିହରିଷ୍ଯସି ଭୋ ରହଃ । ନିତ୍ଯେ ନିତ୍ଯସୁଖେ ନିତ୍ଯଵିଭଵେ ଚ ଵନେ ଵନେ
ହେ ଦେବ, କେଉଁଠି ଏବଂ କେଉଁଠି, କାହା ସହିତ ଆପଣ ଗୁପ୍ତରେ ହେଉଥିବା ଅବିରତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିରେ, ଏକ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ବିହାର କରିବେ?
ତତ୍ସ୍ଥାନଂ କୀଦୃଶଂ କୁତ୍ର ଶାଶ୍ଵତଂ ପରମଂ ମହତ୍ । କୃପା ଚେତ୍ତାଦୃଶୀ ତନ୍ମେ ସର୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମିହାର୍ହସି
ସେଠି କେମିତି ସ୍ଥାନ, କେଉଁଠି ଅଛି, କେମିତି ଅମର ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ? ଯଦି ଆପଣ ଦୟା କରନ୍ତି, ତେବେ ଏଠାରେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହିଦିଅନ୍ତୁ।
ଯଦପୃଷ୍ଟଂ ମଯାପ୍ଯେଵମଜ୍ଞାତଂ ଯଦ୍ରହସ୍ତଵ । ଆର୍ତାର୍ତିଘ୍ନ ମହାଭାଗ ସର୍ଵଂ ତତ୍କଥଯିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ଯାହା ପଚାରିନାହିଁ, ଯାହା ଅଜଣା ବା ଗୁପ୍ତ ଅଛି— ହେ ଦୟାଳୁ, ଦୁଃଖ ହରଣ କରୁଥିବା, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମଧ୍ୟ ମୋତେ କହିଦିଅନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ-। ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ଵଲ୍ଲଭାସ୍ତା ମେ ଵିହାରସ୍ତାଦୃଶୋ ମମ । ଅପି ପ୍ରାଣସମାନାନାଂ ସତ୍ଯଂ ପୁଂସାମଗୋଚରଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ — ସେଠି ସ୍ଥାନ, ମୋର ପ୍ରିୟମାନେ, ଏବଂ ମୋର ସେଇ ବିହାର — ଏହା ପ୍ରାଣ ସମାନ ପ୍ରିୟ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟକୁ କହୁଁଛି, ମଣିଷମାନେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
କଥିତେ ଦୃଷ୍ଟୁମୁତ୍କଂଠା ତଵ ଵତ୍ସ ଭଵିଷ୍ଯତି । ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାମଦୃଶ୍ଯଂ ଯତ୍କିଂ ତଦନ୍ଯ ଜନସ୍ଯ ଵୈ
ମୁଁ ଏହା କହିଦେଲେ, ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହ କରିବ। ଏହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ତ ଅଛି।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିରମ ଵତ୍ସୈତତ୍କିଂ ନୁ ତେନ ଵିନା ତଵ । ଏଵଂ ଭଗଵତସ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ସୁଦାରୁଣମ୍
ତେଣୁ, ଏହି କଥା ଛାଡ଼, ପୁଅ— ଏହା ଛଡ଼ି ତୁମେ କ'ଣ କରିବ? ଏଭଳି ଭଗବାନଙ୍କର କଠିନ କଥା ଶୁଣି—
ଦୀନଃ ପାଦାଂବୁଜଦ୍ଵଂଦ୍ଵେ ଦଂଡଵତ୍ପତିତୋଽର୍ଜୁନଃ । ତତୋ ଵିହସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଦୋର୍ଭ୍ଯାମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ତଂ ଵିଭୁଃ
ଦୁଃଖିତ ଅର୍ଜୁନ ଭଗବାନଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ଉପରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାପରେ ଭଗବାନ ହସି, ଦୁଇହାତେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ।
ଉଵାଚ ପରମପ୍ରେମ୍ଣା ଭକ୍ତାଯ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ତତ୍କିଂ ତତ୍କଥନେନାତ୍ର ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଚେତ୍ତ୍ଵଯା ହି ଯତ୍
ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ଭଗବାନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଏଠି ଏହି କଥା କାହିଁକି କହିବି, ଯଦି ତୁମେ ନିଜେ ଦେଖିପାରିବ?'
ଯସ୍ଯାଂ ସର୍ଵଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଯସ୍ଯାମଦ୍ଯାପି ତିଷ୍ଠତି । ଲଯମେଷ୍ଯତି ତାଂ ଦେଵୀଂ ଶ୍ରୀମତ୍ତ୍ରିପୁରସୁଂଦରୀମ୍
ଯାଁଠାରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାଁଠାରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ସବୁ ଅଛି, ଏବଂ ଯାଁଠାରେ ସବୁ ବିଲୀନ ହେବ — ସେଇ ମହାଦେବୀ ଶ୍ରୀତ୍ରିପୁରାସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କର।
ଆରାଧ୍ଯ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ଯୈ ସ୍ଵଂ ଚ ନିଵେଦଯ । ତାଂ ଵିନୈତତ୍ପଦଂ ଦାତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋମି କଦାଚନ
ସେଠି ଉଚ୍ଚ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରି, ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର। ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ କେବେ ଏହି ପରମ ପଦ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ଭଗଵଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପାର୍ଥୋ ହର୍ଷାକୁଲେକ୍ଷଣଃ । ଶ୍ରୀମତ୍ଯାସ୍ତ୍ରିପୁରାଦେଵ୍ଯା ଯଯୌ ଶ୍ରୀପାଦୁକାତଲମ୍
ଭଗବାନଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପାର୍ଥ ଆନନ୍ଦରେ ଆଖି ଭରି, ଶ୍ରୀତ୍ରିପୁରାଦେବୀଙ୍କର ପାଦୁକା ତଳକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଦଦର୍ଶୈନାଂ ଶ୍ରୀଚିଂତାମଣିଵେଦିକାମ୍ । ନାନାରତ୍ନୈର୍ଵିରଚିତୈଃ ସୋପାନୈରତିଶୋଭିତାମ୍
ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ରୀଚିନ୍ତାମଣି ମଞ୍ଚରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସିଢ଼ି ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ।
ତତ୍ର କଲ୍ପତରୁଂ ନାନା ପୁଷ୍ପୈଃ ଫଲଭଵୈର୍ନତମ୍ । ସର୍ଵର୍ତ୍ତୁକୋମଲଦଲୈଃ ସ୍ନଵନ୍ମାଧ୍ଵୀକଶୀକରୈଃ
ସେଠି ଥିଲା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ବହୁ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଭରିଯାଇ ନମିଥିଲା, ସବୁବେଳେ କମଳ ପତ୍ର ଓ ମଧୁର ଶିଶିର ଝରିଥିଲା।
ଵର୍ଷଦ୍ଭିର୍ଵାଯୁନାଲୋଲୈଃ ପଲ୍ଲଵୈରୁଜ୍ଜ୍ଵଲୀକୃତମ୍ । ଶୁକୈଶ୍ଚ କୋକିଲଗଣୈଃ ସାରିକାଭିଃ କପୋତକୈଃ
ବର୍ଷା ପୂର୍ବକ ବାତାସରେ ଡୋଲୁଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଲ୍ଲବ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏବଂ ତା'ଉପରେ ଥିଲେ ଶୁଆ, କୋଇଲୀ, ସାରିକା ଓ ପରିବାଳିମାନେ।
ଲୀଲାଚକୋରକୈ ରମ୍ଯୈଃ ପକ୍ଷିଭିଶ୍ଚ ନିନାଦିତମ୍ । ଯତ୍ର ଗୁଂଜଦ୍ଭୃଂଗରାଜ କୋଲାହଲସମାକୁଲମ୍
ଲୀଳା ଚକୋର ଓ ଅନ୍ୟ ରମ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ତା'ଉପରେ ମଧୁର ସ୍ୱରେ ଗାଇଥିଲେ, ଏଉଁଠି ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିବା ମହାମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଉତ୍ସବ ରେ ଲାଗିଥିଲେ।