ଆପାଦତୁଲସୀମାଲଂ କଂକଣାଂଗଦଭୂଷଣମ୍ । ନୂପୁରୈର୍ମୁଦ୍ରିକାଭିଶ୍ଚ କାଂଚ୍ଯା ଚ ପରିମଂଡିତମ୍
ପାଦଯୁଗଳକୁ ଛୁଇଁଥିବା ମାଳା, ହାତରେ କଙ୍କଣ ଓ ବାହୁରେ ବାହୁଡ଼ି, ଆଉ ଆଙ୍ଗୁଠି, ପାଉଁରେ ନୂପୁର ଓ କମରେ କଞ୍ଚି ପିନ୍ଧି ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ ।
ସୁକୁମାରତରଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍କିଶୋରଵଯସାନ୍ଵିତମ୍ । ପୂଜା ଦଶାକ୍ଷରୋକ୍ତୈଵ ଵେଦଲକ୍ଷଂ ପୁରସ୍କ୍ରିଯା
ଅତି ସୁକୁମାର ଏବଂ ଯୁବକ ଦେହର ଏକ ତରୁଣକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପୂଜା ଦଶଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ବେଦ ଆଧାରରେ କରାଯିବ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ଦେଵୋ ଦେଵୀ ଚ ଗିରିଜା ସତୀ । ମୁନିରାଗତ୍ଯ ପୁତ୍ରାଯ ତଥୈଵୋପଦିଦେଶ ହ
ଏପରି କହି ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଦେବୀ ଗିରିଜା ଓ ସତୀ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ । ମୁନି ଆସି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ ।
ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵାସ୍ତୁ ତନ୍ମଂତ୍ର ଗ୍ରହଣାଦେଵ କେଶଵମ୍ । ଵର୍ଣଯାମାସ ଵିଵିଧୈର୍ଜିତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍ମୁନୀନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ହେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ରବଣ, ସେ ମନ୍ତ୍ରକୁ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ । ସେ ସ୍ୱୟଂ ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ଜିତି, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ ।
ରୂପଲାଵଣ୍ଯଵୈଦଗ୍ଧ୍ଯ ସୌଂଦର୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍ । ତଦା ହୃଷ୍ଟମନା ବାଲୋ ନିର୍ଗତ୍ଯ ସ୍ଵଗୃହାତ୍ତତଃ
ରୂପ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଚତୁରାଇ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗୁଣର ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି । ତେବେ, ସେ ଶିଶୁ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ନିଜ ଘରୁ ବାହାରିଲେ ।
ଵାଯୁଭକ୍ଷସ୍ତପସ୍ତେପେ କଲ୍ପାନାମଯୁତତ୍ରଯମ୍ । ତଦଂତେ ଗୋକୁଲେ ଜାତା ନଂଦଭ୍ରାତୁର୍ଗୃହେ ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ବାୟୁ ଖାଇ ତିନି ଲକ୍ଷ କଳ୍ପ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ । ସେଠାରୁ ପରେ, ଗୋକୁଳରେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ଲଵଂଗା ଇତି ତନ୍ନାମ କୃଷ୍ଣେଂଗିତ ନିରୀକ୍ଷଣା । ଯସ୍ଯା ହସ୍ତେ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯେତ ମୁଖମାର୍ଜନଯଂତ୍ରକମ୍
ତାଙ୍କ ନାମ ଲବଙ୍ଗା, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଙ୍ଗিত ଓ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚିହ୍ନିତ । ଯାହାର ହାତରେ ମୁଖ ପରିଷ୍କାର କରିବା ଉପକରଣ ଦେଖାଯାଏ ।
ଇତି ତେ କଥିତାଃ କାଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରଧାନାଃ କୃଷ୍ଣଵଲ୍ଲଭାଃ
ଏହିପରି କିଛି ପ୍ରଧାନ କୃଷ୍ଣପ୍ରିୟାଙ୍କ ବିବରଣୀ ତୁମକୁ କହିଦେଲି ।
ହରିଵିଵିଧରସାଦ୍ଯୈର୍ଯୁକ୍ତମଧ୍ଯାଯମେତଦ୍ଵ୍ରଜଵରତନଯାଭିଶ୍ଚାରୁହାସେକ୍ଷଣାଭିଃ । ପଠତି ଯ ଇହ ଭକ୍ତ୍ଯା ପାଠଯେଦ୍ଵା ମନୁଷ୍ଯୋ ଵ୍ରଜତି ଭଗଵତଃ ଶ୍ରୀଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଧାମ
ହରିଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ, ବ୍ରଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟାମାନେ ଯାହାକୁ ନୟନ ଉଠାଇ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି । ଯିଏ ଏଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ପଢ଼ାଏ, ସେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀବାସୁଦେବଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ତନ୍ମଯା ଭାଷିତଂ କ୍ରମାତ୍ । ଯତ୍ର ମୁହ୍ଯଂତି ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାସ୍ତତ୍ର କୋ ଵା ନ ମୁହ୍ଯତି
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ମୁଁ ତାହାକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି । ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠାରେ କିଏ ଭ୍ରମିତ ହେବେ ନାହିଁ?
ତଥାପି ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦୁକ୍ତଂ ପରମର୍ଷିଣା । ମହାରାଜମଂବରୀଷଂ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଂ ଶିଵାନ୍ଵିତମ୍
ତଥାପି, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ କଥା କହିବି, ଯାହା ପରମ ଋଷି କହିଥିଲେ । ଯିଏ ମହାରାଜ ଅମ୍ବରୀଷ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ଶିବ ସହିତ ଅଛନ୍ତି ।
ବଦର୍ଯାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ସମାସୀନଂ ଜିତେଂଦ୍ରିଯମ୍ । ରାଜା ପ୍ରଣମ୍ଯ ତୁଷ୍ଟାଵ ଵିଷ୍ଣୁଧର୍ମଵିଵିତ୍ସଯା
ବଦରୀ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ବସିଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ରାଜା ନମସ୍କାର କରି ଓ ବିଷ୍ଣୁଧର୍ମ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ଵେଦଵ୍ଯାସଂ ମହାଭାଗଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ । ମାଂ ତ୍ଵଂ ସଂସାରଦୁଷ୍ପାରେ ପରିତ୍ରାତୁମିହାର୍ହସି
ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ, ଯିଏ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ସେଠାରେ କହିଲେ: ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଆପଣ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ ।
ଵିଷଯେଷୁ ଵିରକ୍ତୋଽସ୍ମି ନମସ୍ତେଭ୍ଯୋ ନମୋଖିଲମ୍ । ଯତ୍ତତ୍ପଦମନୁଦ୍ଵିଗ୍ନଂ ସଚ୍ଚିଦାନଂଦଵିଗ୍ରହମ୍
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରୁ ଅସକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ସେଉଁଠି ଯେଉଁ ଅଚଳ ପଦ, ଯାହା ସତ୍, ଚିତ୍, ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି ।
ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରାକାଶମନାକାଶମନାମଯମ୍ । ଯତ୍ସାକ୍ଷାତ୍କୃତ୍ଯ ମୁନଯୋ ଭଵାଂଭୋଧିଂ ତରଂତି ହି
ଉଚ୍ଚତମ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ, ଯାହାର କୌଣସି ଆକାଶ ନାହିଁ, ଯାହାର କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ । ଯାହାକୁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରି ମୁନିମାନେ ଭବସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି ।
ତତ୍ରାହଂ ମନସୋ ନିତ୍ଯଂ କଥଂ ଗତିମଵାପ୍ନୁଯାମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ-। ଅତିଗୋପ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟଂ ଯନ୍ମଯା ନ ଶୁକଂ ପ୍ରତି
ସେଠାରେ ମୁଁ କିପରି ସଦା ମନର ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରିବି? ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତୁମେ ଅତି ଗୁପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଯାହାକି ମୁଁ ମୋ ଶୁକ ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ କହିନଥିଲି ।
ଗଦିତଂ ସ୍ଵସୁତଂ କିଂତୁ ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହରିପ୍ରିଯମ୍ । ଆସୀଦିଦଂ ପରଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଯଦ୍ରୂପଂ ଯତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ମୁଁ ଏହା କେବଳ ମୋ ପୁଅକୁ କହିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ହେ ହରିପ୍ରିୟ, ତୁମକୁ ଏହା କହିବି । ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାର ରୂପ ଓ ଆଧାର ଅଛି ।
ଅଵ୍ଯାକୃତମଵ୍ଯଥିତଂ ତଦୀଶ୍ଵରମଯଂ ଶୃଣୁ । ମଯା କୃତଂ ତପଃ ପୂର୍ଵଂ ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍
ଅବ୍ୟାକୃତ, ଅଚଳ, ଯାହା ଈଶ୍ୱରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତାହାକୁ ଶୁଣ । ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି ।
ଫଲମୂଲପଲାଶାଂବୁ ଵାଯ୍ଵାହାରନିଷେଵିଣା । ତତୋ ମାମାହଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଧ୍ଯାନନିରତଂ ହରିଃ
ମୁଁ ଫଳ, ମୂଳ, ପତ୍ର, ପାଣି ଓ ପବନ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲି, ଏବଂ ନିଜେ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲାଗିଥିଲି। ଏଭଳି ସମୟରେ, ମହାମହିମାନ୍ବିତ ହରି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
କସ୍ମିନ୍ନର୍ଥେ ଚିକୀର୍ଷାତେ ଵିଵିତ୍ସା ଵା ମହାମତେ । ପ୍ରସନ୍ନୋଽସ୍ମି ଵୃଣୁଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଵରଂ ଚ ଵରଦର୍ଷଭାତ୍
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, କେଉଁ କାରଣରେ ତୁମେ କିଛି କରିବାକୁ କିମ୍ବା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଛି; ଆମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିବା ମୋ ଠାରୁ ଚାହିଁବା।
ମଦ୍ଦର୍ଶନାଂତଃ ସଂସାର ଇତି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ । ତତୋଽହମବ୍ରୁଵଂ କୃଷ୍ଣଂ ପୁଲକୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଵିଗ୍ରହଃ
ମୋତେ ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ସଂସାରର ଶେଷ ହୁଏ—ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି। ତାପରେ, ମୋ ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଖୁସିରେ ଭରିଯାଇ, ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲି।
ତ୍ଵାମହଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ମଧୁସୂଦନ । ଯତ୍ତତ୍ସତ୍ଯଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଜଗଜ୍ଜ୍ଯୋତିଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ମୁଁ ମୋ ଦୁଇ ଆଖିରେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ସେଠି ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଲୋକ ଓ ନାଥ ଅଛନ୍ତି।
ଵଦଂତି ଵେଦଶିରସଶ୍ଚାକ୍ଷୁଷଂ ନାଥମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ-। ବ୍ରହ୍ମଣୈଵଂ ପୁରା ପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରାର୍ଥିତଶ୍ଚ ଯଥା ପୁରା
ବେଦମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ଆଖିରେ ଦେଖିପାରିବା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ନାଥ ଅଛନ୍ତି। ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଏଭଳି ପଚାରିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ।
ଯଦଵୋଚମହଂ ତସ୍ମୈ ତତ୍ତୁଭ୍ଯମପି କଥ୍ଯତେ । ମାମେକେ ପ୍ରକୃତିଂ ପ୍ରାହୁଃ ପୁରୁଷଂ ଚ ତଥେଶ୍ଵରମ୍
ମୁଁ ସେତିବେଳେ ଯାହା କହିଥିଲି, ସେଇ କଥା ଏବେ ତୁମକୁ କହୁଛି। କିଛି ଲୋକ ମୋତେ ପ୍ରକୃତି, ଅନ୍ୟେ ପୁରୁଷ ଓ ଏହିପରି ଈଶ୍ୱର କହନ୍ତି।
ଧର୍ମମେକେ ଧନଂ ଚୈକେ ମୋକ୍ଷମେକେଽକୁତୋଭଯମ୍ । ଶୂନ୍ଯମେକେ ଭାଵମେକେ ଶିଵମେକେ ସଦାଶିଵମ୍
କିଛି ଲୋକ ମୋତେ ଧର୍ମ, କିଛି ଧନ, କିଛି ମୋକ୍ଷ ଓ ଭୟ ନଥିବା ସ୍ଥିତି କହନ୍ତି। କିଛି ଶୂନ୍ୟ, କିଛି ଭାବ, କିଛି ଶିବ, କିଛି ସଦାଶିବ କହନ୍ତି।
ଅପରେ ଵେଦଶିରସି ସ୍ଥିତମେକଂ ସନାତନମ୍ । ସଦ୍ଭାଵଂ ଵିକ୍ରିଯାହୀନଂ ସଚ୍ଚିଦାନଂଦଵିଗ୍ରହମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ବେଦରେ ଥିବା ଏକ ଏକମାତ୍ର ଶାଶ୍ୱତ ସତ୍ୟ ମୁଁ—ଯାହା ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୀନ, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ସତ୍, ଚିତ୍, ଆନନ୍ଦ।
ପଶ୍ଯାଦ୍ଯ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵରୂପଂ ଵେଦଗୋପିତମ୍ । ତତୋଽପଶ୍ଯଂ ଭୂପବାଲମହଂ କାଲାଂବୁଦପ୍ରଭମ୍
ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ସେଇ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖେଇବି, ଯାହା ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଗୁପ୍ତ। ତାପରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ଏକ ଗୋପାଳ ଶିଶୁ, କଳା ମେଘ ଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଗୋପକନ୍ଯାଵୃତଂ ଗୋପଂ ହସଂତଂ ଗୋପବାଲକୈଃ । କଦଂବମୂଲଆସୀନଂ ପୀତଵାସସମଦ୍ଭୁତମ୍
ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ସେ ଗୋପାଳ ଶିଶୁମାନେ ସହ ହସୁଛନ୍ତି, କଦମ୍ବ ଗଛ ତଳେ ବସିଛନ୍ତି, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଵନଂ ଵୃଂଦାଵନଂ ନାମ ନଵପଲ୍ଲଵମଂଡିତମ୍ । କୋକିଲଭ୍ରମରାରାଵଂ ମନୋଭଵ ମନୋହରମ୍
ମୁଁ ଦେଖିଲି ଏକ ଅରଣ୍ୟ, ଯାହାକୁ ବୃନ୍ଦାବନ କୁହାଯାଏ, ନୂତନ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, କୋଇଲି ଓ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଧ୍ୱନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହାକୁ ମନମୋହନ ମଧନ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ।
ନଦୀମପଶ୍ଯଂ କାଲିଂଦୀମିଂଦୀଵରଦଲପ୍ରଭାମ୍ । ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନମଥାପଶ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣରାମକରୋଦ୍ଧୃତମ୍
ମୁଁ ଦେଖିଲି ଯମୁନା ନଦୀ, ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ଭଳି ଚମକୁଛି; ପରେ ଦେଖିଲି ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ, ଯାହାକୁ କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ଉଠାଇଥିଲେ।