ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମସ୍ରାଵି ଦ୍ରୁମଵଲ୍ଲୀଭିରାଵୃତମ୍ । ନଟନ୍ମତ୍ତଶିଖିସ୍ଵାନଂ ଗାଯତ୍କୋକିଲଷଟ୍ପଦମ୍
ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲ ଝରୁଥିବା ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଢାକା, ନାଚୁଥିବା ମତ୍ତ ମୟୂର ଚିତ୍କାର ଓ କୋଇଲି ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀର ଗୀତରେ ମୁଗ୍ଧ।
ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଵସତ୍ଯେକଃ ପାରିଜାତତରୁର୍ମହାନ୍ । ଶାଖୋପଶାଖାଵିସ୍ତାରୈଃ ଶତଯୋଜନମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ
ସେ ଦ୍ୱୀପର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପାରିଜାତ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାର ଡାଲି ଓ ଶାଖା ଦୂରଦୂରନ୍ତି ପ୍ରସାରିତ, ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଶତ ଯୋଜନ।
ତଲେ ତସ୍ଯାଥ ଵିମଲେ ପରିତୋ ଧେନୁମଂଡଲମ୍ । ତଦଂତର୍ମଂଡଲଂ ଗୋପବାଲାନାଂ ଵେଣୁଶୃଂଗିଣାମ୍
ସେ ଗଛର ପବିତ୍ର ମୂଳରେ, ଚାରିପାଖରେ ଗାଈମାନେ ଘେରିଛନ୍ତି। ସେ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ବାଁଶୀ ଓ ଶୃଙ୍ଗ ଧରିଥିବା ଗୋପବାଳକମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ତଦଂତରେ ତୁ ରୁଚିରଂ ମଂଡଲଂ ଵ୍ରଜ ସୁଭ୍ରୁଵାମ୍ । ନାନୋପାଯନପାଣୀନାଂ ମଦଵିହ୍ଵଲଚେତସାମ୍
ସେ ମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ ଅଛି ବ୍ରଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ, ନାନା ଉପହାର ହାତରେ ଧରି, ପ୍ରେମରେ ମୁଗ୍ଧ ହୃଦୟ ସହ।
କୃତାଂଜଲିପୁଟାନାଂ ଚ ମଂଡଲଂ ଶୁକ୍ଲଵାସସାମ୍ । ଶୁକ୍ଲାଭରଣଭୂଷାଣାଂ ପ୍ରେମଵିହ୍ଵଲିତାତ୍ମନାମ୍
ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶୁଭ୍ର ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ପ୍ରେମରେ ଭିଜିଥିବା ହୃଦୟ ଓ ହାତ ଜୋଡିଥିବା ମହିଳାମାନେ।
ଚିଂତଯେଚ୍ଛ୍ରୁତିକନ୍ଯାନାଂ ଗୃହ୍ଣତୀନାଂ ଵଚଃ ପ୍ରିଯମ୍ । ରତ୍ନଵେଦ୍ଯାଂ ତତୋ ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଦୁକୂଲାଵରଣଂ ହରିମ୍
ଏଠାରେ ବେଦକନ୍ୟାମାନେ ମଧୁର କଥା କହୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା। ତାପରେ ରତ୍ନମଞ୍ଚରେ ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର ଢାକା ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା।
ଊରୌ ଶଯାନଂ ରାଧାଯାଃ କଦଲୀକାଂଡକୋପରି । ତଦ୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚଂଦ୍ର ସୁସ୍ମେରଂ ଵୀକ୍ଷମାଣଂ ମନୋହରମ୍
ସେ ରାଧାଙ୍କ ଉରୁପରେ, କଦଳୀ ଗଛର ତଣ୍ଡ ଉପରେ ଶୋଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ହସୁଛି, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ।
କିଂଚିତ୍କୁଂଚିତଵାମାଂଘ୍ରିଂ ଵେଣୁଯୁକ୍ତେନ ପାଣିନା । ଵାମେନାଲିଂଗ୍ଯ ଦଯିତାଂ ଦକ୍ଷେଣ ଚିବୁକଂ ସ୍ପୃଶନ୍
ତାଙ୍କର ବାମ ପାଦ କିଛି ଭାବେ ମୁଡ଼ିଛି, ହାତରେ ବାଁଶୀ ଧରିଛନ୍ତି। ବାମ ହାତରେ ପ୍ରିୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଡାହାଣ ହାତରେ ତାଙ୍କର ଠୋଡ଼ ଛୁଇଁଛନ୍ତି।
ମହାମାରକତାଭାସଂ ମୌକ୍ତିକଚ୍ଛାଯମେଵ ଚ । ପୁଂଡରୀକଵିଶାଲାକ୍ଷଂ ପୀତନିର୍ମଲଵାସସମ୍
ସେ ମହାମାରକତ ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛନ୍ତି, ମୁକ୍ତାର ଆଭା ରହିଛି, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଆଖି, ସୁଧା ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ବର୍ହଭାରଲସଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ମୁକ୍ତାହାରମନୋହରମ୍ । ଗଂଡପ୍ରାଂତଲସଚ୍ଚାରୁ ମକରାକୃତିକୁଂଡଲମ୍
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ବର୍ଣ୍ଣମୟ ମୟୂରପିଛ ମୁକୁଟ ଶୋଭିତ, ମୁକ୍ତାହାର ରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ। ଗଣ୍ଡର ପାଶେ ଅଛି ମକରାକାର ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ।
ଆପାଦତୁଲସୀମାଲଂ କଂକଣାଂଗଦଭୂଷଣମ୍ । ନୂପୁରୈର୍ମୁଦ୍ରିକାଭିଶ୍ଚ କାଂଚ୍ଯା ଚ ପରିମଂଡିତମ୍
ପାଦଯୁଗଳକୁ ଛୁଇଁଥିବା ମାଳା, ହାତରେ କଙ୍କଣ ଓ ବାହୁରେ ବାହୁଡ଼ି, ଆଉ ଆଙ୍ଗୁଠି, ପାଉଁରେ ନୂପୁର ଓ କମରେ କଞ୍ଚି ପିନ୍ଧି ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ ।
ସୁକୁମାରତରଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍କିଶୋରଵଯସାନ୍ଵିତମ୍ । ପୂଜା ଦଶାକ୍ଷରୋକ୍ତୈଵ ଵେଦଲକ୍ଷଂ ପୁରସ୍କ୍ରିଯା
ଅତି ସୁକୁମାର ଏବଂ ଯୁବକ ଦେହର ଏକ ତରୁଣକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପୂଜା ଦଶଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ବେଦ ଆଧାରରେ କରାଯିବ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ଦେଵୋ ଦେଵୀ ଚ ଗିରିଜା ସତୀ । ମୁନିରାଗତ୍ଯ ପୁତ୍ରାଯ ତଥୈଵୋପଦିଦେଶ ହ
ଏପରି କହି ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଦେବୀ ଗିରିଜା ଓ ସତୀ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ । ମୁନି ଆସି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ ।
ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵାସ୍ତୁ ତନ୍ମଂତ୍ର ଗ୍ରହଣାଦେଵ କେଶଵମ୍ । ଵର୍ଣଯାମାସ ଵିଵିଧୈର୍ଜିତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍ମୁନୀନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ହେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ରବଣ, ସେ ମନ୍ତ୍ରକୁ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ । ସେ ସ୍ୱୟଂ ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ଜିତି, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ ।
ରୂପଲାଵଣ୍ଯଵୈଦଗ୍ଧ୍ଯ ସୌଂଦର୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍ । ତଦା ହୃଷ୍ଟମନା ବାଲୋ ନିର୍ଗତ୍ଯ ସ୍ଵଗୃହାତ୍ତତଃ
ରୂପ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଚତୁରାଇ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗୁଣର ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି । ତେବେ, ସେ ଶିଶୁ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ନିଜ ଘରୁ ବାହାରିଲେ ।
ଵାଯୁଭକ୍ଷସ୍ତପସ୍ତେପେ କଲ୍ପାନାମଯୁତତ୍ରଯମ୍ । ତଦଂତେ ଗୋକୁଲେ ଜାତା ନଂଦଭ୍ରାତୁର୍ଗୃହେ ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ବାୟୁ ଖାଇ ତିନି ଲକ୍ଷ କଳ୍ପ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ । ସେଠାରୁ ପରେ, ଗୋକୁଳରେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ଲଵଂଗା ଇତି ତନ୍ନାମ କୃଷ୍ଣେଂଗିତ ନିରୀକ୍ଷଣା । ଯସ୍ଯା ହସ୍ତେ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯେତ ମୁଖମାର୍ଜନଯଂତ୍ରକମ୍
ତାଙ୍କ ନାମ ଲବଙ୍ଗା, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଙ୍ଗিত ଓ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚିହ୍ନିତ । ଯାହାର ହାତରେ ମୁଖ ପରିଷ୍କାର କରିବା ଉପକରଣ ଦେଖାଯାଏ ।
ଇତି ତେ କଥିତାଃ କାଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରଧାନାଃ କୃଷ୍ଣଵଲ୍ଲଭାଃ
ଏହିପରି କିଛି ପ୍ରଧାନ କୃଷ୍ଣପ୍ରିୟାଙ୍କ ବିବରଣୀ ତୁମକୁ କହିଦେଲି ।
ହରିଵିଵିଧରସାଦ୍ଯୈର୍ଯୁକ୍ତମଧ୍ଯାଯମେତଦ୍ଵ୍ରଜଵରତନଯାଭିଶ୍ଚାରୁହାସେକ୍ଷଣାଭିଃ । ପଠତି ଯ ଇହ ଭକ୍ତ୍ଯା ପାଠଯେଦ୍ଵା ମନୁଷ୍ଯୋ ଵ୍ରଜତି ଭଗଵତଃ ଶ୍ରୀଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଧାମ
ହରିଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ, ବ୍ରଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟାମାନେ ଯାହାକୁ ନୟନ ଉଠାଇ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି । ଯିଏ ଏଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ପଢ଼ାଏ, ସେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀବାସୁଦେବଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ତନ୍ମଯା ଭାଷିତଂ କ୍ରମାତ୍ । ଯତ୍ର ମୁହ୍ଯଂତି ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାସ୍ତତ୍ର କୋ ଵା ନ ମୁହ୍ଯତି
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ମୁଁ ତାହାକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି । ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠାରେ କିଏ ଭ୍ରମିତ ହେବେ ନାହିଁ?
ତଥାପି ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦୁକ୍ତଂ ପରମର୍ଷିଣା । ମହାରାଜମଂବରୀଷଂ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଂ ଶିଵାନ୍ଵିତମ୍
ତଥାପି, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ କଥା କହିବି, ଯାହା ପରମ ଋଷି କହିଥିଲେ । ଯିଏ ମହାରାଜ ଅମ୍ବରୀଷ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ଶିବ ସହିତ ଅଛନ୍ତି ।
ବଦର୍ଯାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ସମାସୀନଂ ଜିତେଂଦ୍ରିଯମ୍ । ରାଜା ପ୍ରଣମ୍ଯ ତୁଷ୍ଟାଵ ଵିଷ୍ଣୁଧର୍ମଵିଵିତ୍ସଯା
ବଦରୀ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ବସିଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ରାଜା ନମସ୍କାର କରି ଓ ବିଷ୍ଣୁଧର୍ମ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ଵେଦଵ୍ଯାସଂ ମହାଭାଗଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ । ମାଂ ତ୍ଵଂ ସଂସାରଦୁଷ୍ପାରେ ପରିତ୍ରାତୁମିହାର୍ହସି
ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ, ଯିଏ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ସେଠାରେ କହିଲେ: ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଆପଣ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ ।
ଵିଷଯେଷୁ ଵିରକ୍ତୋଽସ୍ମି ନମସ୍ତେଭ୍ଯୋ ନମୋଖିଲମ୍ । ଯତ୍ତତ୍ପଦମନୁଦ୍ଵିଗ୍ନଂ ସଚ୍ଚିଦାନଂଦଵିଗ୍ରହମ୍
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରୁ ଅସକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ସେଉଁଠି ଯେଉଁ ଅଚଳ ପଦ, ଯାହା ସତ୍, ଚିତ୍, ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି ।
ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରାକାଶମନାକାଶମନାମଯମ୍ । ଯତ୍ସାକ୍ଷାତ୍କୃତ୍ଯ ମୁନଯୋ ଭଵାଂଭୋଧିଂ ତରଂତି ହି
ଉଚ୍ଚତମ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ, ଯାହାର କୌଣସି ଆକାଶ ନାହିଁ, ଯାହାର କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ । ଯାହାକୁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରି ମୁନିମାନେ ଭବସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି ।
ତତ୍ରାହଂ ମନସୋ ନିତ୍ଯଂ କଥଂ ଗତିମଵାପ୍ନୁଯାମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ-। ଅତିଗୋପ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟଂ ଯନ୍ମଯା ନ ଶୁକଂ ପ୍ରତି
ସେଠାରେ ମୁଁ କିପରି ସଦା ମନର ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରିବି? ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତୁମେ ଅତି ଗୁପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଯାହାକି ମୁଁ ମୋ ଶୁକ ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ କହିନଥିଲି ।
ଗଦିତଂ ସ୍ଵସୁତଂ କିଂତୁ ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହରିପ୍ରିଯମ୍ । ଆସୀଦିଦଂ ପରଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଯଦ୍ରୂପଂ ଯତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ମୁଁ ଏହା କେବଳ ମୋ ପୁଅକୁ କହିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ହେ ହରିପ୍ରିୟ, ତୁମକୁ ଏହା କହିବି । ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାର ରୂପ ଓ ଆଧାର ଅଛି ।
ଅଵ୍ଯାକୃତମଵ୍ଯଥିତଂ ତଦୀଶ୍ଵରମଯଂ ଶୃଣୁ । ମଯା କୃତଂ ତପଃ ପୂର୍ଵଂ ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍
ଅବ୍ୟାକୃତ, ଅଚଳ, ଯାହା ଈଶ୍ୱରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତାହାକୁ ଶୁଣ । ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି ।
ଫଲମୂଲପଲାଶାଂବୁ ଵାଯ୍ଵାହାରନିଷେଵିଣା । ତତୋ ମାମାହଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଧ୍ଯାନନିରତଂ ହରିଃ
ମୁଁ ଫଳ, ମୂଳ, ପତ୍ର, ପାଣି ଓ ପବନ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲି, ଏବଂ ନିଜେ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲାଗିଥିଲି। ଏଭଳି ସମୟରେ, ମହାମହିମାନ୍ବିତ ହରି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
କସ୍ମିନ୍ନର୍ଥେ ଚିକୀର୍ଷାତେ ଵିଵିତ୍ସା ଵା ମହାମତେ । ପ୍ରସନ୍ନୋଽସ୍ମି ଵୃଣୁଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଵରଂ ଚ ଵରଦର୍ଷଭାତ୍
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, କେଉଁ କାରଣରେ ତୁମେ କିଛି କରିବାକୁ କିମ୍ବା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଛି; ଆମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିବା ମୋ ଠାରୁ ଚାହିଁବା।