ଵିପଂଚୀ ଦୃଶ୍ଯତେ ନିତ୍ଯଂ ସପ୍ତସ୍ଵରଵିଭୂଷିତା । ଉପତିଷ୍ଠତି ଵୈ ଵାମେ ରତ୍ନଭୃଂଗାରମଦ୍ଭୁତମ୍
ସପ୍ତସ୍ୱରରେ ଶୋଭିତ ବୀଣା ସଦା ତାଙ୍କ ସହ ଦେଖାଯାଏ; ସେ ବାମ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି, ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଆକୃତି ଧରିଥାନ୍ତି।
ଦଧାନା ଦକ୍ଷିଣେ ହସ୍ତେ ସା ଵୈ ରତ୍ନପତଦ୍ଗ୍ରହମ୍ । ଅଯମାସୀତ୍ପୁରା ସର୍ଵଂ ତାପସୈରଭିଵଂଦିତଃ
ସେ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ରତ୍ନଖଚିତ ପଦ୍ମ ଧରିଥିଲେ; ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ତାପସମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ।
ମୁନିଃ ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵା ନାମ କାଶ୍ଯପଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିତ୍ । ପିତା ତସ୍ଯାଭଵଚ୍ଛୈଵଃ ଶତରୁଦ୍ରୀଯମନ୍ଵହମ୍
କାଶ୍ୟପ ବଂଶର ଏକ ମହାମୁନି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ପୁଣ୍ୟଶ୍ରବା। ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ ସେ, ତାଙ୍କର ବାପା ଥିଲେ ଶୈବ, ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ପାଠ କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରସ୍ତୁଵନ୍ଦେଵଦେଵେଶଂ ଵିଶ୍ଵେଶଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲମ୍ । ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାଂସ୍ତସ୍ଯ ପାର୍ଵତ୍ଯା ସହ ଶଂକରଃ
ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବମାନ୍ୟ ଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ଏହାରେ ଭଗବାନ ଶଙ୍କର ଓ ପାର୍ବତୀ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହେଲେ।
ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାମର୍ଦ୍ଧରାତ୍ରେଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଃ ପ୍ରଦଦୌ ଵରମ୍ । ତ୍ଵତ୍ପୁତ୍ରୋ ଭଵିତା କୃଷ୍ଣେ ଭକ୍ତିମାନ୍ବାଲ ଏଵ ହି
ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ରାତିର ମଧ୍ୟରେ, ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଲେ: 'ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମର ପୁଅ ଛୁଆ ବେଳୁଠାରୁ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେବ।'
ଉପନୀଯାଷ୍ଟମେ ଵର୍ଷେ ତସ୍ମୈ ସିଦ୍ଧମନୁସ୍ତ୍ଵଯମ୍ । ଉପଦିଶୈକଵିଂଶତ୍ଯା ଯୋ ମଯା ତେ ନିଗଦ୍ଯତେ
ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ ତାଙ୍କୁ ଉପନୟନ କରି, ଏହି ଏକୋଇଶ ଅକ୍ଷରର ସିଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇବ। ଯାହାକି ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହୁଛି।
ଗୋପାଲଵିଦ୍ଯାନାମାଯଂ ମଂତ୍ରୋ ଵାକ୍ସିଦ୍ଧିଦାଯକଃ । ଏତତ୍ସାଧକଜିହ୍ଵାଗ୍ରେ ଲୀଲାଚରିତମଦ୍ଭୁତମ୍
ଏହା ହେଉଛି ଗୋପାଳବିଦ୍ୟା ନାମକ ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ବାଣୀ ଓ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ସାଧକଙ୍କ ଜିହ୍ୱା ଟିପରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା ଘଟେ।
ଅନଂତମୂର୍ତିରାଯାତି ସ୍ଵଯମେଵ ଵରପ୍ରଦଃ । କାମମାଯା ରମାକଂଠ ସେଂଦ୍ରା ଦାମୋଦରୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ
ଅନନ୍ତ ରୂପ ନିଜେ ଆସି, ଇଚ୍ଛାମତ ଦୟା କରନ୍ତି—କାମ, ମାୟା, ରମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦାମୋଦର।
ମଧ୍ଯେ ଦଶାକ୍ଷରୀଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯ ପୁନସ୍ତା ଏଵ ନିର୍ଦିଶେତ୍ । ଦଶାକ୍ଷରୋକ୍ତଋଷ୍ଯାଦିଧ୍ଯାନଂ ଚାସ୍ଯ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
ମଧ୍ୟରେ ଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପୁଣି ସେହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖାଇବା। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ବିଷୟରେ କହିବି।
ପୂର୍ଣାମୃତନିଧେର୍ମଧ୍ଯେ ଦ୍ଵୀପଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ମଯଂ ସ୍ମରେତ୍ । କାଲିଂଦ୍ଯା ଵେଷ୍ଟିତଂ ତତ୍ର ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଵୃଂଦାଵନେ ଵନେ
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅମୃତ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଵଳମାନ ଏକ ଦ୍ୱୀପକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା। ସେ ଦ୍ୱୀପ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା।
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମସ୍ରାଵି ଦ୍ରୁମଵଲ୍ଲୀଭିରାଵୃତମ୍ । ନଟନ୍ମତ୍ତଶିଖିସ୍ଵାନଂ ଗାଯତ୍କୋକିଲଷଟ୍ପଦମ୍
ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲ ଝରୁଥିବା ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଢାକା, ନାଚୁଥିବା ମତ୍ତ ମୟୂର ଚିତ୍କାର ଓ କୋଇଲି ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀର ଗୀତରେ ମୁଗ୍ଧ।
ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଵସତ୍ଯେକଃ ପାରିଜାତତରୁର୍ମହାନ୍ । ଶାଖୋପଶାଖାଵିସ୍ତାରୈଃ ଶତଯୋଜନମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ
ସେ ଦ୍ୱୀପର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପାରିଜାତ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାର ଡାଲି ଓ ଶାଖା ଦୂରଦୂରନ୍ତି ପ୍ରସାରିତ, ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଶତ ଯୋଜନ।
ତଲେ ତସ୍ଯାଥ ଵିମଲେ ପରିତୋ ଧେନୁମଂଡଲମ୍ । ତଦଂତର୍ମଂଡଲଂ ଗୋପବାଲାନାଂ ଵେଣୁଶୃଂଗିଣାମ୍
ସେ ଗଛର ପବିତ୍ର ମୂଳରେ, ଚାରିପାଖରେ ଗାଈମାନେ ଘେରିଛନ୍ତି। ସେ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ବାଁଶୀ ଓ ଶୃଙ୍ଗ ଧରିଥିବା ଗୋପବାଳକମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ତଦଂତରେ ତୁ ରୁଚିରଂ ମଂଡଲଂ ଵ୍ରଜ ସୁଭ୍ରୁଵାମ୍ । ନାନୋପାଯନପାଣୀନାଂ ମଦଵିହ୍ଵଲଚେତସାମ୍
ସେ ମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ ଅଛି ବ୍ରଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ, ନାନା ଉପହାର ହାତରେ ଧରି, ପ୍ରେମରେ ମୁଗ୍ଧ ହୃଦୟ ସହ।
କୃତାଂଜଲିପୁଟାନାଂ ଚ ମଂଡଲଂ ଶୁକ୍ଲଵାସସାମ୍ । ଶୁକ୍ଲାଭରଣଭୂଷାଣାଂ ପ୍ରେମଵିହ୍ଵଲିତାତ୍ମନାମ୍
ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶୁଭ୍ର ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ପ୍ରେମରେ ଭିଜିଥିବା ହୃଦୟ ଓ ହାତ ଜୋଡିଥିବା ମହିଳାମାନେ।
ଚିଂତଯେଚ୍ଛ୍ରୁତିକନ୍ଯାନାଂ ଗୃହ୍ଣତୀନାଂ ଵଚଃ ପ୍ରିଯମ୍ । ରତ୍ନଵେଦ୍ଯାଂ ତତୋ ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଦୁକୂଲାଵରଣଂ ହରିମ୍
ଏଠାରେ ବେଦକନ୍ୟାମାନେ ମଧୁର କଥା କହୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା। ତାପରେ ରତ୍ନମଞ୍ଚରେ ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର ଢାକା ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା।
ଊରୌ ଶଯାନଂ ରାଧାଯାଃ କଦଲୀକାଂଡକୋପରି । ତଦ୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚଂଦ୍ର ସୁସ୍ମେରଂ ଵୀକ୍ଷମାଣଂ ମନୋହରମ୍
ସେ ରାଧାଙ୍କ ଉରୁପରେ, କଦଳୀ ଗଛର ତଣ୍ଡ ଉପରେ ଶୋଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ହସୁଛି, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ।
କିଂଚିତ୍କୁଂଚିତଵାମାଂଘ୍ରିଂ ଵେଣୁଯୁକ୍ତେନ ପାଣିନା । ଵାମେନାଲିଂଗ୍ଯ ଦଯିତାଂ ଦକ୍ଷେଣ ଚିବୁକଂ ସ୍ପୃଶନ୍
ତାଙ୍କର ବାମ ପାଦ କିଛି ଭାବେ ମୁଡ଼ିଛି, ହାତରେ ବାଁଶୀ ଧରିଛନ୍ତି। ବାମ ହାତରେ ପ୍ରିୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଡାହାଣ ହାତରେ ତାଙ୍କର ଠୋଡ଼ ଛୁଇଁଛନ୍ତି।
ମହାମାରକତାଭାସଂ ମୌକ୍ତିକଚ୍ଛାଯମେଵ ଚ । ପୁଂଡରୀକଵିଶାଲାକ୍ଷଂ ପୀତନିର୍ମଲଵାସସମ୍
ସେ ମହାମାରକତ ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛନ୍ତି, ମୁକ୍ତାର ଆଭା ରହିଛି, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଆଖି, ସୁଧା ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ବର୍ହଭାରଲସଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ମୁକ୍ତାହାରମନୋହରମ୍ । ଗଂଡପ୍ରାଂତଲସଚ୍ଚାରୁ ମକରାକୃତିକୁଂଡଲମ୍
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ବର୍ଣ୍ଣମୟ ମୟୂରପିଛ ମୁକୁଟ ଶୋଭିତ, ମୁକ୍ତାହାର ରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ। ଗଣ୍ଡର ପାଶେ ଅଛି ମକରାକାର ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ।
ଆପାଦତୁଲସୀମାଲଂ କଂକଣାଂଗଦଭୂଷଣମ୍ । ନୂପୁରୈର୍ମୁଦ୍ରିକାଭିଶ୍ଚ କାଂଚ୍ଯା ଚ ପରିମଂଡିତମ୍
ପାଦଯୁଗଳକୁ ଛୁଇଁଥିବା ମାଳା, ହାତରେ କଙ୍କଣ ଓ ବାହୁରେ ବାହୁଡ଼ି, ଆଉ ଆଙ୍ଗୁଠି, ପାଉଁରେ ନୂପୁର ଓ କମରେ କଞ୍ଚି ପିନ୍ଧି ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ ।
ସୁକୁମାରତରଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍କିଶୋରଵଯସାନ୍ଵିତମ୍ । ପୂଜା ଦଶାକ୍ଷରୋକ୍ତୈଵ ଵେଦଲକ୍ଷଂ ପୁରସ୍କ୍ରିଯା
ଅତି ସୁକୁମାର ଏବଂ ଯୁବକ ଦେହର ଏକ ତରୁଣକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପୂଜା ଦଶଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ବେଦ ଆଧାରରେ କରାଯିବ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ଦେଵୋ ଦେଵୀ ଚ ଗିରିଜା ସତୀ । ମୁନିରାଗତ୍ଯ ପୁତ୍ରାଯ ତଥୈଵୋପଦିଦେଶ ହ
ଏପରି କହି ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଦେବୀ ଗିରିଜା ଓ ସତୀ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ । ମୁନି ଆସି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ ।
ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵାସ୍ତୁ ତନ୍ମଂତ୍ର ଗ୍ରହଣାଦେଵ କେଶଵମ୍ । ଵର୍ଣଯାମାସ ଵିଵିଧୈର୍ଜିତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍ମୁନୀନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ହେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ରବଣ, ସେ ମନ୍ତ୍ରକୁ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ । ସେ ସ୍ୱୟଂ ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ଜିତି, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ ।
ରୂପଲାଵଣ୍ଯଵୈଦଗ୍ଧ୍ଯ ସୌଂଦର୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍ । ତଦା ହୃଷ୍ଟମନା ବାଲୋ ନିର୍ଗତ୍ଯ ସ୍ଵଗୃହାତ୍ତତଃ
ରୂପ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଚତୁରାଇ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗୁଣର ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି । ତେବେ, ସେ ଶିଶୁ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ନିଜ ଘରୁ ବାହାରିଲେ ।
ଵାଯୁଭକ୍ଷସ୍ତପସ୍ତେପେ କଲ୍ପାନାମଯୁତତ୍ରଯମ୍ । ତଦଂତେ ଗୋକୁଲେ ଜାତା ନଂଦଭ୍ରାତୁର୍ଗୃହେ ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ବାୟୁ ଖାଇ ତିନି ଲକ୍ଷ କଳ୍ପ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ । ସେଠାରୁ ପରେ, ଗୋକୁଳରେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ଲଵଂଗା ଇତି ତନ୍ନାମ କୃଷ୍ଣେଂଗିତ ନିରୀକ୍ଷଣା । ଯସ୍ଯା ହସ୍ତେ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯେତ ମୁଖମାର୍ଜନଯଂତ୍ରକମ୍
ତାଙ୍କ ନାମ ଲବଙ୍ଗା, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଙ୍ଗিত ଓ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚିହ୍ନିତ । ଯାହାର ହାତରେ ମୁଖ ପରିଷ୍କାର କରିବା ଉପକରଣ ଦେଖାଯାଏ ।
ଇତି ତେ କଥିତାଃ କାଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରଧାନାଃ କୃଷ୍ଣଵଲ୍ଲଭାଃ
ଏହିପରି କିଛି ପ୍ରଧାନ କୃଷ୍ଣପ୍ରିୟାଙ୍କ ବିବରଣୀ ତୁମକୁ କହିଦେଲି ।
ହରିଵିଵିଧରସାଦ୍ଯୈର୍ଯୁକ୍ତମଧ୍ଯାଯମେତଦ୍ଵ୍ରଜଵରତନଯାଭିଶ୍ଚାରୁହାସେକ୍ଷଣାଭିଃ । ପଠତି ଯ ଇହ ଭକ୍ତ୍ଯା ପାଠଯେଦ୍ଵା ମନୁଷ୍ଯୋ ଵ୍ରଜତି ଭଗଵତଃ ଶ୍ରୀଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଧାମ
ହରିଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ, ବ୍ରଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟାମାନେ ଯାହାକୁ ନୟନ ଉଠାଇ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି । ଯିଏ ଏଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ପଢ଼ାଏ, ସେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀବାସୁଦେବଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ତନ୍ମଯା ଭାଷିତଂ କ୍ରମାତ୍ । ଯତ୍ର ମୁହ୍ଯଂତି ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାସ୍ତତ୍ର କୋ ଵା ନ ମୁହ୍ଯତି
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ମୁଁ ତାହାକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି । ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠାରେ କିଏ ଭ୍ରମିତ ହେବେ ନାହିଁ?