ଉଵାଚ ତଵ ଦାସୀଯଂ ନାମ ଚାସ୍ଯାଶ୍ଚକାର ଯ । ସେଵାଂ ଚାସ୍ଯୈ ଵଦ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଯଥାଭିରୁଚିତାଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ଦାସୀ', ଏହି ନାମ ଦେଲେ; ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନେହରେ ସେବା କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ଅଥ ଚିତ୍ରକଲେତ୍ଯେତନ୍ନାମ ଚାତ୍ମମତେନ ସା । ଚକାର ଚାହ ସେଵାର୍ଥଂ ଧୃତ୍ଵା ଚାପି ଵିପଂଚିକାମ୍
ତାପରେ ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ 'ଚିତ୍ରକଳା' ନାମ ଧରିଲେ, ଏବଂ ସେବା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ହାତରେ ବୀଣା ଧରିଲେ।
ସଦା ତ୍ଵଂ ନିକଟେ ତିଷ୍ଠ ଗାଯସ୍ଵ ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ଵରୈଃ । ଗୁଣାତ୍ମନ୍ପ୍ରାଣନାଥସ୍ଯ ତଵାଯଂ ଵିହିତୋ ଵିଧିଃ
ସଦା ନିକଟରେ ରୁହ, ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱରରେ ଗାଉ; ଏହି ତୁମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ହେ ଗୁଣବତୀ, ତୁମ ଜୀବନନାଥ ପାଇଁ।
ଅଥ ଚିତ୍ରକଲା ତ୍ଵାଜ୍ଞାଂ ଗୃହୀତ୍ଵାନମ୍ଯ ମାଧଵମ୍ । ତତ୍ପ୍ରେଯସ୍ଯାଶ୍ଚ ଚରଣଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ପାଦଯୋ ରଜଃ
ତାପରେ ଚିତ୍ରକଳା ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି, ମାଧବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଚରଣର ଧୂଳି ନେଇ ନିଜ ପାଦରେ ଲଗାଇଲେ।
ଜଗୌ ସୁମଧୁରଂ ଗୀତଂ ତଯୋରାନଂଦକାରଣମ୍ । ଅଥ ପ୍ରୀତ୍ଯୋପଗୂଢା ସା କୃଷ୍ଣେନାନଂଦମୂର୍ତିନା
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଯାହା ଦୁହେଁକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା; ପରେ କୃଷ୍ଣ, ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି, ସେଉଁଠି ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ଯାଵତ୍ସୁଖାଂବୁଧୌ ପୂର୍ଣା ତାଵଦେଵାପ୍ଯବୁଧ୍ଯତ । ଚିତ୍ରଧ୍ଵଜୋ ମହାପ୍ରେମଵିହ୍ଵଲଃ ସ୍ମରତତ୍ପରଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସୁଖର ସାଗରରେ ବିଲୀନ ଥିଲେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିତ୍ରଧ୍ୱଜ ମହାପ୍ରେମରେ ଭାସି, ସ୍ମୃତିରେ ଲୀନ ରହିଲେ।
ତମେଵ ପରମାନଂଦଂ ମୁକ୍ତକଂଠୋ ରୁରୋଦ ହ । ତଦାରଭ୍ଯ ରୁଦନ୍ନେଵ ମୁକ୍ତ୍ଵା ହରିଵିଚାରକମ୍
ସେ ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦରେ ଅନିରୋଧରେ କନ୍ଦିଲେ; ସେଇ ଦିନଠାରୁ ସେ ଲୋକିକ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ଅବିରତ କନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଆଭାଷିତୋଽପି ପିତ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ନୈଵାଵୋଚଦ୍ଵଚଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ମାସମାତ୍ରଂ ଗୃହେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ନିଶୀଥେ କୃଷ୍ଣସଂଶ୍ରଯଃ
ପିତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କେବେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ଏକ ମାସ ଘରେ ରହି, ରାତିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।
ନିର୍ଗତ୍ଯାରଣ୍ଯମଚରତ୍ତପୋ ଵୈ ମୁନିଦୁଷ୍କରମ୍ । କଲ୍ପାଂତେ ଦେହମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତପସୈଵ ମହାମୁନିଃ
ଘରୁ ବାହାରି ଅରଣ୍ୟରେ ଯାଇ, ମୁନିମାନେ ଯେପରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଲେ; ଏକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ମହାମୁନି ହେଲେ।
ଵୀରଗୁପ୍ତାଭିଧାନସ୍ଯ ଗୋପସ୍ଯ ଦୁହିତା ଶୁଭା । ଜାତା ଚିତ୍ରକଲେତ୍ଯେଵ ଯସ୍ଯାଃ ସ୍କଂଧେ ମନୋହରା
ବୀରଗୁପ୍ତ ନାମକ ଗୋପଙ୍କ ଶୁଭ ଝିଅ ଚିତ୍ରକଳା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାଙ୍କ ଶୋଉଲରେ ଆକର୍ଷକ ବୀଣା ଥିଲା।
ଵିପଂଚୀ ଦୃଶ୍ଯତେ ନିତ୍ଯଂ ସପ୍ତସ୍ଵରଵିଭୂଷିତା । ଉପତିଷ୍ଠତି ଵୈ ଵାମେ ରତ୍ନଭୃଂଗାରମଦ୍ଭୁତମ୍
ସପ୍ତସ୍ୱରରେ ଶୋଭିତ ବୀଣା ସଦା ତାଙ୍କ ସହ ଦେଖାଯାଏ; ସେ ବାମ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି, ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଆକୃତି ଧରିଥାନ୍ତି।
ଦଧାନା ଦକ୍ଷିଣେ ହସ୍ତେ ସା ଵୈ ରତ୍ନପତଦ୍ଗ୍ରହମ୍ । ଅଯମାସୀତ୍ପୁରା ସର୍ଵଂ ତାପସୈରଭିଵଂଦିତଃ
ସେ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ରତ୍ନଖଚିତ ପଦ୍ମ ଧରିଥିଲେ; ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ତାପସମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ।
ମୁନିଃ ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵା ନାମ କାଶ୍ଯପଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିତ୍ । ପିତା ତସ୍ଯାଭଵଚ୍ଛୈଵଃ ଶତରୁଦ୍ରୀଯମନ୍ଵହମ୍
କାଶ୍ୟପ ବଂଶର ଏକ ମହାମୁନି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ପୁଣ୍ୟଶ୍ରବା। ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ ସେ, ତାଙ୍କର ବାପା ଥିଲେ ଶୈବ, ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ପାଠ କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରସ୍ତୁଵନ୍ଦେଵଦେଵେଶଂ ଵିଶ୍ଵେଶଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲମ୍ । ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାଂସ୍ତସ୍ଯ ପାର୍ଵତ୍ଯା ସହ ଶଂକରଃ
ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବମାନ୍ୟ ଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ଏହାରେ ଭଗବାନ ଶଙ୍କର ଓ ପାର୍ବତୀ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହେଲେ।
ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାମର୍ଦ୍ଧରାତ୍ରେଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଃ ପ୍ରଦଦୌ ଵରମ୍ । ତ୍ଵତ୍ପୁତ୍ରୋ ଭଵିତା କୃଷ୍ଣେ ଭକ୍ତିମାନ୍ବାଲ ଏଵ ହି
ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ରାତିର ମଧ୍ୟରେ, ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଲେ: 'ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମର ପୁଅ ଛୁଆ ବେଳୁଠାରୁ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେବ।'
ଉପନୀଯାଷ୍ଟମେ ଵର୍ଷେ ତସ୍ମୈ ସିଦ୍ଧମନୁସ୍ତ୍ଵଯମ୍ । ଉପଦିଶୈକଵିଂଶତ୍ଯା ଯୋ ମଯା ତେ ନିଗଦ୍ଯତେ
ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ ତାଙ୍କୁ ଉପନୟନ କରି, ଏହି ଏକୋଇଶ ଅକ୍ଷରର ସିଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇବ। ଯାହାକି ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହୁଛି।
ଗୋପାଲଵିଦ୍ଯାନାମାଯଂ ମଂତ୍ରୋ ଵାକ୍ସିଦ୍ଧିଦାଯକଃ । ଏତତ୍ସାଧକଜିହ୍ଵାଗ୍ରେ ଲୀଲାଚରିତମଦ୍ଭୁତମ୍
ଏହା ହେଉଛି ଗୋପାଳବିଦ୍ୟା ନାମକ ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ବାଣୀ ଓ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ସାଧକଙ୍କ ଜିହ୍ୱା ଟିପରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା ଘଟେ।
ଅନଂତମୂର୍ତିରାଯାତି ସ୍ଵଯମେଵ ଵରପ୍ରଦଃ । କାମମାଯା ରମାକଂଠ ସେଂଦ୍ରା ଦାମୋଦରୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ
ଅନନ୍ତ ରୂପ ନିଜେ ଆସି, ଇଚ୍ଛାମତ ଦୟା କରନ୍ତି—କାମ, ମାୟା, ରମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦାମୋଦର।
ମଧ୍ଯେ ଦଶାକ୍ଷରୀଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯ ପୁନସ୍ତା ଏଵ ନିର୍ଦିଶେତ୍ । ଦଶାକ୍ଷରୋକ୍ତଋଷ୍ଯାଦିଧ୍ଯାନଂ ଚାସ୍ଯ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
ମଧ୍ୟରେ ଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପୁଣି ସେହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖାଇବା। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ବିଷୟରେ କହିବି।
ପୂର୍ଣାମୃତନିଧେର୍ମଧ୍ଯେ ଦ୍ଵୀପଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ମଯଂ ସ୍ମରେତ୍ । କାଲିଂଦ୍ଯା ଵେଷ୍ଟିତଂ ତତ୍ର ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଵୃଂଦାଵନେ ଵନେ
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅମୃତ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଵଳମାନ ଏକ ଦ୍ୱୀପକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା। ସେ ଦ୍ୱୀପ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା।
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମସ୍ରାଵି ଦ୍ରୁମଵଲ୍ଲୀଭିରାଵୃତମ୍ । ନଟନ୍ମତ୍ତଶିଖିସ୍ଵାନଂ ଗାଯତ୍କୋକିଲଷଟ୍ପଦମ୍
ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲ ଝରୁଥିବା ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଢାକା, ନାଚୁଥିବା ମତ୍ତ ମୟୂର ଚିତ୍କାର ଓ କୋଇଲି ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀର ଗୀତରେ ମୁଗ୍ଧ।
ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଵସତ୍ଯେକଃ ପାରିଜାତତରୁର୍ମହାନ୍ । ଶାଖୋପଶାଖାଵିସ୍ତାରୈଃ ଶତଯୋଜନମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ
ସେ ଦ୍ୱୀପର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପାରିଜାତ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାର ଡାଲି ଓ ଶାଖା ଦୂରଦୂରନ୍ତି ପ୍ରସାରିତ, ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଶତ ଯୋଜନ।
ତଲେ ତସ୍ଯାଥ ଵିମଲେ ପରିତୋ ଧେନୁମଂଡଲମ୍ । ତଦଂତର୍ମଂଡଲଂ ଗୋପବାଲାନାଂ ଵେଣୁଶୃଂଗିଣାମ୍
ସେ ଗଛର ପବିତ୍ର ମୂଳରେ, ଚାରିପାଖରେ ଗାଈମାନେ ଘେରିଛନ୍ତି। ସେ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ବାଁଶୀ ଓ ଶୃଙ୍ଗ ଧରିଥିବା ଗୋପବାଳକମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ତଦଂତରେ ତୁ ରୁଚିରଂ ମଂଡଲଂ ଵ୍ରଜ ସୁଭ୍ରୁଵାମ୍ । ନାନୋପାଯନପାଣୀନାଂ ମଦଵିହ୍ଵଲଚେତସାମ୍
ସେ ମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ ଅଛି ବ୍ରଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ, ନାନା ଉପହାର ହାତରେ ଧରି, ପ୍ରେମରେ ମୁଗ୍ଧ ହୃଦୟ ସହ।
କୃତାଂଜଲିପୁଟାନାଂ ଚ ମଂଡଲଂ ଶୁକ୍ଲଵାସସାମ୍ । ଶୁକ୍ଲାଭରଣଭୂଷାଣାଂ ପ୍ରେମଵିହ୍ଵଲିତାତ୍ମନାମ୍
ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶୁଭ୍ର ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ପ୍ରେମରେ ଭିଜିଥିବା ହୃଦୟ ଓ ହାତ ଜୋଡିଥିବା ମହିଳାମାନେ।
ଚିଂତଯେଚ୍ଛ୍ରୁତିକନ୍ଯାନାଂ ଗୃହ୍ଣତୀନାଂ ଵଚଃ ପ୍ରିଯମ୍ । ରତ୍ନଵେଦ୍ଯାଂ ତତୋ ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଦୁକୂଲାଵରଣଂ ହରିମ୍
ଏଠାରେ ବେଦକନ୍ୟାମାନେ ମଧୁର କଥା କହୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା। ତାପରେ ରତ୍ନମଞ୍ଚରେ ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର ଢାକା ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା।
ଊରୌ ଶଯାନଂ ରାଧାଯାଃ କଦଲୀକାଂଡକୋପରି । ତଦ୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚଂଦ୍ର ସୁସ୍ମେରଂ ଵୀକ୍ଷମାଣଂ ମନୋହରମ୍
ସେ ରାଧାଙ୍କ ଉରୁପରେ, କଦଳୀ ଗଛର ତଣ୍ଡ ଉପରେ ଶୋଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ହସୁଛି, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ।
କିଂଚିତ୍କୁଂଚିତଵାମାଂଘ୍ରିଂ ଵେଣୁଯୁକ୍ତେନ ପାଣିନା । ଵାମେନାଲିଂଗ୍ଯ ଦଯିତାଂ ଦକ୍ଷେଣ ଚିବୁକଂ ସ୍ପୃଶନ୍
ତାଙ୍କର ବାମ ପାଦ କିଛି ଭାବେ ମୁଡ଼ିଛି, ହାତରେ ବାଁଶୀ ଧରିଛନ୍ତି। ବାମ ହାତରେ ପ୍ରିୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଡାହାଣ ହାତରେ ତାଙ୍କର ଠୋଡ଼ ଛୁଇଁଛନ୍ତି।
ମହାମାରକତାଭାସଂ ମୌକ୍ତିକଚ୍ଛାଯମେଵ ଚ । ପୁଂଡରୀକଵିଶାଲାକ୍ଷଂ ପୀତନିର୍ମଲଵାସସମ୍
ସେ ମହାମାରକତ ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛନ୍ତି, ମୁକ୍ତାର ଆଭା ରହିଛି, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଆଖି, ସୁଧା ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ବର୍ହଭାରଲସଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ମୁକ୍ତାହାରମନୋହରମ୍ । ଗଂଡପ୍ରାଂତଲସଚ୍ଚାରୁ ମକରାକୃତିକୁଂଡଲମ୍
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ବର୍ଣ୍ଣମୟ ମୟୂରପିଛ ମୁକୁଟ ଶୋଭିତ, ମୁକ୍ତାହାର ରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ। ଗଣ୍ଡର ପାଶେ ଅଛି ମକରାକାର ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ।