ସୁନଂଦ ନାମ ଗୋପସ୍ଯ କନ୍ଯାଭୂତ୍ସ ମହାମୁନିଃ । ସୁନଂଦେତି ସମାଖ୍ଯାତା ଯା ଵୀଣାଂ ବିଭ୍ରତୀ କରେ
ସେ ମହାମୁନି ତାପରେ ଗୋପ ସୁନନ୍ଦଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହା ସୁନନ୍ଦା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯିଏ ହାତରେ ବୀଣା ଧରିଥିଲେ ।
ମୁନିରନ୍ଯଃ ସତ୍ଯତପା ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ମହାଵ୍ରତଃ । ସଶୁଷ୍କପତ୍ରଂ ଭୁଂକ୍ତେ ଯଃ ପ୍ରଜଜାପ ପରଂ ମନୁମ୍
ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମୁନି, ସତ୍ୟତପ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମହାବ୍ରତୀ, ସେ କେବଳ ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଖାଇ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ ।
ରତ୍ଯଂତଂ କାମବୀଜେନ ପୁଟିତଂ ଚ ଦଶାକ୍ଷରମ୍ । ସ ପ୍ରଦଧ୍ଯୌ ମୁନିଵରଶ୍ଚିତ୍ରଵେଷଧରଂ ହରିମ୍
ସେ ଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର, କାମବୀଜ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଦେଇ, ଏହି ମହାମୁନି ଚିତ୍ରବେଷ ଧାରଣ କରିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ।
ଧୃତ୍ଵା ରମାଯା ଦୋର୍ଵଲ୍ଲୀଦ୍ଵିତଯଂ କଂକଣୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ । ନୃତ୍ଯଂତମୁନ୍ମଦଂତଂ ଚ ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଯଂ ତଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ସେ ଦେଖିଲେ, ହରି ରମାଙ୍କ ଦୁଇଟି ହାତର ଚୁଡ଼ି ପିନ୍ଧି, ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ମଦମତ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛନ୍ତି ।
ହସଂତମୁଚ୍ଚୈରାନଂଦତରଂଗଂ ଜଠରାଂବରେ । ଦଧତଂ ଵେଣୁମାଜାନୁ ଵୈଜଯଂତ୍ଯା ଵିରାଜିତମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହସୁଛନ୍ତି, ଆନନ୍ଦ ତରଙ୍ଗ ଭରିଛି, ଜଠର ଉପରେ ବସ୍ତ୍ର ଛଡ଼ାଇଛନ୍ତି, ହାତରେ ବାଁଶୀ ଆଖୁରୁ ଗୁଡ଼ାଘେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧରିଛନ୍ତି, ବିଜୟ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ।
ସ୍ଵେଦାଂଭଃ କଣସଂସିକ୍ତ ଲଲାଟଵଲିତାନନମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ ଵୈ ଦେହଂ ତପସା ଚ ମହାମୁନିଃ
ଲଳାଟରେ ଘମ ତିଆର ଚିହ୍ନ, ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେ ମହାମୁନି ପୁନିପୁନି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ।
ଦଶକଲ୍ପାଂତରେ ଜାତୋ ହ୍ଯଯଂ ନଂଦଵନାଦିହ । ସୁଭଦ୍ର ନାମ୍ନୋ ଗୋପସ୍ଯ କନ୍ଯା ଭଦ୍ରେତି ଵିଶ୍ରୁତା
ଦଶ କଳ୍ପ ପରେ, ସେ ଏଠାରେ ନନ୍ଦବନରେ ଗୋପ ସୁଭଦ୍ରଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଭଦ୍ରା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ଯସ୍ଯାଃ ପୃଷ୍ଠତଲେ ଦିଵ୍ଯଂ ଵ୍ଯଜନଂ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ । ହରିଧାମାଭିଧାନସ୍ତୁ କଶ୍ଚିଦାସୀନ୍ମହାମୁନିଃ
ଯାହାଙ୍କ ପିଠିରେ ଦିବ୍ୟ ବିଶ୍ରାମ ପଙ୍ଖା ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ହରିଧାମାଭିଧାନ ନାମକ ଏକ ମହାମୁନି ଥିଲେ ।
ସୋଽପ୍ଯତପ୍ଯତ୍ତପଃ କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ନିତ୍ଯଂ ପତ୍ରୈକଭୋଜନମ୍ । ଆଶୁସିଦ୍ଧିକରଂ ମଂତ୍ରଂ ଵିଂଶତ୍ଯର୍ଣଂ ପ୍ରଜପ୍ତଵାନ୍
ସେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ, ସଦା କେବଳ ଏକ ପତ୍ର ଖାଇ, ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ବିଶି ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ।
ଅନଂତରଂ କାମବୀଜାଦଧ୍ଯାରୂଢଂ ତଦେଵ ତୁ । ମାଯା ତତ୍ପୁରତୋ ଵ୍ଯୋମ ହଂସାସୃଗ୍ଦ୍ଯୁତିଚଂଦ୍ରକମ୍
କାମବୀଜ ପରେ ସେ ସେହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆକାଶରେ ମାୟା ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ହଂସର ରକ୍ତ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ।
ତତୋ ଦଶାକ୍ଷରଂ ପଶ୍ଚାନ୍ନମୋଯୁକ୍ତଂ ସ୍ମରାଦିକମ୍ । ଦଧ୍ଯୌ ଵୃଂଦାଵନେ ରମ୍ଯେ ମାଧଵୀମଂଡପେ ପ୍ରଭୁମ୍
ତାପରେ, 'ନମଃ' ଓ ସ୍ମର ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୁକ୍ତ ଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ ସେ ଭୃନ୍ଦାବନର ମଧୁର ମାଧବୀ ମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ।
ଉତ୍ତାନଶାଯିନଂ ଚାରୁପଲ୍ଲଵାସ୍ତରଣୋପରି । କଯାଚିଦତିକାମାର୍ତ୍ତ ବଲ୍ଲଵ୍ଯା ରକ୍ତନେତ୍ରଯା
ସେ ଦେଖିଲେ, ପ୍ରଭୁ ସୁନ୍ଦର କିଶଳୟ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ପିଛି ହୋଇ ଶୋଇଛନ୍ତି, ପାଖରେ ଏକ ଗୋପୀ, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଲାଲ ।
ଵକ୍ଷୋଜଯୁଗମାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଵିପୁଲୋରଃ ସ୍ଥଲଂ ମୁହୁଃ । ସଂଚୁଂବ୍ଯମାନଗଂଡାଂତଂ ତୃପ୍ଯମାନରଦଚ୍ଛଦମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ନିଜ ଦୁଇ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ପୁନିପୁନି ଗଣ୍ଡକୁ ଚୁମ୍ବନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ହସୁଥିବା ଠୋଠରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ ।
କଲଯଂତଂ ପ୍ରିଯାଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ସହାସଂ ସମୁଦାଦ୍ଭୁତମ୍ । ସ ମୁନିଶ୍ଚ ବହୂନ୍ଦେହାଂ ସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କଲ୍ପତ୍ରଯାଂତରେ
ସେ ଦେଖିଲେ, ପ୍ରଭୁ ଦୁଇ ହାତରେ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଛନ୍ତି; ଏହି ଭଳି ଧ୍ୟାନରେ ଏହି ମୁନି ତିନି କଳ୍ପ ଧରି ଅନେକ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ।
ସାରଂଗନାମ୍ନୋ ଗୋପସ୍ଯ କନ୍ଯାଭୂଚ୍ଛୁଭଲକ୍ଷଣା । ରଂଗଵେଣୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ନିପୁଣା ଚିତ୍ରକର୍ମଣି
ସାରଙ୍ଗ ନାମକ ଗୋପଙ୍କ ଜଣେ ଝିଅ ଥିଲେ, ଯିଏ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ । ସେ ରଙ୍ଗବେଣୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ ଏବଂ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିବାରେ ଖୁବ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ ।
ଯସ୍ଯା ଦଂତେଷୁ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଚିତ୍ରିତାଃ ଶୋଣବିଂଦଵଃ । ବ୍ରହ୍ମଵାଦୀ ମୁନିଃ କଶ୍ଚିଜ୍ଜାବାଲିରିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତରେ ଲାଲ ଚିତ୍ର ଦାଗ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଜାବାଲି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା ।
ସତପଃ ସୁରତୋ ଯୋଗୀ ଵିଚରନ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ । ସ ଏକସ୍ମିନ୍ମହାରଣ୍ଯେ ଯୋଜନାଯୁତଵିସ୍ତୃତେ
ସେ ଋଷି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଏବଂ ଯୋଗରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଏକାକି ଘୁରୁଥିଲେ । ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏକା ଚାଲିଥିଲେ ।
ଯଦୃଚ୍ଛଯାଗତୋଽପଶ୍ଯଦେକାଂ ଵାପୀଂ ସୁଶୋଭନାମ୍ । ସର୍ଵତଃ ସ୍ଫାଟିକାବଂଧତଟାଂ ସ୍ଵାଦୁଜଲାନ୍ଵିତାମ୍
ଏଭଳି ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଅଚାନକ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଝିଅ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସବୁଦିଗରୁ ସ୍ଫଟିକ ପଥରରେ ତିଆରି ତଟ ଥିଲା ଏବଂ ମଧୁର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ।
ଵିକାସିକମଲାମୋଦଵାଯୁନା ପରିଶୀଲିତାମ୍ । ତସ୍ଯାଃ ପଶ୍ଚିମଦିଗ୍ଭାଗେ ମୂଲେ ଵଟମହୀରୁହଃ
ଏହି ଝିଅ ଖିଲିଥିବା କମଳର ସୁଗନ୍ଧ ବାତାସରେ ମନୋହର ହୋଇଯାଇଥିଲା । ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ତଳେ ଏକ ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ଥିଲା ।
ଅପଶ୍ଯତ୍ତାପସୀଂ କାଂଚିତ୍କୁର୍ଵଂତୀଂ ଦାରୁଣଂ ତପଃ । ତାରୁଣ୍ଯଵଯସାଯୁକ୍ତାଂ ରୂପେଣାତି ମନୋହରାମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଏକ ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଯୁବତୀ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।
ଚଂଦ୍ରାଂଶୁଂ ସଦୃଶାଭାସାଂ ସର୍ଵାଵଯଵଶୋଭନାମ୍ । କୃତ୍ଵା କଟିତଟେ ଵାମପାଣିଂ ଦକ୍ଷିଣତସ୍ତଦା
ସେ ଚାଁଦ୍ରକିରଣ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା । ସେ ବାମ ହାତ କଟିରେ ରଖିଥିଲେ ଏବଂ ଡାହାଣ ହାତ ପାଖରେ ରଖିଥିଲେ ।
ଜ୍ଞାନମୁଦ୍ରାଂ ଚ ବିଭ୍ରାଣାମନିମେଷଵିଲୋଚନାମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତାହାରଵିହାରାଂ ଚ ସୁନିଶ୍ଚଲତଯାସ୍ଥିତାମ୍
ସେ ଜ୍ଞାନ ମୁଦ୍ରା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅନିମେଷ ଥିଲା । ସେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବିନୋଦନ ଛାଡ଼ି ଏକଦମ ନିସ୍ଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଥିଲେ ।
ଜିଜ୍ଞାସୁସ୍ତାଂ ମୁନିଵରସ୍ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ଶତଂ ସମାଃ । ତଦଂତେ ତାଂ ସମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ଚଲିତାଂ ଵିନଯାନ୍ମୁନିଃ
ତାଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ମହାମୁନି ସେଠାରେ ଶତ ବର୍ଷ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ । ସମୟ ଶେଷରେ, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇବା ସମୟରେ, ମୁନି ବିନୟରେ ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ ।
ଅପୃଚ୍ଛତ୍କା ତ୍ଵମାଶ୍ଚର୍ଯରୂପେ କିଂ ଵା ଚରିଷ୍ଯସି । ଯଦି ଯୋଗ୍ଯଂ ଭଵେତ୍ତର୍ହି କୃପଯା ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ସେ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ, ଏତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରୂପରେ ଅଛ ? ଏଠି କଣ କରୁଛ ? ଯଦି ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ, ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ ।'
ଅଥାବ୍ରଵୀଚ୍ଛନୈର୍ବାଲା ତପସାତୀଵ କର୍ଶିତା । ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାହମତୁଲା ଯୋଗୀଂଦ୍ରୈର୍ଯା ଵିମୃଗ୍ଯତେ
ତାପସ୍ୟାରେ ଅତି ଶୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ସେ ଝିଅ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ, ଯାହାକୁ ଯୋଗୀଶ୍ବରମାନେ ଖୋଜନ୍ତି ।'
ସାହଂ ହରିପଦାମ୍ଭୋଜକାମ୍ଯଯା ସୁଚିରଂ ତପଃ । ଚରାମ୍ଯସ୍ମିନ୍ଵନେ ଘୋରେ ଧ୍ଯାଯଂତୀ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
'ମୁଁ ହରିଙ୍କ ଚରଣକମଳ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତପସ୍ୟା କରୁଛି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛି ।'
ବ୍ରହ୍ମାନଂଦେନ ପୂର୍ଣାହଂ ତେନାନଂଦେନ ତୃପ୍ତଧୀଃ । ତଥାପି ଶୂନ୍ଯମାତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯେ କୃଷ୍ଣରତିଂ ଵିନା
'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ମୋ ମନ ତୃପ୍ତ । ତଥାପି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରେମ ଛଡ଼ା ମୁଁ ଆପଣକୁ ଶୂନ୍ୟ ବୋଧ କରେ ।'
ଇଦାନୀମତିନିର୍ଵିଣ୍ଣା ଦେହସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିସର୍ଜ୍ଜନମ୍ । କର୍ତ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ପୁଣ୍ଯାଯାଂ ଵାପିକାଯାମିହୈଵ ତୁ
'ଏବେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରାଶ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହି ପବିତ୍ର ଝିଅ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଶୁଭ କାମନାରେ ।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯା ମୁନିରତ୍ଯଂତଵିସ୍ମିତଃ । ପତିତ୍ଵା ଚରଣେ ତସ୍ଯାଃ କୃଷ୍ଣୋପାସାଵିଧିଂ ଶୁଭମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ମୁନି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି, କୃଷ୍ଣ ଉପାସନାର ଶୁଭ ବିଧି ପଚାରିଲେ ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ପରମପ୍ରୀତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଧ୍ଯାତ୍ମଵିରୋଚନମ୍ । ତଯୋକ୍ତଂ ମଂତ୍ରମାଜ୍ଞାଯ ଜଗାମ ମାନସଂ ସରଃ
ସେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ, ନିଜ ଆତ୍ମଗର୍ବ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ । ତାଙ୍କଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖି, ସେ ମାନସ ସରୋବରକୁ ଗଲେ ।