ହରେଃ ପ୍ରିଯାଂ ହିରଣ୍ଯାଭାଂ ହୀରକୋଜ୍ଜ୍ଵଲମୁଦ୍ରିକାମ୍ । କଥଂ ପଶ୍ଯାମି ଲୋଲାକ୍ଷୀଂ କଥଂ ଵା ତତ୍ପଦାଂବୁଜମ୍
ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗରେ, ହୀରା ଚମକୁଥିବା ଅଙ୍ଗୁଠି ପିନ୍ଧିଥିଲେ— କିପରି ମୁଁ ତାଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିପାରିବି, କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ?
ଆରାଧ୍ଯତେଽତିଭକ୍ତ୍ଯେତି ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିମର୍ଶିତମ୍ । ତତ୍ର ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଵୃତ୍ତାଂତଂ ସୁମହାତ୍ମନାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରିଛ, ସେ ଅତି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିତ; ଏଠିରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସେ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର କଥା କହିବି।
ମାନସେ ସରସି ସ୍ଥିତ୍ଵା ତପସ୍ତୀଵ୍ରମୁପେଯୁଷାମ୍ । ଜପତାଂ ସିଦ୍ଧମଂତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଧ୍ଯାଯତାଂ ହରିମୀଶ୍ଵରମ୍
ମନସର ହ୍ରଦରେ ରହି, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା, ସିଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିବା, ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା।
ମୁନୀନାଂ କାଂକ୍ଷତାଂ ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ଯା ଏଵ ପଦାଂବୁଜମ୍ । ଏକସପ୍ତତିସାହସ୍ରଂ ସଂଖ୍ଯାତାନାଂ ମହୌଜସାମ୍
ମୁନିମାନେ ସଦା ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ଆଶା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସପ୍ତତି ଏକ ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁନି ଥିଲେ।
ତତ୍ତେଽହଂ କଥଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତଦ୍ରହସ୍ଯଂ ପରଂ ଵନେ
ଆଜି ମୁଁ ଏଠି ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁମକୁ ସେ ପରମ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବି।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ତଦେକାଗ୍ରମନା ଭୂତ୍ଵା ଶୃଣୁ ଦେଵି ଵରାନନେ । ଆସୀଦୁଗ୍ରତପା ନାମ ମୁନିରେକୋ ଦୃଢଵ୍ରତଃ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ଏବେ ତୁମର ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଶୁଣ, ଦେବୀ, ଚମକୁଥିବା ମୁହଁବାଳିକା। ଏକ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ମୁନି ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ଉଗ୍ରତପ।
ସାଗ୍ନିକୋ ହ୍ଯଗ୍ନିଭକ୍ଷଶ୍ଚ ଚଚାରାତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ତପଃ । ଜଜାପ ପରମଂ ଜାପ୍ଯଂ ମଂତ୍ରଂ ପଂଚଦଶାକ୍ଷରମ୍
ଅଗ୍ନିକୁ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ନେଇ, ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରି, ସେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ତପସ୍ୟା କଲେ । ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପଞ୍ଚଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ ଜପ କଲେ ।
କାମମଂତ୍ରେଣ ପୁଟିତଂ କାମଂ କାମଵରପ୍ରଦାତ୍ । କୃଷ୍ଣାଯେତି ପଦଂ ସ୍ଵାହା ସହିତଂ ସିଦ୍ଧିଦଂ ପରମ୍
ଏହି କାମମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଦାନ ଦେଇଥାଏ, 'କୃଷ୍ଣାୟ' ଏବଂ 'ସ୍ୱାହା' ସହିତ ଏହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ।
ଦଧ୍ଯୌ ଚ ଶ୍ଯାମଲଂ କୃଷ୍ଣଂ ରାସୋନ୍ମତ୍ତଂ ଵରୋତ୍ସୁକମ୍ । ପୀତପଟ୍ଟଧରଂ ଵେଣୁଂ କରେଣାଧରମର୍ପିତମ୍
ସେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଯିଏ ରସରେ ମତ୍ତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ପାଇଁ ଆତୁର, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ହାତରେ ବାଁଶୀ ଧରି ଠୋଠରେ ରଖିଛନ୍ତି ।
ନଵଯୌଵନସଂପନ୍ନଂ କର୍ଷଂତଂ ପାଣିନା ପ୍ରିଯାମ୍ । ଏଵଂ ଧ୍ଯାନପରଃ କଲ୍ପଶତାଂତେ ଦେହମୁତ୍ସୃଜନ୍
ନବଯୌବନରେ ଭରପୂର, ହାତରେ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା, ଏଭଳି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଶତାଧିକ କଳ୍ପ ପରେ ସେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ।
ସୁନଂଦ ନାମ ଗୋପସ୍ଯ କନ୍ଯାଭୂତ୍ସ ମହାମୁନିଃ । ସୁନଂଦେତି ସମାଖ୍ଯାତା ଯା ଵୀଣାଂ ବିଭ୍ରତୀ କରେ
ସେ ମହାମୁନି ତାପରେ ଗୋପ ସୁନନ୍ଦଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହା ସୁନନ୍ଦା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯିଏ ହାତରେ ବୀଣା ଧରିଥିଲେ ।
ମୁନିରନ୍ଯଃ ସତ୍ଯତପା ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ମହାଵ୍ରତଃ । ସଶୁଷ୍କପତ୍ରଂ ଭୁଂକ୍ତେ ଯଃ ପ୍ରଜଜାପ ପରଂ ମନୁମ୍
ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମୁନି, ସତ୍ୟତପ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମହାବ୍ରତୀ, ସେ କେବଳ ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଖାଇ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ ।
ରତ୍ଯଂତଂ କାମବୀଜେନ ପୁଟିତଂ ଚ ଦଶାକ୍ଷରମ୍ । ସ ପ୍ରଦଧ୍ଯୌ ମୁନିଵରଶ୍ଚିତ୍ରଵେଷଧରଂ ହରିମ୍
ସେ ଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର, କାମବୀଜ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଦେଇ, ଏହି ମହାମୁନି ଚିତ୍ରବେଷ ଧାରଣ କରିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ।
ଧୃତ୍ଵା ରମାଯା ଦୋର୍ଵଲ୍ଲୀଦ୍ଵିତଯଂ କଂକଣୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ । ନୃତ୍ଯଂତମୁନ୍ମଦଂତଂ ଚ ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଯଂ ତଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ସେ ଦେଖିଲେ, ହରି ରମାଙ୍କ ଦୁଇଟି ହାତର ଚୁଡ଼ି ପିନ୍ଧି, ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ମଦମତ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛନ୍ତି ।
ହସଂତମୁଚ୍ଚୈରାନଂଦତରଂଗଂ ଜଠରାଂବରେ । ଦଧତଂ ଵେଣୁମାଜାନୁ ଵୈଜଯଂତ୍ଯା ଵିରାଜିତମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହସୁଛନ୍ତି, ଆନନ୍ଦ ତରଙ୍ଗ ଭରିଛି, ଜଠର ଉପରେ ବସ୍ତ୍ର ଛଡ଼ାଇଛନ୍ତି, ହାତରେ ବାଁଶୀ ଆଖୁରୁ ଗୁଡ଼ାଘେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧରିଛନ୍ତି, ବିଜୟ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ।
ସ୍ଵେଦାଂଭଃ କଣସଂସିକ୍ତ ଲଲାଟଵଲିତାନନମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ ଵୈ ଦେହଂ ତପସା ଚ ମହାମୁନିଃ
ଲଳାଟରେ ଘମ ତିଆର ଚିହ୍ନ, ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେ ମହାମୁନି ପୁନିପୁନି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ।
ଦଶକଲ୍ପାଂତରେ ଜାତୋ ହ୍ଯଯଂ ନଂଦଵନାଦିହ । ସୁଭଦ୍ର ନାମ୍ନୋ ଗୋପସ୍ଯ କନ୍ଯା ଭଦ୍ରେତି ଵିଶ୍ରୁତା
ଦଶ କଳ୍ପ ପରେ, ସେ ଏଠାରେ ନନ୍ଦବନରେ ଗୋପ ସୁଭଦ୍ରଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଭଦ୍ରା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ଯସ୍ଯାଃ ପୃଷ୍ଠତଲେ ଦିଵ୍ଯଂ ଵ୍ଯଜନଂ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ । ହରିଧାମାଭିଧାନସ୍ତୁ କଶ୍ଚିଦାସୀନ୍ମହାମୁନିଃ
ଯାହାଙ୍କ ପିଠିରେ ଦିବ୍ୟ ବିଶ୍ରାମ ପଙ୍ଖା ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ହରିଧାମାଭିଧାନ ନାମକ ଏକ ମହାମୁନି ଥିଲେ ।
ସୋଽପ୍ଯତପ୍ଯତ୍ତପଃ କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ନିତ୍ଯଂ ପତ୍ରୈକଭୋଜନମ୍ । ଆଶୁସିଦ୍ଧିକରଂ ମଂତ୍ରଂ ଵିଂଶତ୍ଯର୍ଣଂ ପ୍ରଜପ୍ତଵାନ୍
ସେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ, ସଦା କେବଳ ଏକ ପତ୍ର ଖାଇ, ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ବିଶି ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ।
ଅନଂତରଂ କାମବୀଜାଦଧ୍ଯାରୂଢଂ ତଦେଵ ତୁ । ମାଯା ତତ୍ପୁରତୋ ଵ୍ଯୋମ ହଂସାସୃଗ୍ଦ୍ଯୁତିଚଂଦ୍ରକମ୍
କାମବୀଜ ପରେ ସେ ସେହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆକାଶରେ ମାୟା ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ହଂସର ରକ୍ତ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ।
ତତୋ ଦଶାକ୍ଷରଂ ପଶ୍ଚାନ୍ନମୋଯୁକ୍ତଂ ସ୍ମରାଦିକମ୍ । ଦଧ୍ଯୌ ଵୃଂଦାଵନେ ରମ୍ଯେ ମାଧଵୀମଂଡପେ ପ୍ରଭୁମ୍
ତାପରେ, 'ନମଃ' ଓ ସ୍ମର ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୁକ୍ତ ଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ ସେ ଭୃନ୍ଦାବନର ମଧୁର ମାଧବୀ ମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ।
ଉତ୍ତାନଶାଯିନଂ ଚାରୁପଲ୍ଲଵାସ୍ତରଣୋପରି । କଯାଚିଦତିକାମାର୍ତ୍ତ ବଲ୍ଲଵ୍ଯା ରକ୍ତନେତ୍ରଯା
ସେ ଦେଖିଲେ, ପ୍ରଭୁ ସୁନ୍ଦର କିଶଳୟ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ପିଛି ହୋଇ ଶୋଇଛନ୍ତି, ପାଖରେ ଏକ ଗୋପୀ, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଲାଲ ।
ଵକ୍ଷୋଜଯୁଗମାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଵିପୁଲୋରଃ ସ୍ଥଲଂ ମୁହୁଃ । ସଂଚୁଂବ୍ଯମାନଗଂଡାଂତଂ ତୃପ୍ଯମାନରଦଚ୍ଛଦମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ନିଜ ଦୁଇ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ପୁନିପୁନି ଗଣ୍ଡକୁ ଚୁମ୍ବନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ହସୁଥିବା ଠୋଠରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ ।
କଲଯଂତଂ ପ୍ରିଯାଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ସହାସଂ ସମୁଦାଦ୍ଭୁତମ୍ । ସ ମୁନିଶ୍ଚ ବହୂନ୍ଦେହାଂ ସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କଲ୍ପତ୍ରଯାଂତରେ
ସେ ଦେଖିଲେ, ପ୍ରଭୁ ଦୁଇ ହାତରେ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଛନ୍ତି; ଏହି ଭଳି ଧ୍ୟାନରେ ଏହି ମୁନି ତିନି କଳ୍ପ ଧରି ଅନେକ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ।
ସାରଂଗନାମ୍ନୋ ଗୋପସ୍ଯ କନ୍ଯାଭୂଚ୍ଛୁଭଲକ୍ଷଣା । ରଂଗଵେଣୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ନିପୁଣା ଚିତ୍ରକର୍ମଣି
ସାରଙ୍ଗ ନାମକ ଗୋପଙ୍କ ଜଣେ ଝିଅ ଥିଲେ, ଯିଏ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ । ସେ ରଙ୍ଗବେଣୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ ଏବଂ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିବାରେ ଖୁବ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ ।
ଯସ୍ଯା ଦଂତେଷୁ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଚିତ୍ରିତାଃ ଶୋଣବିଂଦଵଃ । ବ୍ରହ୍ମଵାଦୀ ମୁନିଃ କଶ୍ଚିଜ୍ଜାବାଲିରିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତରେ ଲାଲ ଚିତ୍ର ଦାଗ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଜାବାଲି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା ।
ସତପଃ ସୁରତୋ ଯୋଗୀ ଵିଚରନ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ । ସ ଏକସ୍ମିନ୍ମହାରଣ୍ଯେ ଯୋଜନାଯୁତଵିସ୍ତୃତେ
ସେ ଋଷି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଏବଂ ଯୋଗରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଏକାକି ଘୁରୁଥିଲେ । ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏକା ଚାଲିଥିଲେ ।
ଯଦୃଚ୍ଛଯାଗତୋଽପଶ୍ଯଦେକାଂ ଵାପୀଂ ସୁଶୋଭନାମ୍ । ସର୍ଵତଃ ସ୍ଫାଟିକାବଂଧତଟାଂ ସ୍ଵାଦୁଜଲାନ୍ଵିତାମ୍
ଏଭଳି ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଅଚାନକ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଝିଅ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସବୁଦିଗରୁ ସ୍ଫଟିକ ପଥରରେ ତିଆରି ତଟ ଥିଲା ଏବଂ ମଧୁର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ।
ଵିକାସିକମଲାମୋଦଵାଯୁନା ପରିଶୀଲିତାମ୍ । ତସ୍ଯାଃ ପଶ୍ଚିମଦିଗ୍ଭାଗେ ମୂଲେ ଵଟମହୀରୁହଃ
ଏହି ଝିଅ ଖିଲିଥିବା କମଳର ସୁଗନ୍ଧ ବାତାସରେ ମନୋହର ହୋଇଯାଇଥିଲା । ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ତଳେ ଏକ ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ଥିଲା ।
ଅପଶ୍ଯତ୍ତାପସୀଂ କାଂଚିତ୍କୁର୍ଵଂତୀଂ ଦାରୁଣଂ ତପଃ । ତାରୁଣ୍ଯଵଯସାଯୁକ୍ତାଂ ରୂପେଣାତି ମନୋହରାମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଏକ ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଯୁବତୀ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।