ଦିଗ୍ଵାସସଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ସୋଽତିହର୍ଷମଵାପ ହ । ସଂଭାଷ୍ଯ ଗୋପତିଂ ନଂଦମାହ ସର୍ଵପ୍ରଭୁପ୍ରିଯଃ
ଦିଗ୍ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନାରଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସେ ଗୋପପତି ନନ୍ଦଙ୍କ ସହ କଥାହେବା ପରେ କହିଲେ—
ନାରାଯଣପରାଣାଂ ତୁ ଜୀଵନଂ ହ୍ଯତିଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଅସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵମତୁଲଂ ନ ଜାନଂତୀହ କେଚନ
ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଭଜୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ; ଏଠାରେ କେହି ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ଭଵ ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋଽପ୍ଯସ୍ମିନ୍ରତିଂ ଵାଂଚ୍ଛନ୍ତି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ । ଚରିତଂ ଚାସ୍ଯ ବାଲସ୍ଯ ସର୍ଵେଷାମେଵ ହର୍ଷଣମ୍
ଭଗବାନ ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଚିରକାଳ ଭଲପାଇବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି; ଏହି ଶିଶୁଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।
ମୁଦା ଗାଯଂତି ଶୃଣ୍ଵଂତି ଚାଭିନଂଦଂତି ତାଦୃଶାଃ । ଅସ୍ମିଂସ୍ତଵ ସୁତେଽଚିଂତ୍ଯପ୍ରଭାଵେ ସ୍ନିଗ୍ଧମାନସାଃ
ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅଗାଧ ସ୍ନେହ ରଖନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଗାନ କରନ୍ତି, ଶୁଣନ୍ତି ଓ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ନରାଃ ସଂତି ନ ତେଷାଂ ଵୈ ଭଵବାଧା ଭଵିଷ୍ଯତି । ମୁଂଚେହ ପରଲୋକେଚ୍ଛାଃ ସର୍ଵା ବଲ୍ଲଵସତ୍ତମ
ଏପରି ଭକ୍ତି ଥିବା ଲୋକମାନେ, ପୃଥିବୀରେ କେବେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେନାହିଁ; ଗୋପମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ପରଲୋକର ଆଶା ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।
ଏକାଂତେନୈକଭାଵେନ ବାଲେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରୀତିମାଚର । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନଂଦଭଵନାନ୍ନିଷ୍କ୍ରାଂତୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ଏହି ଶିଶୁ ପ୍ରତି ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରେମ ରଖ; ଏପରି କହି, ମୁନିମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ତେନାର୍ଚିତୋ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ଵିସର୍ଜିତଃ । ଅଥାସୌ ଚିଂତଯାମାସ ମହାଭାଗଵତୋ ମୁନିଃ
ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବନାରେ ପୂଜା କରାଯାଇ, ପ୍ରଣାମ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବିଦାୟ ଦିଆଯାଇଲା। ତାପରେ ସେ ମହାଭାଗବତ ଋଷି ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅସ୍ଯ କାଂତା ଭଗଵତୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ନାରାଯଣେ ହରୌ । ଵିଧାଯ ଗୋପିକାରୂପଂ କ୍ରୀଡାର୍ଥଂ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ଵନଃ
ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭଗବତୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱୀ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା ପାଇଁ ଗୋପୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଅଵଶ୍ଯମଵତୀର୍ଣା ସା ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ତାମହଂ ଵିଚିନୋମ୍ଯଦ୍ଯ ଗେହେଗେହେ ଵ୍ରଜୌକସାମ୍
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଆଜି ମୁଁ ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କ ଘରେଘରେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବି।
ଵିମୃଶ୍ଯୈଵଂ ମୁନିଵରୋ ଗେହାନି ଵ୍ରଜଵାସିନାମ୍ । ପ୍ରଵିଵେଶାତିଥିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସୁପୂଜିତଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ମହାନ ମୁନି ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କ ଘରକୁ ଅତିଥି ହୋଇ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବନାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜିତ ହେଲେ।
ସର୍ଵେଷାଂ ବଲ୍ଲଵାଦୀନାଂ ରତିଂ ନଂଦସୁତେ ପରାମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନିଵରଃ ସର୍ଵାନ୍ମନସା ପ୍ରଣନାମ ହ
ସମସ୍ତ ଗୋପମାନେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ଅପୂର୍ବ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଥିଲେ, ତାହା ଦେଖି ସେ ମହାନ ଋଷି ମନରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଗୋପାଲାନାଂ ଗୃହେ ବାଲାଂ ଦଦର୍ଶ ଶ୍ଵେତରୂପିଣୀମ୍ । ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତର୍କଯାମାସ ରମା ହ୍ଯେଷା ନ ସଂଶଯଃ
ଗୋପମାନଙ୍କ ଘରେ ସେ ଏକ ଧଳା ରୂପ ଥିବା ଝିଅକୁ ଦେଖିଲେ। ଦେଖି ସେ ଭାବିଲେ, 'ଏହିଁ ନିଶ୍ଚୟ ରମା, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ପ୍ରଵିଵେଶ ତତୋ ଧୀମାନ୍ନଂଦସଖ୍ଯୁର୍ମହାତ୍ମନଃ । କସ୍ଯଚିଦ୍ଗୋପଵର୍ଯ୍ଯସ୍ଯ ଭାନୁନାମ୍ନୋ ଗୃହଂ ମହତ୍
ତାପରେ ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାଇ ନନ୍ଦଙ୍କ ସଂଗୀ ଏବଂ ମହାନ ଗୋପ ଭାନୁଙ୍କ ବଡ଼ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅର୍ଚିତୋ ଵିଧିଵତ୍ତେନ ସୋଽପ୍ଯପୃଚ୍ଛନ୍ମହାମନାଃ । ସାଧୋ ତ୍ଵମସି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଧର୍ମନିଷ୍ଠତଯା ଭୁଵି
ସେ ଭାନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ମହାନ ମନସ୍କ ଭାନୁ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'
ତଵାହଂ ଧନଧାନ୍ଯାଦି ସମୃଦ୍ଧିଂ ସଂଵିଭାଵଯେ । କଚ୍ଚିତ୍ତେ ଯୋଗ୍ଯଃ ପୁତ୍ରୋଽସ୍ତି କନ୍ଯା ଵା ଶୁଭଲକ୍ଷଣା
ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଉଛି। ତୁମ ପାଖରେ କୌଣସି ଯୋଗ୍ୟ ପୁଅ କିମ୍ବା ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା କନ୍ୟା ଅଛି କି?
ଯତସ୍ତେ କୀର୍ତିରଖିଲଂ ଲୋକଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ମୁନିଵର୍ଯ୍ଯେଣ ଭାନୁରାନୀଯ ପୁତ୍ରକମ୍
ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ—ଏପରି ମହାନ ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭାନୁ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଆଣିଲେ।
ମହାତେଜସ୍ଵିନଂ ଦୃପ୍ତଂ ନାରଦାଯାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନିଵରସ୍ତଂ ତୁ ରୂପେଣାପ୍ରତିମଂ ଭୁଵି
ସେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ଗର୍ବିତ ପୁଅ ସହିତ ନାରଦଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଅଭିବାଦନ କଲେ। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଭୂମିରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ରୂପ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।
ପଦ୍ମପତ୍ରଵିଶାଲାକ୍ଷଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସୁଂଦରଭ୍ରୁଵମ୍ । ଚାରୁଦଂତଂ ଚାରୁକର୍ଣଂ ସର୍ଵାଵଯଵସୁଂଦରମ୍
ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଆଖି, ଶୁଭ୍ର ଗଳା, ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି, ଆକର୍ଷକ ଦାନ୍ତ, ମନୋହର କାନ ଓ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ରୂପବାନ।
ତଂ ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ସ୍ନେହାଶ୍ରୂଣି ଵିମୁଚ୍ଯ ଚ । ତତଃ ସ ଗଦ୍ଗଦ ପ୍ରାହ ପ୍ରଣଯେନ ମହାମୁନିଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଂଗନ କରି, ସ୍ନେହର ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ। ତାପରେ ଗଳା ଭରି ଭାବରେ ସେ ମହାମୁନି କହିଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଅଯଂ ଶିଶୁସ୍ତେ ଭଵିତା ସୁସଖା ରାମକୃଷ୍ଣଯୋଃ । ଵିହରିଷ୍ଯତି ତାଭ୍ଯାଂ ଚ ରାତ୍ରିଂଦିଵମତଂଦ୍ରିତଃ
ନାରଦ କହିଲେ—'ତୁମେଁ ଏହି ଶିଶୁ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ ସଖା ହେବ। ସେ ଦିନ ରାତି ତାଙ୍କ ସହ ଖେଳିବ, କେବେ ଥକିବ ନାହିଁ।'
ତତ ଆଭାଷ୍ଯ ତଂ ଗୋପପ୍ରଵରଂ ମୁନିପୁଂଗଵଃ । ଯଦା ଗଂତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ତତ୍ରୈଵଂ ଭାନୁରବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ସେ ମହାନ ମୁନି ଏହି ଗୋପଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ସହ କଥାହେବା ପରେ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତେବେ ଭାନୁ ଏପରି କହିଲେ:
ଏକାସ୍ତି ପୁତ୍ରିକା ଦେଵ ଦେଵପତ୍ନ୍ଯୁପମା ମମ । କନୀଯସୀ ଶିଶୋରସ୍ଯ ଜଡାଂଧବଧିରାକୃତିଃ
ମୋର ଏକ ଝିଅ ଅଛି, ଦେବୀମାନେ ପରି ଶୋଭାବନ୍ତୀ। ସେ ଏହି ପୁଅଠାରୁ ଛୋଟ, କିନ୍ତୁ ଦେଖିବାକୁ ମୂଢ଼, ଅନ୍ଧ ଓ ବଧିର ପରି ଲାଗେ।
ଉତ୍ସାହାଦ୍ଵୃଦ୍ଧଯେ ଯାଚେ ତ୍ଵାଂ ଵରଂ ଭଗଵତ୍ତମ । ପ୍ରସନ୍ନଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରେଣ ସୁସ୍ଥିରାଂ କୁରୁ ବାଲିକାମ୍
ତାଙ୍କର ଭଲ ହେବା ପାଇଁ ଆଶା କରି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ବର ମାଗୁଛି, ହେ ଭଗବତ୍ତମ। ଆପଣଙ୍କର କୃପାଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିଲେ ମାତ୍ରେ ଏହି ଝିଅ ସୁସ୍ଥିର ଓ ସୁସ୍ଥ ହେଉ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ନାରଦୋ ଵାକ୍ଯଂ କୌତୁକାକୃଷ୍ଟମାନସଃ । ଅଥ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଭଵନଂ ଲୁଠଂତୀଂ ଭୂତଲେ ସୁତାମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ନାରଦଙ୍କ ମନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲା। ତାପରେ ସେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଭୂମିରେ ଗଡ଼ିବା ଝିଅକୁ ଦେଖିଲେ।
ଉତ୍ଥାପ୍ଯାଂକେ ନିଧାଯାତିସ୍ନେହଵିହ୍ଵଲମାନସଃ । ଭାନୁରପ୍ଯାଯଯୌ ଭକ୍ତିନମ୍ରୋ ମୁନିଵରାଂତିକମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଆପଣଙ୍କ ଛାତିରେ ବସାଇଲେ, ଗଭୀର ସ୍ନେହରେ ମନ ଭିଜିଯାଇଥିଲା। ଭାନୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ମହାମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଅଥ ଭାଗଵତଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାତିପ୍ରିଯୋ ମୁନିଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତସ୍ଯାଃ ପରଂ ରୂପମଦୃଷ୍ଟାଶ୍ରୁତମଦ୍ଭୁତମ୍
ତାପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଏହି ମହାମୁନି, ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ, ସେ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପକୁ ଦେଖିଲେ—ଏପରି ଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ, ଯାହା କେବେ ଦେଖିବାକୁ କିମ୍ବା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିନଥିଲା।
ଅଭୂତ୍ପୂର୍ଵସମଂ ମୁଗ୍ଧୋ ହରିପ୍ରେମା ମହାମୁନିଃ । ଵିଗାହ୍ଯ ପରମାନଂଦସିଂଧୁମେକରସାଯନମ୍
ହରିଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ମହାମୁନି ପୂର୍ବବତ୍ ମନମୁଗ୍ଧ ହେଇଗଲେ, ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆନନ୍ଦର ସାଗରରେ ଡୁବିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ଆନନ୍ଦର ରସ ରହିଛି।
ମୁହୂର୍ତ୍ତଦ୍ଵିତଯଂ ତତ୍ର ମୁନିରାସୀଚ୍ଛିଲୋପମଃ । ମୁନୀଂଦ୍ରଃ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ଶନୈରୁନ୍ମୀଲ୍ଯ ଲୋଚନେ
ଦୁଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମୁନି ପାଥର ଭଳି ଚୁପ୍ଚାପ ବସି ରହିଲେ। ପରେ, ମହାମୁନି ସ୍ଥିରତା ଫେରାଇ ଦେଖିଲେ, ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଖି ଖୋଲିଲେ।
ମହାଵିସ୍ମଯମାପନ୍ନସ୍ତୂଷ୍ଣୀମେଵ ସ୍ଥିତୋଽଭଵତ୍ । ଅଂତର୍ହୃଦି ମହାବୁଦ୍ଧିରେଵମେଵଂ ଵ୍ଯଚିଂତଯତ୍
ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି, ସେ ନିରବ ହୋଇ ରହିଲେ। ମନରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—
ଭ୍ରାଂତଂ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ମଯା ସ୍ଵଚ୍ଛଂଦଚାରିଣା । ଅସ୍ଯା ରୂପେଣ ସଦୃଶୀ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୈଵ ଚ କୁତ୍ରଚିତ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ମନମତାନୁସାରେ ଘୁରିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ରୂପ ସହିତ ସମାନ କେହିଁଠି ଦେଖିନାହିଁ।