ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରିତଂ ହ୍ଯେତଦ୍ଯଃ ପଠେତ୍ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ । ଶୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ଯୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଗୋଵିଂଦେ ଲଭତେ ରତିମ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଚରିତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭଲପାଇବା ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ କୃଷ୍ଣଚରିତେ ସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ ସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ- ଭଗଵନ୍ସର୍ଵଭୂତେଶ ସର୍ଵାତ୍ମନ୍ସର୍ଵସଂଭଵ । ଦେଵେଶ୍ଵର ମହାଦେଵ ସର୍ଵଜ୍ଞ କରୁଣାକର
ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ— ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସବୁ ଜିନିଷର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାଦେବ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, କୃପାର ସାଗର।
ତ୍ଵଯାନୁକଂପିତୈଵାହଂ ଭୂଯୋଽପ୍ଯାହାନୁକଂପଯା । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହନା ମଂତ୍ରାସ୍ତ୍ଵଯା ମେ କଥିତାଃ ପ୍ରଭୋ
ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ପୁନିଥରେ କଥା କହିପାରିଲି; ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ମୋତେ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଦେଲା, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରେ।
ତେନ ଦେଵେନ ଗୋପୀଭିର୍ମହାମୋହନରୂପିଣା । କେନ କେନ ଵିଶେଷଣ ଚିକ୍ରୀଡେ ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ସେ ଦେବତା, ମହାମୋହନ ରୂପେ ଗୋପୀମାନେ ସହ କେଉଁ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୀଡ଼ା କରିଥିଲେ? ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ଏକଦା ଵାଦଯନ୍ଵୀଣାଂ ନାରଦୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ । କୃଷ୍ଣାଵତାରମାଜ୍ଞାଯ ପ୍ରଯଯୌ ନଂଦଗୋକୁଲମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏକଥର, ବୀଣା ବଜାଉଥିବା ମୁନିମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅବତାର ଜାଣି, ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋପାଳ ଗାଁକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ମହାଯୋଗମଯେଶଂ ଵିଭୁମଚ୍ଯୁତମ୍ । ବାଲନାଟ୍ଯଧରଂ ଦେଵଦର୍ଶନଂ ନଂଦଵେଶ୍ମନି
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ମହାଯୋଗୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଅକ୍ଷୟ, ଶିଶୁ ଭାବରେ ଖେଳୁଥିବା, ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଯୋଗ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରେ ଦେଖିଲେ।
ସୁକୋମଲପଟାସ୍ତୀର୍ଣହେମପର୍ଯଂକିକୋପରି । ଶଯାନଂ ଗୋପକନ୍ଯାଭିଃ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣଂ ସଦା ମୁଦମ୍
ନରମ ଚାଦର ପିଛାଇଥିବା ସୁନା ଶୟନାରେ ଶୁଇଥିବା, ଗୋପାଳ ଝିଅମାନେ ସେଉଁଠି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଅତୀଵ ସୁକୁମାରାଂଗଂ ମୁଗ୍ଧଂ ମୁଗ୍ଧଵିଲୋକନମ୍ । ଵିସ୍ରସ୍ତନୀଲକୁଟିଲକୁଂତଲାଵନିମଂଡଲମ୍
ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ ଦେହ, ନିର୍ମଳ ଦୃଷ୍ଟି, ଖୋଲା ନୀଳ ଗୋଲା ଚୁଲି ତାଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା।
କିଂଚିତ୍ସ୍ମିତାଂକୁରଵ୍ଯଂଜଦେକଦ୍ଵିରଦକୁଡ୍ମଲମ୍ । ସ୍ଵପ୍ରଭାଭିର୍ଭାସଯଂତଂ ସମଂତାଦ୍ଭଵନୋଦରମ୍
ତାଙ୍କ ମୁଁହରେ ହାଲୁକା ହସ ଫୁଟିଉଠିଥିଲା, ହାତୀ ଶୁଣ୍ଡ ମୁଗୁଣି ଫୁଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତାଙ୍କ ଆପଣ ଆଲୋକରେ ଘର ଭିତର ଚମକୁଥିଲା।
ଦିଗ୍ଵାସସଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ସୋଽତିହର୍ଷମଵାପ ହ । ସଂଭାଷ୍ଯ ଗୋପତିଂ ନଂଦମାହ ସର୍ଵପ୍ରଭୁପ୍ରିଯଃ
ଦିଗ୍ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନାରଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସେ ଗୋପପତି ନନ୍ଦଙ୍କ ସହ କଥାହେବା ପରେ କହିଲେ—
ନାରାଯଣପରାଣାଂ ତୁ ଜୀଵନଂ ହ୍ଯତିଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଅସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵମତୁଲଂ ନ ଜାନଂତୀହ କେଚନ
ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଭଜୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ; ଏଠାରେ କେହି ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ଭଵ ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋଽପ୍ଯସ୍ମିନ୍ରତିଂ ଵାଂଚ୍ଛନ୍ତି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ । ଚରିତଂ ଚାସ୍ଯ ବାଲସ୍ଯ ସର୍ଵେଷାମେଵ ହର୍ଷଣମ୍
ଭଗବାନ ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଚିରକାଳ ଭଲପାଇବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି; ଏହି ଶିଶୁଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।
ମୁଦା ଗାଯଂତି ଶୃଣ୍ଵଂତି ଚାଭିନଂଦଂତି ତାଦୃଶାଃ । ଅସ୍ମିଂସ୍ତଵ ସୁତେଽଚିଂତ୍ଯପ୍ରଭାଵେ ସ୍ନିଗ୍ଧମାନସାଃ
ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅଗାଧ ସ୍ନେହ ରଖନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଗାନ କରନ୍ତି, ଶୁଣନ୍ତି ଓ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ନରାଃ ସଂତି ନ ତେଷାଂ ଵୈ ଭଵବାଧା ଭଵିଷ୍ଯତି । ମୁଂଚେହ ପରଲୋକେଚ୍ଛାଃ ସର୍ଵା ବଲ୍ଲଵସତ୍ତମ
ଏପରି ଭକ୍ତି ଥିବା ଲୋକମାନେ, ପୃଥିବୀରେ କେବେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେନାହିଁ; ଗୋପମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ପରଲୋକର ଆଶା ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।
ଏକାଂତେନୈକଭାଵେନ ବାଲେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରୀତିମାଚର । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନଂଦଭଵନାନ୍ନିଷ୍କ୍ରାଂତୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ଏହି ଶିଶୁ ପ୍ରତି ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରେମ ରଖ; ଏପରି କହି, ମୁନିମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ତେନାର୍ଚିତୋ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ଵିସର୍ଜିତଃ । ଅଥାସୌ ଚିଂତଯାମାସ ମହାଭାଗଵତୋ ମୁନିଃ
ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବନାରେ ପୂଜା କରାଯାଇ, ପ୍ରଣାମ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବିଦାୟ ଦିଆଯାଇଲା। ତାପରେ ସେ ମହାଭାଗବତ ଋଷି ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅସ୍ଯ କାଂତା ଭଗଵତୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ନାରାଯଣେ ହରୌ । ଵିଧାଯ ଗୋପିକାରୂପଂ କ୍ରୀଡାର୍ଥଂ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ଵନଃ
ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭଗବତୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱୀ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା ପାଇଁ ଗୋପୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଅଵଶ୍ଯମଵତୀର୍ଣା ସା ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ତାମହଂ ଵିଚିନୋମ୍ଯଦ୍ଯ ଗେହେଗେହେ ଵ୍ରଜୌକସାମ୍
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଆଜି ମୁଁ ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କ ଘରେଘରେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବି।
ଵିମୃଶ୍ଯୈଵଂ ମୁନିଵରୋ ଗେହାନି ଵ୍ରଜଵାସିନାମ୍ । ପ୍ରଵିଵେଶାତିଥିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସୁପୂଜିତଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ମହାନ ମୁନି ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କ ଘରକୁ ଅତିଥି ହୋଇ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବନାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜିତ ହେଲେ।
ସର୍ଵେଷାଂ ବଲ୍ଲଵାଦୀନାଂ ରତିଂ ନଂଦସୁତେ ପରାମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନିଵରଃ ସର୍ଵାନ୍ମନସା ପ୍ରଣନାମ ହ
ସମସ୍ତ ଗୋପମାନେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ଅପୂର୍ବ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଥିଲେ, ତାହା ଦେଖି ସେ ମହାନ ଋଷି ମନରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଗୋପାଲାନାଂ ଗୃହେ ବାଲାଂ ଦଦର୍ଶ ଶ୍ଵେତରୂପିଣୀମ୍ । ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତର୍କଯାମାସ ରମା ହ୍ଯେଷା ନ ସଂଶଯଃ
ଗୋପମାନଙ୍କ ଘରେ ସେ ଏକ ଧଳା ରୂପ ଥିବା ଝିଅକୁ ଦେଖିଲେ। ଦେଖି ସେ ଭାବିଲେ, 'ଏହିଁ ନିଶ୍ଚୟ ରମା, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ପ୍ରଵିଵେଶ ତତୋ ଧୀମାନ୍ନଂଦସଖ୍ଯୁର୍ମହାତ୍ମନଃ । କସ୍ଯଚିଦ୍ଗୋପଵର୍ଯ୍ଯସ୍ଯ ଭାନୁନାମ୍ନୋ ଗୃହଂ ମହତ୍
ତାପରେ ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାଇ ନନ୍ଦଙ୍କ ସଂଗୀ ଏବଂ ମହାନ ଗୋପ ଭାନୁଙ୍କ ବଡ଼ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅର୍ଚିତୋ ଵିଧିଵତ୍ତେନ ସୋଽପ୍ଯପୃଚ୍ଛନ୍ମହାମନାଃ । ସାଧୋ ତ୍ଵମସି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଧର୍ମନିଷ୍ଠତଯା ଭୁଵି
ସେ ଭାନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ମହାନ ମନସ୍କ ଭାନୁ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'
ତଵାହଂ ଧନଧାନ୍ଯାଦି ସମୃଦ୍ଧିଂ ସଂଵିଭାଵଯେ । କଚ୍ଚିତ୍ତେ ଯୋଗ୍ଯଃ ପୁତ୍ରୋଽସ୍ତି କନ୍ଯା ଵା ଶୁଭଲକ୍ଷଣା
ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଉଛି। ତୁମ ପାଖରେ କୌଣସି ଯୋଗ୍ୟ ପୁଅ କିମ୍ବା ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା କନ୍ୟା ଅଛି କି?
ଯତସ୍ତେ କୀର୍ତିରଖିଲଂ ଲୋକଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ମୁନିଵର୍ଯ୍ଯେଣ ଭାନୁରାନୀଯ ପୁତ୍ରକମ୍
ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ—ଏପରି ମହାନ ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭାନୁ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଆଣିଲେ।
ମହାତେଜସ୍ଵିନଂ ଦୃପ୍ତଂ ନାରଦାଯାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନିଵରସ୍ତଂ ତୁ ରୂପେଣାପ୍ରତିମଂ ଭୁଵି
ସେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ଗର୍ବିତ ପୁଅ ସହିତ ନାରଦଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଅଭିବାଦନ କଲେ। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଭୂମିରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ରୂପ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।
ପଦ୍ମପତ୍ରଵିଶାଲାକ୍ଷଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସୁଂଦରଭ୍ରୁଵମ୍ । ଚାରୁଦଂତଂ ଚାରୁକର୍ଣଂ ସର୍ଵାଵଯଵସୁଂଦରମ୍
ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଆଖି, ଶୁଭ୍ର ଗଳା, ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି, ଆକର୍ଷକ ଦାନ୍ତ, ମନୋହର କାନ ଓ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ରୂପବାନ।
ତଂ ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ସ୍ନେହାଶ୍ରୂଣି ଵିମୁଚ୍ଯ ଚ । ତତଃ ସ ଗଦ୍ଗଦ ପ୍ରାହ ପ୍ରଣଯେନ ମହାମୁନିଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଂଗନ କରି, ସ୍ନେହର ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ। ତାପରେ ଗଳା ଭରି ଭାବରେ ସେ ମହାମୁନି କହିଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଅଯଂ ଶିଶୁସ୍ତେ ଭଵିତା ସୁସଖା ରାମକୃଷ୍ଣଯୋଃ । ଵିହରିଷ୍ଯତି ତାଭ୍ଯାଂ ଚ ରାତ୍ରିଂଦିଵମତଂଦ୍ରିତଃ
ନାରଦ କହିଲେ—'ତୁମେଁ ଏହି ଶିଶୁ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ ସଖା ହେବ। ସେ ଦିନ ରାତି ତାଙ୍କ ସହ ଖେଳିବ, କେବେ ଥକିବ ନାହିଁ।'