ଅଧିଷ୍ଠାତାଽତ୍ର ଗୋପାଲୋ ଧେନୁପାଲନତତ୍ପରଃ । ଷଷ୍ଠଂ ଦଲଂ ଯଦାଖ୍ଯାତଂ ତତ୍ର ନଂଦଵନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏଠାରେ ଅଧିପତି ହେଲେ ଗୋପାଳ, ଯିଏ ଗାଈମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ। ଷଷ୍ଠ ଦଳଟି ଯେଉଁଠି ନନ୍ଦବନ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ସପ୍ତମଂ ବକୁଲାରଣ୍ଯଂ ଦଲଂ ରମ୍ଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ତତ୍ରାଷ୍ଟମଂ ତାଲଵନଂ ତତ୍ର ଧେନୁଵଧଃ ସ୍ମୃତଃ
ସପ୍ତମ ଦଳଟି ରମ୍ୟ ବକୁଳ ଅରଣ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଅଷ୍ଟମ ଦଳଟି ତାଳବନ, ଯେଉଁଠି ଧେନୁକା ଦାନବ ବଧ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ନଵମଂ କୁମୁଦାରଣ୍ଯଂ ଦଲଂ ରମ୍ଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । କାମାରଣ୍ଯଂ ଚ ଦଶମଂ ପ୍ରଧାନଂ ସର୍ଵକାରଣମ୍
ନବମ ଦଳଟି ରମ୍ୟ କୁମୁଦ ଅରଣ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଦଶମ ଦଳଟି କାମବନ, ସମସ୍ତର ମୂଳ କାରଣ ଏବଂ ପ୍ରଧାନ।
ବ୍ରହ୍ମପ୍ରସାଧନଂ ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଚ୍ଛଦ୍ମପ୍ରଦର୍ଶନମ୍ । କୃଷ୍ଣକ୍ରୀଡାରସସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଧାନଂ ଦଲମୁଚ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶୋଭା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶ୍ରୟର ପ୍ରଦର୍ଶନ ଅଛି। ପ୍ରଧାନ ଦଳଟି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାର ରସ ସ୍ଥଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦଲମେକାଦଶଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାରଣମ୍ । ନିର୍ମାଣଂ ସେତୁବଂଧସ୍ଯ ନାନାଵନମଯସ୍ଥଲମ୍
ଏକାଦଶ ଦଳଟି ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରସାଦ ପାଇବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଅରଣ୍ୟ ମିଶି ଥିବା ସେତୁ ବନ୍ଧନର ସ୍ଥଳ ଅଛି।
ଭାଂଡୀରଂ ଦ୍ଵାଦଶଦଲଂ ଵନଂ ରମ୍ଯଂ ମନୋହରମ୍ । କୃଷ୍ଣଃ କ୍ରୀଡାରତସ୍ତତ୍ର ଶ୍ରୀଦାମାଦିଭିରାଵୃତଃ
ଦ୍ୱାଦଶ ଦଳଟି ଆକର୍ଷକ ଏବଂ ମନୋହର ଭାଣ୍ଡୀର ଅରଣ୍ୟ। ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣ ଶ୍ରୀଦାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଲୀଳାରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି।
ତ୍ରଯୋଦଶଂ ଦଲଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତତ୍ର ଭଦ୍ରଵନଂ(ରଂ) ସ୍ମୃତମ୍ । ଚତୁର୍ଦଶଦଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିପ୍ରଦସ୍ଥଲମ୍
ତ୍ରୟୋଦଶ ଦଳଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାକୁ ଭଦ୍ରବନ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଦଳଟି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ସ୍ଥଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶ୍ରୀଵନଂ ତତ୍ର ରୁଚିରଂ ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯସ୍ଯ କାରଣମ୍ । କୃଷ୍ଣକ୍ରୀଡାଦଲମଯଂ ଶ୍ରୀକାଂତିକୀର୍ତିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍
ସେଠାରେ ରୂଚିର ଶ୍ରୀବନ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର କାରଣ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାର ଦଳ ଶ୍ରୀର କୀର୍ତ୍ତି ଓ ମହିମା ବଢ଼ାଏ।
ଦଲଂ ପଂଚଦଶଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତତ୍ର ଲୋହଵନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । କଥିତଂ ଷୋଡଶଦଲଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କର୍ଣିକାସମମ୍
ପଞ୍ଚଦଶ ଦଳଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାକୁ ଲୋହବନ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏହିପରି ଷୋଳ ଦଳର ମହିମା କର୍ଣ୍ଣିକା ସମାନ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା।
ମହାଵନଂ ତତ୍ର ଗୀତଂ ତତ୍ରାସ୍ତି ଗୁହ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ବାଲକ୍ରୀଡାରତସ୍ତତ୍ର ଵତ୍ସପାଲୈଃ ସମାଵୃତଃ
ସେଠାରେ ମହାବନ ଗୀତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠି ଉତ୍ତମ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି। ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣ ବାଳ୍ୟ ଖେଳରେ ବତ୍ସପାଳମାନେ ସହିତ ମନ ଲଗାନ୍ତି।
ପୂତନାଦିଵଧସ୍ତତ୍ର ଯମଲାର୍ଜୁନଭଂଜନମ୍ । ଅଧିଷ୍ଠାତା ତତ୍ର ବାଲଗୋପାଲଃ ପଂଚମାବ୍ଦିକଃ
ସେଠାରେ ପୂତନା ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବ ବଧ ଏବଂ ଯମଲାର୍ଜୁନ ଗଛ ଭଙ୍ଗ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ଅଧିପତି ହେଉଛନ୍ତି ପଞ୍ଚ ବର୍ଷର ବାଳ ଗୋପାଳ।
ନାମ୍ନା ଦାମୋଦରଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରେମାନଂଦରସାର୍ଣଵଃ । ଦଲଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧମାଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠଦଲୋତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କୁ ନାମରେ ଦାମୋଦର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ପ୍ରେମ ଓ ଆନନ୍ଦର ରସ ସାଗର। ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦଳଟି ସମସ୍ତ ଦଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଘୋଷିତ।
କୃଷ୍ଣକ୍ରୀଡା ଚ କିଂଜଲ୍କୀ ଵିହାରଦଲମୁଚ୍ଯତେ । ସିଦ୍ଧପ୍ରଧାନକିଂଜଲ୍କ ଦଲଂ ଚ ସମୁଦାହୃତମ୍
କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଖେଳାକୁ କିଞ୍ଜଳ୍କୀ ବୋଲାଯାଏ, ଏବଂ ମଜା ଦଳକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମରେ ଡାକାଯାଏ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି, ସେହି କିଞ୍ଜଳ୍କ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଦଳ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ-। ଵୃଂଦାରଣ୍ଯସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ରହସ୍ଯଂ ଵା କିମଦ୍ଭୁତମ୍ । ତଦହଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କଥଯସ୍ଵ ମହାପ୍ରଭୋ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ବୃନ୍ଦାବନର ମହିମା, ତାହାର ଗୁପ୍ତତା କିମ୍ବା ଅଦ୍ଭୁତତା କ'ଣ? ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। କଥିତଂ ତେ ପ୍ରିଯତମେ ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ । ରହସ୍ଯାନାଂ ରହସ୍ଯଂ ଯଦ୍ଦୁର୍ଲଭାନାଂ ଚ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ପ୍ରିୟା, ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ତଥା ଦୁର୍ଲଭ ରହସ୍ୟ କହିଦେଇଛି, ଯାହା ରହସ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଗୋପିତଂ ଦେଵି ଦେଵେଶ୍ଵରସୁପୂଜିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଦିଵାଂଛିତଂ ସ୍ଥାନଂ ସୁରସିଦ୍ଧାଦିସେଵିତମ୍
ହେ ଦେବୀ, ଏହା ତିନି ଲୋକରୁ ଲୁଚାଇ ରହିଛି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଏହାକୁ ପୂଜନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏଠାରେ ସେବା କରନ୍ତି।
ଯୋଗୀଂଦ୍ରା ହି ସଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ଯ ଧ୍ଯାନୈକତତ୍ପରାଃ । ଅପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ଗଂଧର୍ଵୈର୍ନୃତ୍ଯଗୀତନିରଂତରମ୍
ଯୋଗୀଶ୍ୱରମାନେ ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହାର ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ରହନ୍ତି, ଏଠାରେ ଅପ୍ସରା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅବିରତ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ମଗ୍ନ।
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵୃଂଦାଵନଂ ରମ୍ଯଂ ପୂର୍ଣାନଂଦରସାଶ୍ରଯମ୍ । ଭୂରିଚିଂତାମଣିସ୍ତୋଯମମୃତଂ ରସପୂରିତମ୍
ଶ୍ରୀବୃନ୍ଦାବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖର ଆଶ୍ରୟ; ଏଠାର ଜଳ ଅସଂଖ୍ୟ ଚିନ୍ତାମଣି ଓ ଅମୃତର ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଵୃକ୍ଷଂ ଗୁରୁଦ୍ରୁମଂ ତତ୍ର ସୁରଭୀଵୃଂଦସେଵିତମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ପୁରୁଷଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତଦ୍ଦଶାଂଶସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଅନେକ ସୁରଭି ଗାଈ ସେବନ୍ତି; ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଜନାନୀ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି, ସେ ବିଷ୍ଣୁ—ଏମାନେ ସେଇ ଦଶ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ତତ୍ର କୈଶୋରଵଯସଂ ନିତ୍ଯମାନଂଦଵିଗ୍ରହମ୍ । ଗତିନାଟ୍ଯଂ କଲାଲାପସ୍ମିତଵକ୍ତ୍ରଂ ନିରଂତରମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ, ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦର ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସଦା ଗତି, ନୃତ୍ୟ, କଳାମୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ଲୀନ।
ଶୁଦ୍ଧସତ୍ଵୈଃ ପ୍ରେମପୂର୍ଣୈର୍ଵୈଷ୍ଣଵୈସ୍ତଦ୍ଵନାଶ୍ରିତମ୍ । ପୂର୍ଣବ୍ରହ୍ମସୁଖେମଗ୍ନଂ ସ୍ଫୁରତ୍ତନ୍ମୂର୍ତିତନ୍ମଯମ୍
ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦରେ ଲୀନ ଓ ତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଏକାତ୍ମ।
ମତ୍ତକୋକିଲଭୃଂଗାଦ୍ଯୈଃ କୂଜତ୍କଲମନୋହରମ୍ । କପୋଲଶୁକସଂଗୀତମୁନ୍ମତ୍ତାଲି ସହସ୍ରକମ୍
ଏଠାରେ ମଦମସ୍ତ କୋକିଳ ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଡାକ ମନମୋହକ, ଗାଳରେ ଥିବା ଶୁଆମାନେ ମଦମଗ୍ନ ହୋଇ ହଜାର ଧରଣର ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି।
ଭୁଜଂଗଶତ୍ରୁନୃତ୍ଯାଢ୍ଯଂ ସକଲାମୋଦଵିଭ୍ରମମ୍ । ନାନାଵର୍ଣୈଶ୍ଚ କୁସୁମୈସ୍ତଦ୍ରେଣୁପରିପୂରିତମ୍
ଏଠାରେ ନାଗଶତ୍ରୁଙ୍କର ନୃତ୍ୟ ଭରପୂର, ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆକର୍ଷଣର ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଭରିଛି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଫୁଲର ରେଣୁ ଏଠାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି।
ପୂର୍ଣେଂଦୁନିତ୍ଯାଭ୍ଯୁଦଯଂ ସୂର୍ଯମଂଦାଂଶୁସେଵିତମ୍ । ଅଦୁଃଖଂ ଦୁଃଖଵିଚ୍ଛେଦଂ ଜରାମରଣଵର୍ଜିତମ୍
ଏଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦା ଉଦୟ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ମୃଦୁ କିରଣ ଏଠାକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରେ; ଏଠାରେ କେବେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଶେଷ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ।
ଅକ୍ରୋଧଂ ଗତମାତ୍ସର୍ଯମଭିନ୍ନମନହଂକୃତମ୍ । ପୂର୍ଣାନଂଦାମୃତରସଂ ପୂର୍ଣପ୍ରେମସୁଖାର୍ଣଵମ୍
ଏଠାରେ କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ଇର୍ଷ୍ୟା ନାହିଁ, ବିଭେଦ ନାହିଁ, ଅହଂକାର ନାହିଁ; ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ, ଅମୃତ ଓ ପ୍ରେମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖର ସାଗର।
ଗୁଣାତୀତଂ ମହଦ୍ଧାମ ପୂର୍ଣପ୍ରେମସ୍ଵରୂପକମ୍ । ଵୃକ୍ଷାଦିପୁଲକୈର୍ଯତ୍ର ପ୍ରେମାନଂଦାଶ୍ରୁଵର୍ଷିତମ୍
ଗୁଣ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଏହା ମହାଧାମ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରେମର ମୂର୍ତ୍ତି; ଏଠାରେ ଗଛ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେମାନନ୍ଦରେ ଭିଜି, ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।
କିଂ ପୁନଶ୍ଚେତନାଯୁକ୍ତୈର୍ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୈଃ କିମୁଚ୍ଯତେ । ଗୋଵିଂଦାଂଘ୍ରିରଜଃ ସ୍ପର୍ଶାନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵୃଂଦାଵନଂ ଭୁଵି
ତେବେ ଚେତନା ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ ବିଷୟରେ କ'ଣ କୁହିବି? ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପାଦଧୂଳିର ସ୍ପର୍ଶରେ ବୃନ୍ଦାବନ ସଦା ପୃଥିବୀରେ ବିଦ୍ୟମାନ।
ସହସ୍ରଦଲପଦ୍ମସ୍ଯ ଵୃଂଦାରଣ୍ଯଂ ଵରାଟକମ୍ । ଯସ୍ଯ ସ୍ପର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ପୃଥ୍ଵୀ ଧନ୍ଯା ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ସହସ୍ରଦଳ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବୃନ୍ଦାବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହାକୁ କେବଳ ଛୁଇଁଲେ, ପୃଥିବୀ ତିନି ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଯାଏ।
ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତରଂ ରମ୍ଯଂ ମଧ୍ଯେ ଵୃଂଦାଵନଂ ଭୁଵି । ଅକ୍ଷରଂ ପରମାନଂଦଂ ଗୋଵିଂଦସ୍ଥାନମଵ୍ଯଯମ୍
ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟରେ ବୃନ୍ଦାବନ ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ ଓ ସୁନ୍ଦର, ଅକ୍ଷୟ, ପରମ ଆନନ୍ଦମୟ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଅବିଚଳ ନିବାସ।
ଗୋଵିଂଦଦେହତୋଽଭିନ୍ନଂ ପୂର୍ଣବ୍ରହ୍ମସୁଖାଶ୍ରଯମ୍ । ମୁକ୍ତିସ୍ତତ୍ର ରଜଃସ୍ପର୍ଶାତ୍ତନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କିମୁଚ୍ଯତେ
ଏହା ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଦେହ ସହିତ ଅଭିନ୍ନ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦର ଆଶ୍ରୟ; ଏଠାର ଧୂଳିର ସ୍ପର୍ଶରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ତାହାର ମହିମା କ'ଣ କୁହିବି!