ଏକଦା ପାର୍ଵତୀ ଦେଵୀ ଶିଵଂ ସଂସ୍ନିଗ୍ଧମାନସା । ପ୍ରଣଯେନ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚ ଵଚନଂ ତ୍ଵିଦମ୍
ଏକଥର ପାର୍ବତୀ ଦେବୀ, ମନରେ ଅନେକ ସ୍ନେହ ନେଇ, ପ୍ରେମରେ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ-। ଅନଂତକୋଟିବ୍ରହ୍ମାଂଡ ତଦ୍ବାହ୍ଯାଭ୍ଯଂତରସ୍ଥିତେଃ । ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଥାନଂ ପରଂ ତେଷାଂ ପ୍ରଧାନଂ ଵରମୁତ୍ତମମ୍
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ — ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଉତ୍ତମ।
ଯତ୍ପରଂ ନାସ୍ତି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପ୍ରିଯଂ ସ୍ଥାନଂ ମନୋରମମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କଥଯସ୍ଵ ମହାପ୍ରଭୋ
ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ମୁଁ ସେସବୁ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହ, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତରଂ ଗୁହ୍ଯଂ ପରମାନଂଦକାରକମ୍ । ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ରହଃସ୍ଥାନମାନଂଦଂ ପରମଂ ପରମ୍
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ — ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ, ଗୁପ୍ତରୁ ଅଧିକ ଗୁପ୍ତ, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ ସ୍ଥାନ।
ଦୁର୍ଲଭାନାଂ ଚ ପରମଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ମୋହନଂ ପରମ୍ । ସର୍ଵଶକ୍ତିମଯଂ ଦେଵି ସର୍ଵସ୍ଥାନେଷୁ ଗୋପିତମ୍
ହେ ଦେବୀ, ସେଠା ସବୁଠାରୁ ଦୁର୍ଲଭ, ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରହିଛି।
ସାତ୍ଵତାଂ ସ୍ଥାନମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୋରତ୍ଯଂତଦୁର୍ଲଭମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ଵୃଂଦାଵନଂ ନାମ ବ୍ରହ୍ମାଂଡୋପରି ସଂସ୍ଥିତମ୍
ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ସେହି ସ୍ଥାନ ସଦା ବୃନ୍ଦାବନ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉପରେ ବିଦ୍ୟମାନ।
ପୂର୍ଣବ୍ରହ୍ମସୁଖୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ନିତ୍ଯମାନଂଦମଵ୍ଯଯମ୍ । ଵୈକୁଂଠାଦି ତଦଂଶାଂଶଂ ସ୍ଵଯଂ ଵୃଂଦାଵନଂ ଭୁଵି
ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିତ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷୟ, ବୃନ୍ଦାବନ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ବୈକୁଣ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ତାହାର ଅଂଶ ମାତ୍ର।
ଗୋଲୋକୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଗୋକୁଲେ ତତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ଵୈକୁଂଠଵୈଭଵଂ ଯଦ୍ଵୈ ଦ୍ଵାରିକାଯାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଗୋଲୋକର ଯେତେ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ଗୋକୁଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ବୈକୁଣ୍ଠର ଯେଉଁ ମହିମା ଅଛି, ସେଠା ଦ୍ୱାରିକାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମପରମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଵୃଂଦାଵନାଶ୍ରଯମ୍ । କୃଷ୍ଣଧାମପରଂ ତେଷାଂ ଵନମଧ୍ଯେ ଵିଶେଷତଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଯାହା ନିତ୍ୟ ବୃନ୍ଦାବନରେ ବସିଥାଏ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ, ବନ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଅଛି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମଧ୍ଯେ ତୁ ପୃଥ୍ଵୀ ଧନ୍ଯେତି ଵିଶ୍ରୁତା । ଯସ୍ମାନ୍ମାଥୁରକଂ ନାମ ଵିଷ୍ଣୋରେକାଂତଵଲ୍ଲଭମ୍
ସେହିପାଇଁ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧନ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ମଥୁରା ଅଛି।
ସ୍ଵସ୍ଥାନମଧିକଂ ନାମଧେଯଂ ମାଥୁରମଂଡଲମ୍ । ନିଗୂଢଂ ଵିଵିଧଂ ସ୍ଥାନଂ ପୁର୍ଯଭ୍ଯଂତରସଂସ୍ଥିତମ୍
ମଥୁରା ମଣ୍ଡଳକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସ୍ୱନିବାସ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ବୋଲି ଅଭିଧାନ କରାଯାଏ, ଏହା ଗୁପ୍ତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସ୍ଥାନ, ସହର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ସହସ୍ରପତ୍ରକମଲାକାରଂ ମାଥୁରମଂଡଲମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରପରିଭ୍ରାମାଦ୍ଧାମ ଵୈଷ୍ଣଵମଦ୍ଭୁତମ୍
ମଥୁରା ମଣ୍ଡଳ ହଜାର ପତ୍ର ଅଳତା ଆକାରର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘୂରୁଛି, ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଭକ୍ତିମୟ।
କର୍ଣିକାପର୍ଣଵିସ୍ତାରଂ ରହସ୍ଯଦ୍ରୁମମୀରିତମ୍ । ପ୍ରଧାନଂ ଦ୍ଵାଦଶାରଣ୍ଯଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ କ୍ରମାତ୍
ଏହାର କର୍ଣ୍ଣିକା ଓ ପତ୍ରଗୁଡିକ ବିସ୍ତୃତ ଅଛି, ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ ବନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପ୍ରଧାନ ଦ୍ୱାଦଶ ଅରଣ୍ୟର ମହିମା କ୍ରମକ୍ରମେ କହାଯାଇଛି।
ଭଦ୍ର ଶ୍ରୀ ଲୋହ ଭାଂଡୀର ମହାତାଲ ଖଦୀରକାଃ । ବକୁଲଂ କୁମୁଦଂ କାମ୍ଯଂ ମଧୁ ଵୃଂଦାଵନଂ ତଥା
ଭଦ୍ର, ଶ୍ରୀ, ଲୋହ, ଭାଣ୍ଡୀର, ମହାତାଳ, ଖଦୀର, ବକୁଳ, କୁମୁଦ, କାମ୍ୟ, ମଧୁ, ବୃନ୍ଦାବନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ।
ଦ୍ଵାଦଶୈତାଵତୀ ସଂଖ୍ଯା କାଲିଂଦ୍ଯାଃ ସପ୍ତ ପଶ୍ଚିମେ । ପୂର୍ଵେ ପଂଚଵନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତତ୍ରାସ୍ତି ଗୁହ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଅରଣ୍ୟର ସଂଖ୍ୟା ଏଭଳି — କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର ପଶ୍ଚିମରେ ସାତଟି, ପୂର୍ବରେ ପାଞ୍ଚଟି; ସେଠି ଉଚ୍ଚତମ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି।
ମହାରଣ୍ଯଂ ଗୋକୁଲାଖ୍ଯଂ ମଧୁ ଵୃଂଦାଵନଂ ତଥା । ଅନ୍ଯଚ୍ଚୋପଵନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ କୃଷ୍ଣକ୍ରୀଡାରସସ୍ଥଲମ୍
ଗୋକୁଳ ନାମକ ମହାବନ, ମଧୁ, ବୃନ୍ଦାବନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପବନ, ଏହାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଲୀଳା ରସର ସ୍ଥଳୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କଦଂବଖଂଡନଂ ନଂଦଵନଂ ନଂଦୀଶ୍ଵରଂ ତଥା । ନଂଦନଂଦନଖଂଡଂ ଚ ପଲାଶାଶୋକକେତକୀ
କଦମ୍ବ ଜଙ୍ଗଲ, ନନ୍ଦବନ, ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଏବଂ ଏହିପରି ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ, ସହିତ ପଳାଶ, ଅଶୋକ ଓ କେତକୀ ଗଛ।
ସୁଗଂଧମାନସଂ କୈଲମମୃତଂ ଭୋଜନସ୍ଥଲମ୍ । ସୁଖପ୍ରସାଧନଂ ଵତ୍ସହରଣଂ ଶେଷଶାଯିକମ୍
ସୁଗନ୍ଧିତ ହ୍ରଦ, କୈଳାସ ଅମୃତ, ଭୋଜନ ସ୍ଥଳ, ସୁଖର ଆଶ୍ରୟ, ବଛା ଚୁରାଇବା ଘଟଣା ଓ ଶେଷ ନାଗ ଉପରେ ଶୋଇଥିବା ଶଯ୍ୟା।
ଶ୍ଯାମପୂର୍ଵୋ ଦଧିଗ୍ରାମଶ୍ଚକ୍ରଭାନୁପୁରଂ ତଥା । ସଂକେତଂ ଦ୍ଵିପଦଂ ଚୈଵ ବାଲକ୍ରୀଡନଧୂସରମ୍
ଶ୍ୟାମପୂର୍ବ, ଦହି ଗ୍ରାମ, ଚକ୍ରଭାନୁର ସହର, ମିଳନ ସ୍ଥଳ, ଦୁଇ ପାଏଁ ଚଳିଥିବା ଏବଂ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଖେଳର ଧୂଳି।
କାମଦ୍ରୁମଂ ସୁଲଲିତମୁତ୍ସୁକଂ ଚାପି କାନନମ୍ । ନାନାଵିଧରସକ୍ରୀଡା ନାନାଲୀଲାରସସ୍ଥଲମ୍
କାମ ଚାହିଁଥିବା ବୃକ୍ଷ, ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଶୋଭିତ, ଆଶାକୁ ଭରିଥିବା କାନନ, ବିଭିନ୍ନ ଖେଳ ରସ ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର ମଜା ଥିବା ସ୍ଥଳ।
ନାଗଵିସ୍ତାରଵିଷ୍ଟଂଭଂ ରହସ୍ଯଦ୍ରୁମମୀରିତମ୍ । ସହସ୍ରପତ୍ରକମଲଂ ଗୋକୁଲାଖ୍ଯଂ ମହତ୍ପଦମ୍
ନାଗମାନଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଅଞ୍ଚଳ, ଭାର ସହିବା ଦଣ୍ଡ, ଗୁପ୍ତ ବୃକ୍ଷ ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣିତ, ହଜାର ପତ୍ର ଥିବା କମଳ ଓ ଗୋକୁଳ ନାମକ ବଡ଼ ନିବାସ।
କର୍ଣିକାତନ୍ମହଦ୍ଧାମ ଗୋଵିଂଦସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ରୋପରି ସ୍ଵର୍ଣପୀଠେ ମଣିମଂଡପମଂଡିତମ୍
ମଧ୍ୟପତ୍ରର ବିଶାଳ ଧାମ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ଥାନ; ଏହା ଉପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନ ଓ ମଣିମଣ୍ଡପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
କର୍ଣିକାଯାଂ କ୍ରମାଦ୍ଦିକ୍ଷୁ ଵିଦିକ୍ଷୁ ଦଲମୀରିତମ୍ । ଯଦ୍ଦଲଂ ଦକ୍ଷିଣେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପରଂ ଗୁହ୍ଯୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ମଧ୍ୟରୁ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ପତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପତ୍ରକୁ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଓ ଗୁପ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ମିନ୍ଦଲେ ମହାପୀଠଂ ନିଗମାଗମଦୁର୍ଗମମ୍ । ଯୋଗୀଂଦ୍ରୈରପି ଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ସର୍ଵାତ୍ମା ଯଚ୍ଚ ଗୋକୁଲମ୍
ସେହି ପତ୍ରରେ ବଡ଼ ପୀଠ ଅଛି, ଯାହା ବେଦ ଓ ତନ୍ତ୍ର ମାର୍ଗରେ ଅଗମ୍ୟ; ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହିଠାରେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଗୋକୁଳ ଅଛି।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଦଲମାଗ୍ନେଯ୍ଯାଂ ତଦ୍ରହସ୍ଯଦଲଂ ତଥା । ସଂକେତଂ ଦ୍ଵିପଦଂ ଚୈଵ କୁଟୀଦ୍ଵୌ ତତ୍କୁଲେ ସ୍ଥିତୌ
ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ର ଅଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ ଅଛି, ଏହା ମଧ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ପତ୍ର; ମିଳନ ସ୍ଥଳ, ଦୁଇ ପାଏଁ ଏବଂ ସେହି ବଂଶରେ ଦୁଇଟି ଝୋପଡ଼ି ଥିବା।
ପୂର୍ଵଂ ଦଲଂ ତୃତୀଯଂ ଚ ପ୍ରଧାନସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍ । ଗଂଗାଦିସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ସ୍ପର୍ଶାଚ୍ଛତଗୁଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ତୃତୀୟ ପତ୍ର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନ; ଏହାକୁ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳ ଦେଉଥିବା ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ।
ଚତୁର୍ଥଂ ଦଲମୈଶାନ୍ଯାଂ ସିଦ୍ଧପୀଠେଽପି ତତ୍ପଦମ୍ । ଵ୍ଯାଯାମନୂତନାଗୋପୀ ତତ୍ର କୃଷ୍ଣଂ ପତିଂ ଲଭେତ୍
ଚତୁର୍ଥ ପତ୍ର ଈଶାନ କୋଣରେ ଅଛି, ସେଠି ଏକ ସିଦ୍ଧ ପୀଠ; ନୂତନ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବା ଗୋପୀ ସେଠି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପାଉଛି।
ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରହରଣଂ ତଦ୍ଦଲେ ସମୁଦାହୃତମ୍ । ଉତ୍ତରେ ପଂଚମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦଲଂ ସର୍ଵଦଲୋତ୍ତମମ୍
ସେହି ପତ୍ରରେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଳଙ୍କାର ନେଇବା ଘଟଣା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପଞ୍ଚମ ପତ୍ର, ସମସ୍ତ ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯମତ୍ରୈଵ ଦଲଂ ଚ କର୍ଣିକାସମମ୍ । ଵାଯଵ୍ଯାଂ ତୁ ଦଲଂ ଷଷ୍ଠଂ ତତ୍ର କାଲୀହ୍ରଦଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏଠାରେ ବାରଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ମଧ୍ୟପତ୍ର ସମାନ ଏକ ପତ୍ର; ବାୟୁବ୍ୟ କୋଣରେ ଛଅଟିଏ ପତ୍ର ଅଛି, ସେଠି କାଳୀ ହ୍ରଦ ଅଛି।
ଦଲୋତ୍ତମୋତ୍ତମଂ ଚୈଵ ପ୍ରଧାନଂ ସ୍ଥାନମୁଚ୍ଯତେ । ସର୍ଵୋତ୍ତମଦଲଂ ଚୈଵ ପଶ୍ଚିମେ ସପ୍ତମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ପତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପତ୍ରକୁ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସପ୍ତମ ପତ୍ରକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।