ପ୍ରତ୍ଯେକମକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵଂଶଦଵାନଲଃ । ତଂ ଯଃ ଶ୍ରାଵଯତେ ଧୀମାଂସ୍ତଂ ଗୁରୁଂ ସଂପ୍ରପୂଜଯେତ୍
ଏହି କଥାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ବଂଶକୁ ଦହିଦେଉଥିବା ଅଗ୍ନି ସମାନ; ଯିଏ ଏହାକୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ଗୁରୁ ଭାବେ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା କଥାଂ ଵାଚକାଯ ଗଵାଂ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵଂ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ । ସପତ୍ନୀକାଯ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରଭୋଜନୈଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣିସାରେ, ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ଏକ ଯୁଗଳ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
କୁଂଡଲାଭ୍ଯାଂ ଵିରାଜଂତ୍ଯୌ ମୁଦ୍ରିକାଭିରଲଂକୃତେ । ରାମସୀତେ ସ୍ଵର୍ଣମଯ୍ଯୌ ପ୍ରତିମେ ଶୋଭନେ ଵରେ
କୁଣ୍ଡଳ ଓ ମୁଦ୍ରିକାରେ ଶୋଭିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କର ପ୍ରତିମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଏ।
କୃତ୍ଵା ତୁ ଵାଚକାଯୈଵ ଦୀଯତେ ଭୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ତସ୍ଯ ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରୋ ଵୈକୁଂଠଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯୁସ୍ତଦା
ଏହି ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି, ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେବା ଉଚିତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତେବେ ତାଙ୍କର ପିତୃପୁରୁଷ ଓ ଦେବତାମାନେ ବୈକୁଣ୍ଠ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟା ରାମକଥା ମଯା ତେ କଥିତା ପୁରା । କିମନ୍ଯତ୍କଥ୍ଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୁରତସ୍ତଵ ଧୀମତଃ
ତୁମେ ରାମକଥା ବିଷୟରେ ପଚାରିଥିଲ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ କହିଦେଇଛି; ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?
ଶୃଣ୍ଵଂତି ଯେ କଥାମେତାଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯୌଘନାଶିନୀମ୍ । ତେ ଯାଂତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଯଚ୍ଚ ଦେଵୈଃ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ଏହି କଥା ଯେଉଁମାନେ ଶୁଣନ୍ତି, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ଏମିତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଗୋଘ୍ନଶ୍ଚାପି ସୁତଘ୍ନଶ୍ଚ ସୁରାପୋ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ । କ୍ଷଣାତ୍ପୂତୋ ଭଵତ୍ଯେଵ ନାତ୍ର ସଂଶଯିତୁଂ କ୍ଷମମ୍
ଗୋହତ୍ୟା କରୁଥିବା, ପୁଅ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା, ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କର ଶୟନସ୍ଥଳ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଣ୍ଡେ ଶେଷଵାତ୍ସ୍ଯାଯନସଂଵାଦେ ରାମାଶ୍ଵମେଧେ ଶ୍ରଵଣପଠନପୁଣ୍ଯଵର୍ଣନଂ ନାମାଷ୍ଟଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଶେଷ ଓ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନଙ୍କ ସଂବାଦରେ ରାମାଶ୍ୱମେଧ ଶୁଣିବା ଓ ପଢ଼ିବାର ପୁଣ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ନନ ନାମକ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ - ସମ୍ଯକ୍ଛ୍ରୁତୋ ମହାଭାଗ ତ୍ଵତ୍ତୋ ରାମାଶ୍ଵମେଧକଃ । ଇଦାନୀଂ ଵଦ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ — ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆମେ ତୁମ ପାଖରୁ ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ବିଷୟରେ ଭଲଭାବେ ଶୁଣିଛୁ। ଏବେ ଦୟାକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ମହିମା ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରିତାମୃତମ୍ । ଶିଵା ପପ୍ରଚ୍ଛ ଭୂତେଶଂ ଯତ୍ତଦ୍ଵଃ କୀର୍ତଯାମ୍ଯହମ୍
ସୂତ କହିଲେ — ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏବେ ତୁମେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଚରିତ୍ରର ଅମୃତ କଥା ଶୁଣ। ଯାହା ପାଇଁ ପାର୍ବତୀ ମାଆ ଭୂତନାଥଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ, ସେଇ କଥା ମୁଁ ତୁମେମାନେଙ୍କୁ କହିବି।
ଏକଦା ପାର୍ଵତୀ ଦେଵୀ ଶିଵଂ ସଂସ୍ନିଗ୍ଧମାନସା । ପ୍ରଣଯେନ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚ ଵଚନଂ ତ୍ଵିଦମ୍
ଏକଥର ପାର୍ବତୀ ଦେବୀ, ମନରେ ଅନେକ ସ୍ନେହ ନେଇ, ପ୍ରେମରେ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ-। ଅନଂତକୋଟିବ୍ରହ୍ମାଂଡ ତଦ୍ବାହ୍ଯାଭ୍ଯଂତରସ୍ଥିତେଃ । ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଥାନଂ ପରଂ ତେଷାଂ ପ୍ରଧାନଂ ଵରମୁତ୍ତମମ୍
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ — ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଉତ୍ତମ।
ଯତ୍ପରଂ ନାସ୍ତି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପ୍ରିଯଂ ସ୍ଥାନଂ ମନୋରମମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କଥଯସ୍ଵ ମହାପ୍ରଭୋ
ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ମୁଁ ସେସବୁ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହ, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତରଂ ଗୁହ୍ଯଂ ପରମାନଂଦକାରକମ୍ । ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ରହଃସ୍ଥାନମାନଂଦଂ ପରମଂ ପରମ୍
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ — ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ, ଗୁପ୍ତରୁ ଅଧିକ ଗୁପ୍ତ, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ ସ୍ଥାନ।
ଦୁର୍ଲଭାନାଂ ଚ ପରମଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ମୋହନଂ ପରମ୍ । ସର୍ଵଶକ୍ତିମଯଂ ଦେଵି ସର୍ଵସ୍ଥାନେଷୁ ଗୋପିତମ୍
ହେ ଦେବୀ, ସେଠା ସବୁଠାରୁ ଦୁର୍ଲଭ, ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରହିଛି।
ସାତ୍ଵତାଂ ସ୍ଥାନମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୋରତ୍ଯଂତଦୁର୍ଲଭମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ଵୃଂଦାଵନଂ ନାମ ବ୍ରହ୍ମାଂଡୋପରି ସଂସ୍ଥିତମ୍
ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ସେହି ସ୍ଥାନ ସଦା ବୃନ୍ଦାବନ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉପରେ ବିଦ୍ୟମାନ।
ପୂର୍ଣବ୍ରହ୍ମସୁଖୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ନିତ୍ଯମାନଂଦମଵ୍ଯଯମ୍ । ଵୈକୁଂଠାଦି ତଦଂଶାଂଶଂ ସ୍ଵଯଂ ଵୃଂଦାଵନଂ ଭୁଵି
ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିତ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷୟ, ବୃନ୍ଦାବନ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ବୈକୁଣ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ତାହାର ଅଂଶ ମାତ୍ର।
ଗୋଲୋକୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଗୋକୁଲେ ତତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ଵୈକୁଂଠଵୈଭଵଂ ଯଦ୍ଵୈ ଦ୍ଵାରିକାଯାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଗୋଲୋକର ଯେତେ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ଗୋକୁଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ବୈକୁଣ୍ଠର ଯେଉଁ ମହିମା ଅଛି, ସେଠା ଦ୍ୱାରିକାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମପରମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଵୃଂଦାଵନାଶ୍ରଯମ୍ । କୃଷ୍ଣଧାମପରଂ ତେଷାଂ ଵନମଧ୍ଯେ ଵିଶେଷତଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଯାହା ନିତ୍ୟ ବୃନ୍ଦାବନରେ ବସିଥାଏ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ, ବନ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଅଛି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମଧ୍ଯେ ତୁ ପୃଥ୍ଵୀ ଧନ୍ଯେତି ଵିଶ୍ରୁତା । ଯସ୍ମାନ୍ମାଥୁରକଂ ନାମ ଵିଷ୍ଣୋରେକାଂତଵଲ୍ଲଭମ୍
ସେହିପାଇଁ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧନ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ମଥୁରା ଅଛି।
ସ୍ଵସ୍ଥାନମଧିକଂ ନାମଧେଯଂ ମାଥୁରମଂଡଲମ୍ । ନିଗୂଢଂ ଵିଵିଧଂ ସ୍ଥାନଂ ପୁର୍ଯଭ୍ଯଂତରସଂସ୍ଥିତମ୍
ମଥୁରା ମଣ୍ଡଳକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସ୍ୱନିବାସ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ବୋଲି ଅଭିଧାନ କରାଯାଏ, ଏହା ଗୁପ୍ତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସ୍ଥାନ, ସହର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ସହସ୍ରପତ୍ରକମଲାକାରଂ ମାଥୁରମଂଡଲମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରପରିଭ୍ରାମାଦ୍ଧାମ ଵୈଷ୍ଣଵମଦ୍ଭୁତମ୍
ମଥୁରା ମଣ୍ଡଳ ହଜାର ପତ୍ର ଅଳତା ଆକାରର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘୂରୁଛି, ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଭକ୍ତିମୟ।
କର୍ଣିକାପର୍ଣଵିସ୍ତାରଂ ରହସ୍ଯଦ୍ରୁମମୀରିତମ୍ । ପ୍ରଧାନଂ ଦ୍ଵାଦଶାରଣ୍ଯଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ କ୍ରମାତ୍
ଏହାର କର୍ଣ୍ଣିକା ଓ ପତ୍ରଗୁଡିକ ବିସ୍ତୃତ ଅଛି, ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ ବନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପ୍ରଧାନ ଦ୍ୱାଦଶ ଅରଣ୍ୟର ମହିମା କ୍ରମକ୍ରମେ କହାଯାଇଛି।
ଭଦ୍ର ଶ୍ରୀ ଲୋହ ଭାଂଡୀର ମହାତାଲ ଖଦୀରକାଃ । ବକୁଲଂ କୁମୁଦଂ କାମ୍ଯଂ ମଧୁ ଵୃଂଦାଵନଂ ତଥା
ଭଦ୍ର, ଶ୍ରୀ, ଲୋହ, ଭାଣ୍ଡୀର, ମହାତାଳ, ଖଦୀର, ବକୁଳ, କୁମୁଦ, କାମ୍ୟ, ମଧୁ, ବୃନ୍ଦାବନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ।
ଦ୍ଵାଦଶୈତାଵତୀ ସଂଖ୍ଯା କାଲିଂଦ୍ଯାଃ ସପ୍ତ ପଶ୍ଚିମେ । ପୂର୍ଵେ ପଂଚଵନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତତ୍ରାସ୍ତି ଗୁହ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଅରଣ୍ୟର ସଂଖ୍ୟା ଏଭଳି — କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର ପଶ୍ଚିମରେ ସାତଟି, ପୂର୍ବରେ ପାଞ୍ଚଟି; ସେଠି ଉଚ୍ଚତମ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି।
ମହାରଣ୍ଯଂ ଗୋକୁଲାଖ୍ଯଂ ମଧୁ ଵୃଂଦାଵନଂ ତଥା । ଅନ୍ଯଚ୍ଚୋପଵନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ କୃଷ୍ଣକ୍ରୀଡାରସସ୍ଥଲମ୍
ଗୋକୁଳ ନାମକ ମହାବନ, ମଧୁ, ବୃନ୍ଦାବନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପବନ, ଏହାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଲୀଳା ରସର ସ୍ଥଳୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କଦଂବଖଂଡନଂ ନଂଦଵନଂ ନଂଦୀଶ୍ଵରଂ ତଥା । ନଂଦନଂଦନଖଂଡଂ ଚ ପଲାଶାଶୋକକେତକୀ
କଦମ୍ବ ଜଙ୍ଗଲ, ନନ୍ଦବନ, ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଏବଂ ଏହିପରି ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ, ସହିତ ପଳାଶ, ଅଶୋକ ଓ କେତକୀ ଗଛ।
ସୁଗଂଧମାନସଂ କୈଲମମୃତଂ ଭୋଜନସ୍ଥଲମ୍ । ସୁଖପ୍ରସାଧନଂ ଵତ୍ସହରଣଂ ଶେଷଶାଯିକମ୍
ସୁଗନ୍ଧିତ ହ୍ରଦ, କୈଳାସ ଅମୃତ, ଭୋଜନ ସ୍ଥଳ, ସୁଖର ଆଶ୍ରୟ, ବଛା ଚୁରାଇବା ଘଟଣା ଓ ଶେଷ ନାଗ ଉପରେ ଶୋଇଥିବା ଶଯ୍ୟା।
ଶ୍ଯାମପୂର୍ଵୋ ଦଧିଗ୍ରାମଶ୍ଚକ୍ରଭାନୁପୁରଂ ତଥା । ସଂକେତଂ ଦ୍ଵିପଦଂ ଚୈଵ ବାଲକ୍ରୀଡନଧୂସରମ୍
ଶ୍ୟାମପୂର୍ବ, ଦହି ଗ୍ରାମ, ଚକ୍ରଭାନୁର ସହର, ମିଳନ ସ୍ଥଳ, ଦୁଇ ପାଏଁ ଚଳିଥିବା ଏବଂ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଖେଳର ଧୂଳି।
କାମଦ୍ରୁମଂ ସୁଲଲିତମୁତ୍ସୁକଂ ଚାପି କାନନମ୍ । ନାନାଵିଧରସକ୍ରୀଡା ନାନାଲୀଲାରସସ୍ଥଲମ୍
କାମ ଚାହିଁଥିବା ବୃକ୍ଷ, ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଶୋଭିତ, ଆଶାକୁ ଭରିଥିବା କାନନ, ବିଭିନ୍ନ ଖେଳ ରସ ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର ମଜା ଥିବା ସ୍ଥଳ।