ଯଥାକଥଂଚିଦ୍ରାମସ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ମରଣଂ ପରମ୍ । ଯେନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମଂ ପଦଂ ଦେଵାଦିଦୁର୍ଲଭମ୍
ଯେଭଳି ଭାବରେ ହେଉନାକି ରାମଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ପାଇପାରନ୍ତିନାହିଁ, ସେହି ପରମ ପଦ ମିଳେ।
ତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁନଯଃ କୃତାର୍ଥଂ ମେନିରେ ନିଜମ୍ । ଯଦ୍ରାମଚରଣପ୍ରେକ୍ଷା କରସ୍ପର୍ଶପଵିତ୍ରିତମ୍
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମୁନିମାନେ ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ଚରଣ ଦେଖିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲେ।
ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ସୁରେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ହଯରୂପଧରେ ପୁରା । ଉଵାଚ ରାମସ୍ତପସାଂ ନିଧୀନ୍ଵେଦଵିଦୁତ୍ତମାନ୍
ଯେତେବେଳେ ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ଦେବତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ରାମ ତାପସମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯାବ୍ରହ୍ମନ୍ହଯୋ ନଷ୍ଟୋ ଗତଃ ସୁଖମ୍ । ହୋମଃ କଥଂ ପୁରୋଭାଵୀ ସର୍ଵଦୈଵତତର୍ପକଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ଘୋଡ଼ା ହରାଇଗଲା ଏବଂ ଶାନ୍ତି ପାଇଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି କରାଏଥିବା ହୋମ କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ?
ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ସୁରସଂତୃପ୍ତିର୍ଯଥା ମେ ମଖ ଉତ୍ତମଃ । ତଥା କୁର୍ଵଂତୁ ମୁନଯୋ ଯଥା ମେ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଧିଶ୍ରୁତମ୍
ମୁନିମାନେ ଏଭଳି କରନ୍ତୁ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ମୋର ଯଜ୍ଞ ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତମ ହେଉ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାଶ୍ରୁତ୍ଯ ଜଗାଦ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଵସିଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଚିତ୍ତାଭିଜ୍ଞାନକୋଵିଦଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମନ ଜାଣିପାରୁଥିବା ମହାମୁନି ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ।
କର୍ପୂରମାହର କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯେନ ଦେଵାଃ ସ୍ଵଯଂ ପୁରା । ପ୍ରାପ୍ଯ ହଵ୍ଯଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯଂତି ମଦ୍ଵାକ୍ଯପ୍ରେରିତାଧୁନା
ତୁରନ୍ତ କର୍ପୂର ଆଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ନିଜେ ହବି ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ଏବେ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବେ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ରାମଃ କ୍ଷିପ୍ରମୁପାହରତ୍ । କର୍ପୂରଂ ବହୁଦେଵାନାଂ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ବହୁଶୋଭନମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ତୁରନ୍ତ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର କର୍ପୂର ଆଣିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ।
ତଦା ମୁନିଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ଦେଵାନାହ୍ଵଯଦଦ୍ଭୁତାନ୍ । ତେ ସର୍ଵେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ଵପରୀଵାରସଂଵୃତାଃ
ତାପରେ ମୁନି, ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟ ଭରି, ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବତାମାନେକୁ ଡାକିଲେ; ସେମାନେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜ-ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ଆସିଗଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ- ପରିସ୍ଵାଦନ୍କ୍ରତୌ ତୃପ୍ତିଂ ନ ପ୍ରାପ ସୁରସଂଯୁତଃ
ଶେଷ କହିଲେ—ଯଜ୍ଞରେ ହବି ଚାଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ନାରାଯଣୋ ମହାଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମା ତତ୍ର ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଵରୁଣଶ୍ଚ କୁବେରଶ୍ଚ ତଥାନ୍ଯେ ଲୋକପାଲକାଃ
ସେଠାରେ ନାରାୟଣ, ମହାଦେବ, ଚାରି ମୁହଁ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ବରୁଣ, କୁବେର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନେ ଥିଲେ।
ତତ୍ରାସ୍ଵାଦ୍ଯ ହଵିଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ଵସିଷ୍ଠେନ ପରିଷ୍କୃତମ୍ । ତତ୍ର ପୁନର୍ହି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାଃ କ୍ଷୁଧାର୍ତାଇଵ ଭୋଜନାତ୍
ସେଠାରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ମୃଦୁ ହବି ଚାଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ଭୁଖା ରହିଗଲେ, ମାନେ ଭୋଜନରେ ତୃପ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ସର୍ଵାନ୍ଦେଵାଂଶ୍ଚ ସଂତର୍ପ୍ଯ ହଵିଷା କରୁଣାନିଧିଃ । ଵସିଷ୍ଠପ୍ରେରିତଃ ସର୍ଵମିତି କର୍ତଵ୍ଯମାଚରତ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ହବିଷ୍ୟ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ସେ କରୁଣାର ସାଗର ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କାମ କଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଦାନସଂତୁଷ୍ଟା ହଵିସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ସୁରାଵରାଃ । ତୃପ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵକଂ ଭାଗଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସ୍ଵାଲଯଂ ଯଯୁଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦାନ ପାଇଁ ଖୁସି ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ହବିଷ୍ୟ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଅଂଶ ନେଇ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଋଷିଭ୍ଯୋ ହୋତୃମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଦାଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଚତୁର୍ଦିଶମ୍ । ସଂତୁଷ୍ଟାସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜାରାମମାଶୀର୍ଭିରଦଦୁଃ ଶୁଭମ୍
ସେ ରାଜ୍ୟର ଚାରି ଦିଗ ବଡ଼ ପୁରୋହିତ ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ପୂର୍ଣାହୁତିଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠଃ ପ୍ରାହ ସୁସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଵର୍ଧାପଯଂତୁ ଭୂମୀଶଂ ଯାଗପୂର୍ତିକରଂ ପରମ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେଇ ଶେଷ କରି, ବସିଷ୍ଠ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଭୂମିର ରାଜା, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ଆଦର କରନ୍ତୁ।'
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲାଜୈରଵାକିରନ୍ମୁଦା । ଲାଵଣ୍ଯଜିତକଂଦର୍ପଂ ମହାମଣିଵିଭୂଷିତମ୍
ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଲାଜା ଛିଟିଲେ, ଯିଏ ରୂପରେ କାମଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଥିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।
ତତୋଽଵଭୃଥସ୍ନାନାର୍ଥଂ ପ୍ରେରଯାମାସ ଭୂମିପମ୍ । ଯଯୌ ରାମଃ ସହସ୍ଵୀଯୈଃ ସରଯୂତୀରମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କୁ ପଠାଗଲା। ରାମ ତାଙ୍କର ରାଣୀମାନେ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସରୟୂ ତୀରକୁ ଗଲେ।
ଅନେକରାଜକୋଟୀଭିଃ ପରୀତଃ ପାଦଚାରିଭିଃ । ଜଗାମ ସ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠାଂ ପକ୍ଷିଵୃଂଦସମାକୁଲାମ୍
ଅନେକ ରାଜା ଚାରିପାଖରେ ପଦେପଦେ ଚାଲିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ନଦୀ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିବା ତୀରକୁ ଗଲେ।
ତାରାପତିରିଵ ସ୍ଵାଭିର୍ଭାର୍ଯାଭିର୍ଵୃତ ଉତ୍ପ୍ରଭଃ । ଵିରୋଚତେ ତଥା ତଦ୍ଵଦ୍ରାମୋ ରାଜଗଣୈର୍ଵୃତଃ
ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ସହ ଚମକନ୍ତି, ସେପରି ରାମ ମଧ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହ ଚମକୁଥିଲେ।
ତଦୁତ୍ସଵଂ ସମାଜ୍ଞାଯ ଯଯୁର୍ଲୋକାସ୍ତ୍ଵରାଯୁତାଃ । ସୀତାପତିମୁଖାଲୋକନିଶ୍ଚଲୀଭୂତଲୋଚନାଃ
ସେ ଉତ୍ସବ ଖବର ପାଇଁ, ଅନେକ ଲୋକ ଦୃତ ଗତିରେ ଆସିଲେ, ସୀତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅଡ଼ିଗ ରହିଗଲା।
ରାଜେଂଦ୍ରଂ ସୀତଯା ସାକଂ ଗଚ୍ଛଂତଂ ସରିତଂ ପ୍ରତି । ଵିଲୋକ୍ଯ ମୁଦିତା ଲୋକାଶ୍ଚିରଂ ଦର୍ଶନଲାଲସାଃ
ସୀତା ସହିତ ରାଜା ନଦୀକୁ ଯାଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅନେକ ନଟଗଂଧର୍ଵା ଗାଯଂତୋ ଯଶ ଉଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ । ଅନୁଜଗ୍ମୁର୍ମହୀଶାନଂ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତମ୍
ଅନେକ ନଟ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୀର୍ତ୍ତି ଗାଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଆଦର ପାଉଥିବା ଭୂମିପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ନର୍ତକ୍ଯସ୍ତତ୍ର ନୃତ୍ଯଂତ୍ଯଃ କ୍ଷୋଭଯଂତ୍ଯଃ ପତେର୍ମନଃ । ଜଲଯଂତ୍ରୈଶ୍ଚ ସିଂଚଂତ୍ଯୋ ଯଯୁଃ ଶ୍ରୀରାମସେଵନମ୍
ସେଠାରେ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲେ, ଜଳ ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଛିଟିଉଥିଲେ ଏବଂ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସେବାକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ମହାରାଜଂ ଵିଲିପଂତ୍ଯୋ ହରିଦ୍ରା କୁଂକୁମାଦିଭିଃ । ପରସ୍ପରଂ ପ୍ରଲିପଂତ୍ଯୋ ମୁଦଂ ପ୍ରାପୁର୍ମହତ୍ତରାମ୍
ସେମାନେ ମହାରାଜାଙ୍କୁ ହଳଦୀ, କୁଙ୍କୁମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଲେପିଲେ; ପରସ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ଲେପି ନିଜେମାନେ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।
କୁଚଯୁଗ୍ମୋପରିନ୍ଯସ୍ତମୁକ୍ତାହାରସୁଶୋଭିତାଃ । ଶ୍ରଵଣଦ୍ଵଂଦ୍ଵସଂମୃଷ୍ଟସ୍ଵର୍ଣକୁଂଡଲଲକ୍ଷିତାଃ
ଦୁଇ ଅଂଶରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୁକ୍ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦୁଇ କାନରେ ସୁନାର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି ତାଙ୍କର ରୂପ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗୁଥିଲା।
ଅନେକନରନାରୀଭିଃ ସଂକୀର୍ଣଂ ମାର୍ଗମାଚରନ୍ । ଯଥାଵତ୍ସରିତଂ ପ୍ରାପ ଶିଵପୁଣ୍ଯଜଲାପ୍ଲୁତାମ୍
ଅନେକ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳାରେ ଭରିଥିବା ରାସ୍ତାରେ ଚାଲି, ସେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପୂତ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ସ ଵୈଦେହ୍ଯା ରାମଃ କମଲଲୋଚନଃ । ପ୍ରଵିଵେଶ ଜଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵସିଷ୍ଠାଦିଭିରନ୍ଵିତଃ
ସେଠାରେ ବୈଦେହୀ ସହ ରାମ, କମଳନୟନ, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ପବିତ୍ର ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅନୁପ୍ରଵିଵିଶୁଃ ସର୍ଵେ ରାଜାନୋ ଜନତାସ୍ତଥା । ତତ୍ପାଦରଜସା ପୂତଜଲଂ ଲୋକୈକଵଂଦିତମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପାଦଧୂଳିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଏହି ଜଳକୁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ, ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପରସ୍ପରଂ ପ୍ରସିଂଚଂତୋ ଜଲଯଂତ୍ରୈର୍ମନୋରମୈଃ । ସୁଶୋଣନଯନାଃ ସର୍ଵେ ହର୍ଷଂ ପ୍ରାପୁର୍ମନୋଧିକମ୍
ମନୋହର ଜଳ ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରେ ଛିଟିଉଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଖି ଆନନ୍ଦରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇ, ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।