ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ପିତୄଂସ୍ତୃପ୍ତ୍ଵା ଦାନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ଧ୍ଯାନଂ ତଵ ମହାବାହୋ କୃତଵାନ୍ଵେଦସଂମିତମ୍
ସେଠାରେ ଗୋସାଉନି, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେଇ, ହେ ମହାବାହୁ, ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମର ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲି।
ତଦା ଜନାଃ ସମାଯାତା ବହଵସ୍ତତ୍ର ଭୂପତେ । ତେଷାଂ ପ୍ରଵଂଚନାର୍ଥାଯ ଦଂଭମେନମକାରିଷମ୍
ସେବେଳେ, ହେ ରାଜା, ଅନେକ ଲୋକ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ଢୋଙ୍ଗ କରିଥିଲି।
ଅନେକକ୍ରତୁସଂଭାରୈଃ ପୂର୍ଣମଜିରମୁତ୍ତମମ୍ । ଵାସୋଭିଶ୍ଛାଦିତଂ ରମ୍ଯଂ ଚଷାଲାଦିଯୁତଂ ମହତ୍
ଅନେକ ଯଜ୍ଞର ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ସେ ଉତ୍ତମ ମଣ୍ଡପ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା, ଦେଖିବାକୁ ଖୁବ ସୁନ୍ଦର ଓ ସମସ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ସହିତ ସଜିଥିଲା।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୋଦ୍ଭଵୋଧୂମଃ ସର୍ଵତୋ ନଭସୋଂଗଣମ୍ । ଚକାର ରମ୍ଯମତୁଲଂ ଚିତ୍ରକାରିଵପୁର୍ଧରଃ
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଆଗୁନିରୁ ଉଠୁଥିବା ଧୂଆଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଇଥିଲା; ଭୂମି ଏମିତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଚିତ୍ରକର ଚିତ୍ର ଅଟୁଟ ଲାଗୁଥିଲା।
ଅନେକତିଲକଶ୍ରୀଭିଃ ଶୋଭିତାଂଗୋ ମହତ୍ତପାଃ । ଦର୍ଭଶୋଭଃ ସମିତ୍ପାଣିର୍ଦଂଭୋ ମୂର୍ତିଧରଃ କିମୁ
ଅନେକ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ମୋ ଦେହ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାର ଅଭାସ ଦେଉଥିଲା; ଦର୍ଭା ଓ ଜଳା ହାତରେ ଧରି, ଢୋଙ୍ଗ ଏଠି ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା।
ଦୁର୍ଵାସାସ୍ତତ୍ର ସ୍ଵଚ୍ଛଂଦଂ ପର୍ଯଟଞ୍ଜଗତୀତଲମ୍ । ପ୍ରାପ ତତ୍ର ମହାତେଜା ଧୂତପାପସରିତ୍ତଟେ
ସେଠାରେ ଦୁର୍ବାସା ଋଷି ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ; ସେ ମହାତ୍ମା ଏହି ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ନଦୀ ତଟକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ମାଂ ଦଂଭକରଂ ମୌନଧାରିଣମଗ୍ରତଃ । ଅନର୍ଘ୍ଯକରମୁନ୍ମତ୍ତମସ୍ଵାଗତଵଚଃ କରମ୍
ସେ ମୋତେ, ଏକ ଢୋଙ୍ଗୀ ଭାବରେ ମୌନ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେଖିଲେ—ଯିଏ ଅମୂଲ୍ୟ କାମ କରୁଥିଲା, ବେଉଳା ଭଳି ଥିଲି, ଓ ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ କଥା କହିନଥିଲି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତୀଵ କ୍ରୁଧାକ୍ରାଂତଃ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵଣି । ଶଶାପାସୌ ମୁନିସ୍ତୀଵ୍ରୋ ଦଂଭିନଂ ମାଂ ମହାମତିଃ
ମୋତେ ଦେଖି, ସେ ମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସମୁଦ୍ର ଭଳି; ସେ ମହାମନା ତପସ୍ବୀ ମୋ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ।
ଦଂଭଂ କରୋଷି ଚେତ୍ତୀରେ ସରିତସ୍ତ୍ଵଂ ସୁଦୁର୍ମତେ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାପ୍ନୁହି ନିର୍ଵାଚ୍ଯଂ ପଶୁତ୍ଵଂ ତାପସାଧମ
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ନଦୀ କୂଳରେ ଢୋଙ୍ଗ କରୁଛ, ହେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ, ତେବେ ତୁମେ ତାପସ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ ହୋଇ, ଅକଥ୍ୟ ପଶୁ ଜନ୍ମ ଲାଭ କର।
ଶାପଂ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦୁଃଖିତୋଽହଂ ତଦାଭଵମ୍ । ଅଗ୍ରାହିଷଂ ପଦେ ତସ୍ଯ ମୁନେର୍ଦୁର୍ଵାସସଃ କିଲ
ସେ ଶାପ ଶୁଣି, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହେଲି; ମୁଁ ସେ ଦୁର୍ବାସା ମୁନିଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତଦା ମେ କୃତଵାନ୍ରାମ ଦ୍ଵିଜୋଽନୁଗ୍ରହମୁତ୍ତମମ୍ । ଵାଜିତାଂ ପ୍ରାପ୍ନୁହି ମଖେ ରାଜରାଜସ୍ଯ ତାପସ
ତାପରେ, ହେ ରାମ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋତେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କୃପା କଲେ—'ତୁମେ ରାଜାମାନଙ୍କର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇବ।'
ପଶ୍ଚାତ୍ତଦ୍ଧସ୍ତସଂପର୍କାଦ୍ଯାହି ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵପୁର୍ମନୋହାରି ଧୃତ୍ଵା ଦଂଭଵିଵର୍ଜିତମ୍
ପରେ, ତାଙ୍କର ହାତର ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ସେ ପରମ ପଦକୁ ଯିବ; ଦେବତା ସଦୃଶ ମନମୋହକ ଦେହ ଧାରଣ କରିବ, ଏବଂ ଢୋଙ୍ଗ ଛାଡିଦେବ।
ତେନ ଶାପୋପିସଂଦିଷ୍ଟୋ ମମାନୁଗ୍ରହତାଂ ଗତଃ । ଯଦହଂ ତଵ ହସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ପର୍ଶଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମନୋରମମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ, ଶାପ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ହେଲା, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ହାତର ମନୋହର ସ୍ପର୍ଶ ପାଇଲି।
ଯଦେଵ ରାମ ଦେଵାଦିଦୁର୍ଲଭଂ ବହୁଜନ୍ମଭିଃ । ତତ୍ତେଽହଂ କରଜସ୍ପର୍ଶଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନିହ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଯାହା, ହେ ରାମ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଇ ଦୁର୍ଲଭ ତୁମ ହାତର ସ୍ପର୍ଶ ମୁଁ ଏଠି ପାଇଲି।
ଆଜ୍ଞାପଯ ମହାରାଜ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦହଂ ମହତ୍ । ଗଚ୍ଛାମି ଶାଶ୍ଵତଂ ସ୍ଥାନଂ ତଵ ଦୁଃଖାଦିଵର୍ଜିତମ୍
ମହାରାଜ, ଆପଣ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ବଡ଼ ସଉଭାଗ୍ୟ ଲାଗୁଛି, ଏବେ ମୁଁ ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତ ଶାଶ୍ୱତ ଠାରକୁ ଯାଉଛି।
ନ ଯତ୍ର ଶୋକୋ ନ ଜରା ନ ମୃତ୍ଯୁଃ କାଲଵିଭ୍ରମଃ । ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ଦେଵ ଗଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ନରାଧିପ
ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ସମୟର ଭ୍ରମ ନାହିଁ, ସେଠିକୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା, ଯାଉଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ଵିମାନଵରମାରୁହତ୍ । ଅନେକରତ୍ନଖଚିତଂ ସର୍ଵଦେଵାଧିଵଂଦିତମ୍
ଏପରି କହି, ସେ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ ଏବଂ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଲଗାଯାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଅଦ୍ଭୁତ ବିମାନରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଗତୋଽସୌ ଶାଶ୍ଵତସ୍ଥାନଂ ରାମପାଦପ୍ରସାଦତଃ । ପୁନରାଵୃତ୍ତିରହିତଂ ଶୋକମୋହଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସେ ରାମଙ୍କ ଚରଣର କୃପାରେ ଶାଶ୍ୱତ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣି ଫେରିଆସିବା ନାହିଁ, ଦୁଃଖ ଓ ମୋହ ରହିନଥାଏ।
ତେନ ତତ୍କଥିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵେତରେ ଜନାଃ । ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପିରେ ସର୍ଵେ ପରସ୍ପରମୁଦୁନ୍ମଦାଃ
ସେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଲୋକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ପରସ୍ପରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଶୃଣୁ ଦ୍ଵିଜମହାବୁଦ୍ଧେ ଦଂଭେନାପି ସ୍ମୃତୋ ହରିଃ । ଦଦାତି ମୋକ୍ଷଂ ସୁତରାଂ କିଂ ପୁନର୍ଦଂଭଵର୍ଜନାତ୍
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୁଣ। ଯଦିଓ ଚଳ କ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ସେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି—ତେବେ ଚଳ ଛାଡ଼ି ସ୍ମରଣ କଲେ କେତେ ଅଧିକ ମିଳିବ।
ଯଥାକଥଂଚିଦ୍ରାମସ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ମରଣଂ ପରମ୍ । ଯେନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମଂ ପଦଂ ଦେଵାଦିଦୁର୍ଲଭମ୍
ଯେଭଳି ଭାବରେ ହେଉନାକି ରାମଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ପାଇପାରନ୍ତିନାହିଁ, ସେହି ପରମ ପଦ ମିଳେ।
ତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁନଯଃ କୃତାର୍ଥଂ ମେନିରେ ନିଜମ୍ । ଯଦ୍ରାମଚରଣପ୍ରେକ୍ଷା କରସ୍ପର୍ଶପଵିତ୍ରିତମ୍
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମୁନିମାନେ ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ଚରଣ ଦେଖିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲେ।
ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ସୁରେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ହଯରୂପଧରେ ପୁରା । ଉଵାଚ ରାମସ୍ତପସାଂ ନିଧୀନ୍ଵେଦଵିଦୁତ୍ତମାନ୍
ଯେତେବେଳେ ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ଦେବତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ରାମ ତାପସମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯାବ୍ରହ୍ମନ୍ହଯୋ ନଷ୍ଟୋ ଗତଃ ସୁଖମ୍ । ହୋମଃ କଥଂ ପୁରୋଭାଵୀ ସର୍ଵଦୈଵତତର୍ପକଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ଘୋଡ଼ା ହରାଇଗଲା ଏବଂ ଶାନ୍ତି ପାଇଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି କରାଏଥିବା ହୋମ କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ?
ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ସୁରସଂତୃପ୍ତିର୍ଯଥା ମେ ମଖ ଉତ୍ତମଃ । ତଥା କୁର୍ଵଂତୁ ମୁନଯୋ ଯଥା ମେ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଧିଶ୍ରୁତମ୍
ମୁନିମାନେ ଏଭଳି କରନ୍ତୁ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ମୋର ଯଜ୍ଞ ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତମ ହେଉ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାଶ୍ରୁତ୍ଯ ଜଗାଦ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଵସିଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଚିତ୍ତାଭିଜ୍ଞାନକୋଵିଦଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମନ ଜାଣିପାରୁଥିବା ମହାମୁନି ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ।
କର୍ପୂରମାହର କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯେନ ଦେଵାଃ ସ୍ଵଯଂ ପୁରା । ପ୍ରାପ୍ଯ ହଵ୍ଯଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯଂତି ମଦ୍ଵାକ୍ଯପ୍ରେରିତାଧୁନା
ତୁରନ୍ତ କର୍ପୂର ଆଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ନିଜେ ହବି ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ଏବେ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବେ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ରାମଃ କ୍ଷିପ୍ରମୁପାହରତ୍ । କର୍ପୂରଂ ବହୁଦେଵାନାଂ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ବହୁଶୋଭନମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ତୁରନ୍ତ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର କର୍ପୂର ଆଣିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ।
ତଦା ମୁନିଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ଦେଵାନାହ୍ଵଯଦଦ୍ଭୁତାନ୍ । ତେ ସର୍ଵେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ଵପରୀଵାରସଂଵୃତାଃ
ତାପରେ ମୁନି, ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟ ଭରି, ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବତାମାନେକୁ ଡାକିଲେ; ସେମାନେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜ-ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ଆସିଗଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ- ପରିସ୍ଵାଦନ୍କ୍ରତୌ ତୃପ୍ତିଂ ନ ପ୍ରାପ ସୁରସଂଯୁତଃ
ଶେଷ କହିଲେ—ଯଜ୍ଞରେ ହବି ଚାଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।