ରାଜାଵୀରମଣିସ୍ତତ୍ର ଶ୍ରୁତଵତ୍ଯା ମନୋଜ୍ଞଯା । ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିଃ କୋମଲଯା ରିପୁତାପୋଂଗସେନଯା
ସେଠି ରାଜା ବୀରମଣିଙ୍କ ସହ ଆକର୍ଷକ ଶ୍ରୁତବତୀ ଥିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିଙ୍କ ସହ କୋମଳା, ରିପୁତାପଙ୍କ ସହ ଓଙ୍ଗସେନା ଥିଲେ।
ଵିଭୀଷଣୋ ମହାମୂର୍ତ୍ଯା ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ ପ୍ରତୀତଯା । ଉଗ୍ରାଶ୍ଵଃ କାମଗମଯା ନୀଲରତ୍ନୋଧିରମ୍ଯଯା
ବିଭୀଷଣ ମହାମୂର୍ତ୍ତି ସହ ପ୍ରତୀତା, ପ୍ରତାପରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ଉଗ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କ ସହ କାମଗମୟା, ନୀଳରତ୍ନଙ୍କ ସହ ଉଧିରମ୍ୟା ଥିଲେ।
ସୁରଥଃ ସୁମନୋହାର୍ଯା ତଥା ମୋହନଯା କପିଃ । ଇତ୍ଯାଦୀନ୍ନୃପତୀନ୍ଵିପ୍ରୋ ଵସିଷ୍ଠଃ ପ୍ରାହିଣୋନ୍ମୁନିଃ
ସୁରଥଙ୍କ ସହ ସୁମନୋହାର୍ୟା ଓ ବାନରଙ୍କ ସହ ମୋହନୟା ଥିଲେ; ଏପରି ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେଠିକି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ପଠାଇଲେ।
ଵସିଷ୍ଠଃ ସରଯୂଂ ଗତ୍ଵା ଶିଵପୁଣ୍ଯଜଲାପ୍ଲୁତାମ୍ । ଉଦକଂ ମଂତ୍ରଯାମାସ ଵେଦମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରଵିତ୍
ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ସରୟୂ ନଦୀକୁ ଗଲେ, ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଜଳକୁ ପବିତ୍ର କଲେ।
ପଯଃ ପୁନୀହ୍ଯମୁଂ ଵାହମୁଦକେନ ମନୋହୃତା । ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ରାମଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକୈକରକ୍ଷିତୁଃ
ଏହି ଦୁଧକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଜଳରେ ପବିତ୍ର କର, ଏହା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷକ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ।
ଉଦକଂ ତନ୍ମୁନିସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵେ ରାମାଦଯୋ ନୃପାଃ । ଆଜହ୍ରୁର୍ମଂଡପତଲେ ଵିପ୍ରଵର୍ଯୈରୁପସ୍ତୁତେ
ମୁନିଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ କୃତ ଏହି ଜଳକୁ ରାମାଦି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପରେ ଆଣିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ।
ପଯୋଭିର୍ନିର୍ମଲୈଃ ସ୍ନାପ୍ଯ ଵାଜିନଂ କ୍ଷୀରସନ୍ନିଭମ୍ । ମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରଯାମାସ ରାମ ହସ୍ତେନ କୁଂଭଜଃ
ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ଦୁଧପରି ଧଳା ଘୋଡ଼ାକୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ସମୟରେ, କୁମ୍ଭର ପୁଅ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ପୁନୀହି ମାଂ ମହାଵାହ ଅସ୍ମିନ୍ବ୍ରହ୍ମସମାକୁଲେ । ତ୍ଵନ୍ମେଧେନାଖିଲା ଦେଵାଃ ପ୍ରୀଣଂତୁ ପରିତୋଷିତାଃ
ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭରିଥିବା ସଭାରେ, ମହାଘୋଡ଼ା, ମୋତେ ପବିତ୍ର କର; ତୁମ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ନୃପୋ ରାମଃ ସୀତଯା ସମମସ୍ପୃଶତ୍ । ତଦା ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜାଶ୍ଚିତ୍ରମମନ୍ଯଂତ କୁତୂହଲାତ୍
ଏପରି କହି ରାଜା ରାମ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଘୋଡ଼ାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ।
ପରସ୍ପରମଵୋଚଂସ୍ତେ ଯନ୍ନାମସ୍ମରଣାନ୍ନରାଃ । ମହାପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯଂତେ ସ ରାମଃ କିଂ ଵଦତ୍ଯହୋ
ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ: 'ଯାହାଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଣିଷ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଅନ୍ତି, ଏହି ରାମ କଣ କହୁଛନ୍ତି—କି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଭୂମୀଶେ ରାମେ କୁଂଭୋଦ୍ଭଵୋ ମୁନିଃ । କରଵାଲଂ ଚାଭିମଂତ୍ର୍ଯ ଦଦୌ ରାମକରେ ମୁନିଃ
ଏପରି ଭୂମିର ନାଥ ରାମ କହିବା ପରେ, କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମୁନି ତଳୱାରକୁ ପବିତ୍ର କରି ରାମଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ।
କରଵାଲେ ଧୃତେ ସ୍ପୃଷ୍ଟେ ରାମେଣ ସ ହଯଃ କ୍ରତୌ । ପଶୁତ୍ଵଂ ତୁ ଵିହାଯାଶୁ ଦିଵ୍ଯରୂପମପଦ୍ଯତ
ରାମ ତଳୱାରକୁ ଧରି ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ, ଯଜ୍ଞରେ ଥିବା ଘୋଡ଼ା ତୁରନ୍ତ ପଶୁ ରୂପ ଛାଡ଼ି ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇଲା।
ଵିମାନଵରମାରୂଢଶ୍ଚାପ୍ସରୋଭିଃ ସମଂତତଃ । ଚାମରୈର୍ଵୀଜ୍ଯମାନଶ୍ଚ ଵୈଜଯଂତ୍ଯା ଵିଭୂଷିତଃ
ସେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆସି, ଚାରିପାଖରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ଘିରିଥିଲେ, ଚାମର ଝାଲିଯାଉଥିଲା, ଓ ଭୂଷିତ ଥିଲେ ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳାରେ।
ତଦା ତଂ ଵାଜିତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯରୂପଧରଂ ଵରମ୍ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଲୋକାଃ କ୍ରତୌ ସର୍ଵେ ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂସ୍ତଦା
ଏପରି ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖି, ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତଦା ରାମଃ ସ୍ଵଯଂ ଜାନଞ୍ଜ୍ଞାପଯନ୍ସର୍ଵତୋ ନରାନ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ଦିଵ୍ଯରୂପଂ ତଂ ସୁରଂ ପରମଧାର୍ମିକଃ
ତାପରେ ରାମ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ଏବଂ ସେ ଦିବ୍ୟ ଦେହୀ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମିକଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କସ୍ତ୍ଵଂ ଦିଵ୍ଯଵପୁଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଵାଜିତାଂ ଗତଃ । କଥଂ ସୁରସ୍ତ୍ରୀସହିତଃ କିଂ ଚିକୀର୍ଷସି ତଦ୍ଵଦ
ତୁମେ କିଏ, ଏମିତି ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇଛ? କାହିଁକି ଘୋଡ଼ା ହେଇଥିଲ? କିପରି ଦେବୀମାନେ ସହ ଏଠାରେ ଆସିଛ? କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ମୋତେ କୁହ।
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭୂମିପମ୍ । ହସନ୍ମେଘରଵାଂ ଵାଣୀମଵଦତ୍ସୁମନୋହରାମ୍
ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବତା ରାଜାଙ୍କୁ ହସି ହସି କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କର କଥା ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ଓ ମନମୋହକ ଥିଲା।
ତଵାଜ୍ଞାତଂ ନ ସର୍ଵତ୍ର ବାହ୍ଯାଭ୍ଯଂତରଚାରିଣଃ । ତଥାପି ପୃଚ୍ଛତେ ତୁଭ୍ଯଂ କଥଯାମି ଯଥାତଥମ୍
ତୁମେ ଭିତର ବାହାର ସବୁଠି ଚଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସବୁ କିଛି ତୁମକୁ ଜଣା ନାହିଁ। ତଥାପି, ତୁମେ ପଚାରିଥିବାରୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କହିବି।
ଅହଂ ପୁରାଭଵେ ରାମ ଦ୍ଵିଜଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ । ଅଚରଂ ପ୍ରତିକୂଲଂ ଵୈ ଵେଦସ୍ଯ ରିପୁତାପନ
ହେ ରାମ, ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି, ବହୁତ ଧର୍ମିକ ଥିଲି। କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁ ଦାହକ, ମୁଁ ବେଦବିରୁଦ୍ଧ କାମ କରିଥିଲି।
କଦାଚିଦ୍ଧୁତପାପାଯାସ୍ତୀରେଽହଂ ଗତଵାନ୍ପୁରା । ଅନେକଵୃକ୍ଷଲଲିତେ ସର୍ଵତ୍ରସୁମନୋରମେ
ଏକଥର ମୁଁ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ନଦୀର ତଟକୁ ଗଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ଗଛ ଥିଲା ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ମନ ଭଲ ହେଉଥିଲା।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ପିତୄଂସ୍ତୃପ୍ତ୍ଵା ଦାନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ଧ୍ଯାନଂ ତଵ ମହାବାହୋ କୃତଵାନ୍ଵେଦସଂମିତମ୍
ସେଠାରେ ଗୋସାଉନି, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେଇ, ହେ ମହାବାହୁ, ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମର ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲି।
ତଦା ଜନାଃ ସମାଯାତା ବହଵସ୍ତତ୍ର ଭୂପତେ । ତେଷାଂ ପ୍ରଵଂଚନାର୍ଥାଯ ଦଂଭମେନମକାରିଷମ୍
ସେବେଳେ, ହେ ରାଜା, ଅନେକ ଲୋକ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ଢୋଙ୍ଗ କରିଥିଲି।
ଅନେକକ୍ରତୁସଂଭାରୈଃ ପୂର୍ଣମଜିରମୁତ୍ତମମ୍ । ଵାସୋଭିଶ୍ଛାଦିତଂ ରମ୍ଯଂ ଚଷାଲାଦିଯୁତଂ ମହତ୍
ଅନେକ ଯଜ୍ଞର ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ସେ ଉତ୍ତମ ମଣ୍ଡପ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା, ଦେଖିବାକୁ ଖୁବ ସୁନ୍ଦର ଓ ସମସ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ସହିତ ସଜିଥିଲା।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୋଦ୍ଭଵୋଧୂମଃ ସର୍ଵତୋ ନଭସୋଂଗଣମ୍ । ଚକାର ରମ୍ଯମତୁଲଂ ଚିତ୍ରକାରିଵପୁର୍ଧରଃ
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଆଗୁନିରୁ ଉଠୁଥିବା ଧୂଆଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଇଥିଲା; ଭୂମି ଏମିତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଚିତ୍ରକର ଚିତ୍ର ଅଟୁଟ ଲାଗୁଥିଲା।
ଅନେକତିଲକଶ୍ରୀଭିଃ ଶୋଭିତାଂଗୋ ମହତ୍ତପାଃ । ଦର୍ଭଶୋଭଃ ସମିତ୍ପାଣିର୍ଦଂଭୋ ମୂର୍ତିଧରଃ କିମୁ
ଅନେକ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ମୋ ଦେହ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାର ଅଭାସ ଦେଉଥିଲା; ଦର୍ଭା ଓ ଜଳା ହାତରେ ଧରି, ଢୋଙ୍ଗ ଏଠି ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା।
ଦୁର୍ଵାସାସ୍ତତ୍ର ସ୍ଵଚ୍ଛଂଦଂ ପର୍ଯଟଞ୍ଜଗତୀତଲମ୍ । ପ୍ରାପ ତତ୍ର ମହାତେଜା ଧୂତପାପସରିତ୍ତଟେ
ସେଠାରେ ଦୁର୍ବାସା ଋଷି ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ; ସେ ମହାତ୍ମା ଏହି ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ନଦୀ ତଟକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ମାଂ ଦଂଭକରଂ ମୌନଧାରିଣମଗ୍ରତଃ । ଅନର୍ଘ୍ଯକରମୁନ୍ମତ୍ତମସ୍ଵାଗତଵଚଃ କରମ୍
ସେ ମୋତେ, ଏକ ଢୋଙ୍ଗୀ ଭାବରେ ମୌନ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେଖିଲେ—ଯିଏ ଅମୂଲ୍ୟ କାମ କରୁଥିଲା, ବେଉଳା ଭଳି ଥିଲି, ଓ ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ କଥା କହିନଥିଲି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତୀଵ କ୍ରୁଧାକ୍ରାଂତଃ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵଣି । ଶଶାପାସୌ ମୁନିସ୍ତୀଵ୍ରୋ ଦଂଭିନଂ ମାଂ ମହାମତିଃ
ମୋତେ ଦେଖି, ସେ ମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସମୁଦ୍ର ଭଳି; ସେ ମହାମନା ତପସ୍ବୀ ମୋ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ।
ଦଂଭଂ କରୋଷି ଚେତ୍ତୀରେ ସରିତସ୍ତ୍ଵଂ ସୁଦୁର୍ମତେ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାପ୍ନୁହି ନିର୍ଵାଚ୍ଯଂ ପଶୁତ୍ଵଂ ତାପସାଧମ
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ନଦୀ କୂଳରେ ଢୋଙ୍ଗ କରୁଛ, ହେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ, ତେବେ ତୁମେ ତାପସ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ ହୋଇ, ଅକଥ୍ୟ ପଶୁ ଜନ୍ମ ଲାଭ କର।
ଶାପଂ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦୁଃଖିତୋଽହଂ ତଦାଭଵମ୍ । ଅଗ୍ରାହିଷଂ ପଦେ ତସ୍ଯ ମୁନେର୍ଦୁର୍ଵାସସଃ କିଲ
ସେ ଶାପ ଶୁଣି, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହେଲି; ମୁଁ ସେ ଦୁର୍ବାସା ମୁନିଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।