ରଥାଦୁତ୍ତୀର୍ଯ ଲଲିତା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ଵିତା । ରାମସ୍ଯ ପାଦଯୋର୍ଲଗ୍ନା ପତିଵ୍ରତପରାଯଣା
ସୁନ୍ଦର ଜାନକୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ରଥରୁ ଉତରି, ପତିବ୍ରତା ଭାବରେ ରାମଙ୍କ ପାଦରେ ଲଗିଗଲେ ।
ରାମସ୍ତାମାଗତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜାନକୀଂ ପ୍ରେମଵିହ୍ଵଲାମ୍ । ସାଧ୍ଵି ତ୍ଵଯା ସହେଦାନୀଂ କୁର୍ଵେ ଯଜ୍ଞସମାପନମ୍
ଜାନକୀ ଆସି, ପ୍ରେମରେ ଭରି ଦେଖି, ରାମ କହିଲେ—'ହେ ସାଧ୍ବୀ, ତୁମେ ଆସିଛ, ଏବେ ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ସମାପନ କରିବି ।'
ଵାଲ୍ମୀକିଂ ସା ନମସ୍କୃତ୍ଯ ତଥାନ୍ଯାନ୍ଵିପ୍ରସତ୍ତମାନ୍ । ଜଗାମ ମାତୃପଦଯୋଃ ସନ୍ନତିଂ କର୍ତୁମୁତ୍ସୁକା
ସୀତା ବାଲ୍ମୀକି ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମାଆଙ୍କର ପାଦରେ ନମନ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ ।
କୌଶଲ୍ଯା ତାମଥାଯାଂତୀଂ ଵୀରସୂଂ ଜାନକୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍ । ଆଶୀର୍ଭିରଭିସଂଯୁଜ୍ଯ ଯଯୌ ହର୍ଷମନେକଧା
କୌଶଳ୍ୟା, ଜାନକୀକୁ ଦେଖି, ନିଜ ପ୍ରିୟ ଓ ବୀର ସ୍ନୁଷାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଅନେକ ହର୍ଷରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ ।
କୈକେଯୀପଦଯୋର୍ନମ୍ରାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈଦେହପୁତ୍ରିକାମ୍ । ଭର୍ତ୍ରା ସହ ଚିରଂ ଜୀଵ ସପୁତ୍ରେତ୍ଯାଶିଷଂ ଵ୍ଯଧାତ୍
କୈକେୟୀ ନିଜ ପାଦରେ ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ବୈଦେହୀକୁ ଦେଖି, 'ପତି ଓ ପୁତ୍ର ସହ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ହେଉ' ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ।
ସୁମିତ୍ରା ସ୍ଵପଦେନମ୍ରାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈଦେହପୁତ୍ରିକାମ୍ । ଆଶିଷଂ ଵ୍ଯଦଧାତ୍ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରପ୍ରଦାଯିନୀମ୍
ସୁମିତ୍ରା ନିଜ ପାଦରେ ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ବୈଦେହୀକୁ ଦେଖି, ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ର ପ୍ରଦାନର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ।
ସୀତା ତାଃ ସର୍ଵତୋ ନତ୍ଵା ରାମଚଂଦ୍ର ପ୍ରିଯା ସତୀ । ପରମଂ ହର୍ଷମାପନ୍ନା ବଭୂଵ କିଲ ଵାଡଵ
ସୀତା, ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହର୍ଷରେ ଭରି, ଦୂର୍ଦ୍ଧବାଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ ।
ସମାଗତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପତ୍ନୀଂ ରାମଚଂଦ୍ରସ୍ଯ କୁଂଭଜଃ । ସୁଵର୍ଣପତ୍ନୀଂ ଧିକ୍କୃତ୍ଯ ତାମଧାଦ୍ଧର୍ମଚାରିଣୀମ୍
ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହ ଦେଖି, କୁମ୍ଭଜ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନିଜ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ନୀକୁ ଅବହେଳା କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସୀତାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ।
ରାମସ୍ତଦା ଯଜ୍ଞମଧ୍ଯେ ଶୁଶୁଭେ ସୀତଯା ସହ । ତାରଯାନୁଗତୋ ଯଦ୍ଵଚ୍ଛଶୀଵ ଶରଦୁତ୍ପ୍ରଭଃ
ସେ ସମୟରେ, ରାମ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ସୀତା ସହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ, ଯେପରି ଶରଦ ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାମାନେ ସହ ଚମକେ ।
ପ୍ରଯୋଗମକରୋତ୍ତତ୍ର କାଲେ ପ୍ରାପ୍ତେ ମନୋରମେ । ଵୈଦେହ୍ଯା ଧର୍ମଚାରିଣ୍ଯା ସର୍ଵପାପାପନୋଦନମ୍
ଯଥାସମୟରେ, ସେଠାରେ ରାମ ନିୟମିତ କ୍ରିୟା କଲେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ବୈଦେହୀ ସହିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କଲା ।
ସୀତଯା ସହିତଂ ରାମଂ ପ୍ରସକ୍ତଂ ଯଜ୍ଞକର୍ମଣି । ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଜହୃଷୁସ୍ତତ୍ର କୌତୁକେନ ସମନ୍ଵିତାଃ
ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଲଗିଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକ ଆନନ୍ଦ ଭରିତ ହେଲେ ଏବଂ ଉତ୍ସୁକତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରାହ ସୁମତିଂ ରାମସ୍ତତ୍ର କ୍ରତୌ ଵରେ । କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯା ସ୍ଵାମିନ୍ନତଃ ପରମଵଶ୍ଯକମ୍
ସେଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞରେ, ରାମ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ମହାଶୟ, ଏବେ ମୋତେ କଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ?'
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୁରୁଃ ପ୍ରାହ ମହାମତିଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ପୂଜା ସଂତୋଷକାରିକା
ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଗୁରୁ କହିଲେ: 'ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ, ସେପରି ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ।'
ମରୁତ୍ତେନ କ୍ରତୁଃ ସୃଷ୍ଟଃ ପୂର୍ଵଂ ସଂଭାରସଂଭୃତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତତ୍ର ଵିତ୍ତାଦ୍ଯୈସ୍ତୋଷିତା ଅଭଵଂସ୍ତଦା
ପୂର୍ବରୁ ମରୁତ୍ତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି। ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବହୁ ଧନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇଥିଲେ।
ଅତ୍ଯଂତଂ ଵିତ୍ତସଂଭାରଂ ନେତୁଂ ଵିପ୍ରାଶକନ୍ନହି । ପ୍ରାକ୍ଷିପନ୍ହିମଵଦ୍ଦେଶେ ଵିତ୍ତଭାରାସହା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଅତ୍ୟଧିକ ଧନ ଭାର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଭାର ସହିପାରି ନଥିବାରୁ ସେମାନେ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଧନ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ରାଜାଗ୍ର୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ନୃପସତ୍ତମ । ଦେହି ଦାନାଦି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରୀତିରୁତ୍ତମା
ତେଣୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଏବଂ ଧନ-ଉତ୍ସାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦିଅ, ଯେପରି ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇବେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ରାଜାଗ୍ର୍ଯଃ ପୂଜ୍ଯଂ ମତ୍ଵା ଘଟୋଦ୍ଭଵମ୍ । ପ୍ରଥମଂ ପୂଜଯାମାସ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଂ ତପୋଧନମ୍
ଏହା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଘଟରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମୁନିକୁ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ଭାବି, ପ୍ରଥମେ ତପସ୍ଵୀ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ପୂଜା କଲେ।
ଅନେକରତ୍ନସଂଭାରୈଃ ସ୍ଵର୍ଣଭାରୈରନେକଧା । ଦେଶୈର୍ଜନୈଃ ପରିଵୃତୈରତ୍ଯଂତପ୍ରୀତିଦାଯକୈଃ
ସେ ଅନେକ ରତ୍ନ ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ସୁନା ଭାର ଦେଇ, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯଂ ପୂଜଯାମାସ ସପତ୍ନୀକଂ ମନୋରମମ୍ । ତଥୈଵ ରତ୍ନୈଃ ସ୍ଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ଦେଶୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରପି
ସେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ମନୋହର ଭାବରେ ପୂଜା କଲେ; ଏହିପରି ରତ୍ନ, ସୁନା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଦେଇ।
ଵ୍ଯାସଂ ସତ୍ଯଵତୀପୁତ୍ରଂ ତଥୈଵ ସମପୂଜଯତ୍ । ଚ୍ଯଵନଂ ଭାର୍ଯଯା ସାକଂ ସୁରତ୍ନୈଃ ସମପୂଜଯତ୍
ସେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଏହିପରି ସମ୍ମାନ କଲେ; ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ମନୋହର ରତ୍ନ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।
ଅନ୍ଯାନପି ମୁନୀନ୍ସର୍ଵାନୃତ୍ଵିଜସ୍ତପସାଂ ନିଧୀନ୍ । ପୂଜଯାମାସ ରତ୍ନୌଘୈଃ ସ୍ଵର୍ଣଭାରୈରନେକଧା
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମୁନି, ଋତ୍ୱିଜ୍ ଏବଂ ତପସ୍ଵୀମାନେ, ସେ ଅନେକ ରତ୍ନ ଏବଂ ସୁନା ଭାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଅଦାତ୍ତଦା କ୍ରତୌ ରାମୋ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ଲକ୍ଷଂଲକ୍ଷଂ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ତ୍ଵଗ୍ରଜନ୍ମନେ
ତାପରେ ରାମ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ବହୁ ଦାନ ଦେଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଗୋତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଲକ୍ଷ ସୁନା ଦେଲେ।
ଦୀନାଂଧକୃପଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦଦୌ ଦାନମନେକଧା । ଯଥାସଂତୋଷଵିହିତୈର୍ଵିତ୍ତୈ ରତ୍ନୈର୍ମନୋହରୈଃ
ସେ ଦୀନ, ଅନ୍ଧ ଓ ଦୁଃଖୀମାନେ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଦାନ ଦେଲେ; ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଅନୁଯାୟୀ ଧନ ଓ ମନୋହର ରତ୍ନ ଦେଇ।
ଵାସାଂସି ଚ ଵିଚିତ୍ରାଣି ଭୋଜନାନି ମୃଦୂନି ଚ । ତତ୍ର ପ୍ରାଦାଦ୍ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରୀତିଦାଯକମ୍
ସେଠାରେ ଚମତ୍କାର ପୋଷାକ ଓ ମୃଦୁ ଖାଦ୍ୟ ବଣ୍ଟନ କଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା।
ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣଂ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵୋପବୃଂହିତମ୍ । ଅତ୍ଯଂତମଭଵଦ୍ଧୃଷ୍ଟଂ ପୁରଂ ପୁଂସ୍ତ୍ରୀସମାଵୃତମ୍
ହସୁଥିବା ଓ ସୁସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଉନ୍ନତ, ସେହି ସହର ଅତ୍ୟଧିକ ଚମତ୍କାର ହେଲା, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଭରିଗଲା।
ଦାନଂ ଦଦଂତଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କୁଂଭୋଦ୍ଭଵୋ ମୁନିଃ । ଅତ୍ଯଂତପରମପ୍ରୀତିଂ ଯଯୌ କ୍ରତୁଵରେ ଦ୍ଵିଜଃ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ଘଟରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମୁନି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।
ତଦାଭିଷେକସ୍ନାନାର୍ଥଂ ପାନୀଯମମୃତୋପମମ୍ । ଆନେତୁଂ ଚ ଚତୁଃଷଷ୍ଟି ନୃପାନ୍ସସ୍ତ୍ରୀନ୍ସମାହ୍ଵଯତ୍
ତାପରେ ଅଭିଷେକ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଅମୃତ ସମ ପାଣି ଆଣିବାକୁ, ସେ ଚଉଷଠି ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେକୁ ଡାକିଲେ।
ରାମସ୍ତୁ ସୀତଯା ସାର୍ଦ୍ଧମାନେତୁମୁଦକଂ ଯଯୌ । ଘଟେନ ସ୍ଵର୍ଣଵର୍ଣେନ ସର୍ଵାଲଂକାରଶୋଭଯା
ରାମ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଜଳ ଆଣିବାକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଘଟ ନେଇ।
ସୌମିତ୍ରିରପ୍ଯୂର୍ମିଲଯା ମାଂଡଵ୍ଯା ଭରତୋ ନୃପଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ଯା ଚ କାଂତିମତ୍ଯା ଚ ପୁଷ୍କଲଃ
ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହ ଉର୍ମିଳା, ମାଣ୍ଡବ୍ୟା ଓ ରାଜା ଭରତ ଥିଲେ; ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସହ ଥିଲେ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତି, କାନ୍ତିମତୀ ଓ ପୁଷ୍କଳ।
ସୁବାହୁଃ ସତ୍ଯଵତ୍ଯା ଚ ସତ୍ଯଵାନ୍ଵୀରଭୂଷଯା । ସୁମଦସ୍ତତ୍ର ସତ୍କୀର୍ତ୍ଯା ରାଜ୍ଞ୍ଯା ଚ ଵିମଲୋ ନୃପଃ
ସୁବାହୁଙ୍କ ସହ ସତ୍ୟବତୀ, ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ସହ ବୀରଭୂଷା ଥିଲେ; ସେଠାରେ ସୁମଦଙ୍କ ସହ ସତ୍କୀର୍ତ୍ତି ଓ ରାଜା ବିମଳଙ୍କ ସହ ରାଣୀ ଥିଲେ।