ହନୂମତା ସଂଗମନମିତ୍ଯେତଦ୍ଵନସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ଅପରଂ ଚ ଶୃଣୁ ମୁନେ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ କଥଯାମ୍ଯହମ୍
ହନୁମାନ ସହିତ ମିଳନ ହେଲା; ଏହି ଘଟଣାକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଉପଖ୍ୟାନ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ । ଏବେ ମୁନି, ଆଉ ଏକ ଉପଖ୍ୟାନ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ ।
ସପ୍ତତାଲପ୍ରଭେଦଶ୍ଚ ଵାଲେର୍ମାରଣମଦ୍ଭୁତମ୍ । ସୁଗ୍ରୀଵେ ରାଜ୍ଯଦାନଂ ଚ ନଗଵର୍ଣନମିତ୍ଯୁତ
ସାତ ତାଳ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିବା, ବାଲିଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ବଧ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବା ଓ ନଗରର ବିବରଣୀ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣାତ୍କର୍ମସଂଦେଶଃ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଵିଵାସନମ୍ । ତଥା ସୈନ୍ଯସମୁଦ୍ଦେଶଃ ସୀତାନ୍ଵେଷଣମପ୍ଯୁତ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ସନ୍ଦେଶ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିଷ୍କାସନ, ସେନା ଗଠନ ଓ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ ।
ସଂପାତିପ୍ରେକ୍ଷଣଂ ତତ୍ର ଵାରିଧେର୍ଲଂଘନଂ ତଥା । ପରତୀରେ କପିପ୍ରାପ୍ତିଃ କୈଷ୍କିଂଧଂ କାଂଡମଦ୍ଭୁତମ୍
ସମ୍ପାତିଙ୍କ ଦେଖା, ସାଗର ଅତିକ୍ରମ, ପାର ତୀରେ ବାନରମାନେ ପହଞ୍ଚିବା, ଏବଂ କୈଷ୍କିନ୍ଧ ଉପଖ୍ୟାନର ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ।
ସୁଂଦରଂ ଶୃଣୁ କାଂଡଂ ଵୈ ଯତ୍ର ରାମକଥାଦ୍ଭୁତା । ପ୍ରତିଗେହେ ପ୍ରତି ଭ୍ରାଂତିଃ କପେଶ୍ଚିତ୍ରସ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍
ସୁନ୍ଦର ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଘଟେ; ଘରେ ଘରେ ଭ୍ରମଣ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ବାନରଙ୍କ ଦେଖା ।
ସୀତାସଂଦର୍ଶନଂ ତତ୍ର ଜାନକ୍ଯାଭାଷଣଂ ତଥା । ଵନଭଂଗଃ ପ୍ରକୁପିତୈର୍ବଂଧନଂ ଵାନରସ୍ଯ ଚ
ସୀତାଙ୍କ ଦେଖା, ଜାନକୀଙ୍କ କଥା, କ୍ରୋଧିତ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ଓ ବାନରଙ୍କ ବାନ୍ଧ ।
ତତୋ ଲଂକାପ୍ରଜ୍ଵଲନଂ ଵାନରୈଃ ସଂଗତିସ୍ତତଃ । ରାମାଭିଜ୍ଞାନଦାନଂ ଚ ସୈନ୍ଯପ୍ରସ୍ଥାନମେଵ ଚ
ତାପରେ ବାନରମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ଜଳାଇଲେ, ସେମାନେ ପୁନର୍ମିଳନ କଲେ, ରାମଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଦେଲେ ଓ ସେନା ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ସମୁଦ୍ରେ ସେତୁକରଣଂ ଶୁକସାରଣସଂଗତିଃ । ଇତି ସୁଂଦରମାଖ୍ଯାତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ସୀତାସମାଗମଃ
ସାଗର ଉପରେ ସେତୁ ତିଆରି, ଶୁକ ଓ ସାରଣଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ; ଏହି ସୁନ୍ଦର ଉପଖ୍ୟାନ କହାଯାଇଛି, ଯୁଦ୍ଧରେ ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ମିଳନ ।
ଉତ୍ତରେ ଋଷିସଂଵାଦୋ ଯଜ୍ଞପ୍ରାରଂଭ ଏଵ ଚ । ତତ୍ରାନେକା ରାମକଥାଃ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପାପନାଶକାଃ
ଉତ୍ତର କାଣ୍ଡରେ ଋଷିମାନେ ସହିତ ସଂବାଦ ଓ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି; ସେଠାରେ ଅନେକ ରାମ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ, ଯାହା ପାପ ନଶ୍ୱ କରେ ।
ଇତି ଷଟ୍କାଂଡମାଖ୍ଯାତଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାପନୋଦନମ୍ । ସଂକ୍ଷେପତୋ ମଯା ତୁଭ୍ଯମାଖ୍ଯାତଂ ସୁମନୋହରମ୍
ଏଭଳି ଛଅ କାଣ୍ଡ କଥା ହେଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର କରେ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହି ସୁମନୋହର କଥା କହିଛି ।
ଚତୁର୍ଵିଂଶତିସାହସ୍ରଂ ଷଟ୍କାଂଡପରିଚିହ୍ନିତମ୍ । ତଦ୍ଵୈ ରାମାଯଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ଛଅ କାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଚବିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା, ଏହି ହେଉଛି ରାମାୟଣ, ଯାହା ମହାପାପ ନଶ୍ୱ କରେ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵଃ ପ୍ରୀତଃ ପୁତ୍ରାଵାଧାଯ ଚାସନେ । ଦୃଢଂ ତୌ ପରିରଭ୍ଯାଥ ସୀତାଂ ସସ୍ମାର ଵଲ୍ଲଭାମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଘବ ଖୁସି ହେଲେ, ପୁଅମାନେକୁ ଆସନରେ ବସାଇ, ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ନିଜ ପ୍ରିୟ ସୀତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ।
ସପ୍ତଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ 5.67 ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥ ସୌମିତ୍ରିରାଗତ୍ଯ ଜାନକୀଂ ନତଵାନ୍ମୁହୁଃ । ପ୍ରେମଗଦ୍ଗଦଯା ଶଂସନ୍ଵାଚଂ ରାମପ୍ରଣୋଦିତାମ୍
ତେବେ ଶେଷ କହିଲେ—ଏହି ସମୟରେ ସୌମିତ୍ରି ଆସି ଜାନକୀଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ନମସ୍କାର କଲେ । ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିବା କଥା, ପ୍ରେମରେ ଭରି ଗଳା ଭାବରେ, ଜାନକୀଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ସୀତା ସମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତମ୍ । ତନ୍ମୁଖାଦ୍ରାମସଂଦେଶଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵୋଵାଚ ଵିଲଜ୍ଜିତା
ସୀତା ଦେଖିଲେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିନୟରେ ଭରି ଆସିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ରାମଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣି, ସୀତା ଲଜ୍ଜାରେ ଭରି କଥା କହିଲେ ।
ସୌମିତ୍ରେ କଥମାଗଚ୍ଛେ ରାମତ୍ଯକ୍ତା ମହାଵନେ । ତିଷ୍ଠାମି ରାମଂ ସ୍ମରନ୍ତୀ ଵାଲ୍ମୀକେରାଶ୍ରମେ ତ୍ଵହମ୍
ସୌମିତ୍ରି, ରାମ ମୋତେ ବନରେ ଛାଡି ଦେଇଛନ୍ତି, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କିପରି ମୁଁ ଫେରିବି? ମୁଁ ଏଠାରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରାମକୁ ସ୍ମରଣ କରି ରହିବି ।
ତସ୍ଯା ମୁଖୋଦିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୌମିତ୍ରିରବ୍ରଵୀତ୍ । ମାତଃ ପତିଵ୍ରତେ ରାମସ୍ତ୍ଵାମାକାରଯତେ ମୁହୁଃ
ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୌମିତ୍ରି କହିଲେ—ମା, ପତିବ୍ରତା ତୁମକୁ ରାମ ବାରମ୍ବାର ଡାକୁଛନ୍ତି ।
ପତିଵ୍ରତା ପତିକୃତଂ ଦୋଷଂ ନାନଯତେ ହୃଦି । ତସ୍ମାଦାଗଚ୍ଛ ହି ମଯା ସ୍ଥିତ୍ଵା ସ୍ଯଂଦନ ଉତ୍ତମେ
ପତିବ୍ରତା ଜଣେ ନାରୀ ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ଦୋଷକୁ ମନରେ ଧରିନାହାନ୍ତି । ତେଣୁ, ମୋ ସହିତ ଆସ, ଉତ୍ତମ ରଥରେ ବସ ।
ଇତ୍ଯାଦି ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜାନକୀ ପତିଦେଵତା । ମନୋରୋଷଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ତସ୍ଥୌ ସୌମିତ୍ରିଣା ରଥେ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପତିଦେବତା ଜାନକୀ ମନର ରୋଷକୁ ଛାଡି, ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହିତ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାଇଲେ ।
ତାପସୀଃ ସକଲା ନତ୍ଵା ମୁନୀଂଶ୍ଚ ନିଗମୋଜ୍ଜ୍ଵଲାନ୍ । ରାମଂ ସ୍ମରଂତୀ ମନସା ରଥେ ସ୍ଥିତ୍ଵାଗମତ୍ପୁରୀମ୍
ସମସ୍ତ ତାପସୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଜାନକୀ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାଇ ମନରେ ରାମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସହର ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କଲେ ।
କ୍ରମେଣ ନଗରୀଂ ପ୍ରାପ୍ତା ମହାର୍ହାଭରଣାନ୍ଵିତା । ସରଯୂଂ ସରିତଂ ପ୍ରାପ ଯତ୍ର ରାମଃ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଥିତଃ
କ୍ରମେ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚି, ମହାମୂଲ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ସଜି, ସରୟୂ ନଦୀକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠି ରାମ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ।
ରଥାଦୁତ୍ତୀର୍ଯ ଲଲିତା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ଵିତା । ରାମସ୍ଯ ପାଦଯୋର୍ଲଗ୍ନା ପତିଵ୍ରତପରାଯଣା
ସୁନ୍ଦର ଜାନକୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ରଥରୁ ଉତରି, ପତିବ୍ରତା ଭାବରେ ରାମଙ୍କ ପାଦରେ ଲଗିଗଲେ ।
ରାମସ୍ତାମାଗତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜାନକୀଂ ପ୍ରେମଵିହ୍ଵଲାମ୍ । ସାଧ୍ଵି ତ୍ଵଯା ସହେଦାନୀଂ କୁର୍ଵେ ଯଜ୍ଞସମାପନମ୍
ଜାନକୀ ଆସି, ପ୍ରେମରେ ଭରି ଦେଖି, ରାମ କହିଲେ—'ହେ ସାଧ୍ବୀ, ତୁମେ ଆସିଛ, ଏବେ ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ସମାପନ କରିବି ।'
ଵାଲ୍ମୀକିଂ ସା ନମସ୍କୃତ୍ଯ ତଥାନ୍ଯାନ୍ଵିପ୍ରସତ୍ତମାନ୍ । ଜଗାମ ମାତୃପଦଯୋଃ ସନ୍ନତିଂ କର୍ତୁମୁତ୍ସୁକା
ସୀତା ବାଲ୍ମୀକି ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମାଆଙ୍କର ପାଦରେ ନମନ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ ।
କୌଶଲ୍ଯା ତାମଥାଯାଂତୀଂ ଵୀରସୂଂ ଜାନକୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍ । ଆଶୀର୍ଭିରଭିସଂଯୁଜ୍ଯ ଯଯୌ ହର୍ଷମନେକଧା
କୌଶଳ୍ୟା, ଜାନକୀକୁ ଦେଖି, ନିଜ ପ୍ରିୟ ଓ ବୀର ସ୍ନୁଷାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଅନେକ ହର୍ଷରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ ।
କୈକେଯୀପଦଯୋର୍ନମ୍ରାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈଦେହପୁତ୍ରିକାମ୍ । ଭର୍ତ୍ରା ସହ ଚିରଂ ଜୀଵ ସପୁତ୍ରେତ୍ଯାଶିଷଂ ଵ୍ଯଧାତ୍
କୈକେୟୀ ନିଜ ପାଦରେ ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ବୈଦେହୀକୁ ଦେଖି, 'ପତି ଓ ପୁତ୍ର ସହ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ହେଉ' ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ।
ସୁମିତ୍ରା ସ୍ଵପଦେନମ୍ରାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈଦେହପୁତ୍ରିକାମ୍ । ଆଶିଷଂ ଵ୍ଯଦଧାତ୍ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରପ୍ରଦାଯିନୀମ୍
ସୁମିତ୍ରା ନିଜ ପାଦରେ ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ବୈଦେହୀକୁ ଦେଖି, ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ର ପ୍ରଦାନର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ।
ସୀତା ତାଃ ସର୍ଵତୋ ନତ୍ଵା ରାମଚଂଦ୍ର ପ୍ରିଯା ସତୀ । ପରମଂ ହର୍ଷମାପନ୍ନା ବଭୂଵ କିଲ ଵାଡଵ
ସୀତା, ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହର୍ଷରେ ଭରି, ଦୂର୍ଦ୍ଧବାଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ ।
ସମାଗତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପତ୍ନୀଂ ରାମଚଂଦ୍ରସ୍ଯ କୁଂଭଜଃ । ସୁଵର୍ଣପତ୍ନୀଂ ଧିକ୍କୃତ୍ଯ ତାମଧାଦ୍ଧର୍ମଚାରିଣୀମ୍
ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହ ଦେଖି, କୁମ୍ଭଜ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନିଜ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ନୀକୁ ଅବହେଳା କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସୀତାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ।
ରାମସ୍ତଦା ଯଜ୍ଞମଧ୍ଯେ ଶୁଶୁଭେ ସୀତଯା ସହ । ତାରଯାନୁଗତୋ ଯଦ୍ଵଚ୍ଛଶୀଵ ଶରଦୁତ୍ପ୍ରଭଃ
ସେ ସମୟରେ, ରାମ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ସୀତା ସହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ, ଯେପରି ଶରଦ ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାମାନେ ସହ ଚମକେ ।
ପ୍ରଯୋଗମକରୋତ୍ତତ୍ର କାଲେ ପ୍ରାପ୍ତେ ମନୋରମେ । ଵୈଦେହ୍ଯା ଧର୍ମଚାରିଣ୍ଯା ସର୍ଵପାପାପନୋଦନମ୍
ଯଥାସମୟରେ, ସେଠାରେ ରାମ ନିୟମିତ କ୍ରିୟା କଲେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ବୈଦେହୀ ସହିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କଲା ।