ଵାଲ୍ମୀକିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତୌ ତୁ କୁମାରୌ ମିଲିତା ଅମୀ । ସଭାଯାଂ ସଂସ୍ଥିତଂ ରାମଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତେ ଜଗ୍ମୁରୁତ୍ସୁକାଃ
ବାଲ୍ମୀକି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଦୁଇ ରାଜକୁମାର, ଏକାଠି ହୋଇ, ସଭାରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଚିହ୍ନିଲେ ଏବଂ ଉତ୍ସୁକତାରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଥ ସୀତାଵାକ୍ଯାଦିସର୍ଵଶଃ । କଥଯାମାସ ରାମାଯ ହର୍ଷଶୋକଯୁତଃ ସୁଧୀଃ
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶିର ନମାଇ, ସୀତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ; ତାଙ୍କ ମନ ଖୁସି ଓ ଦୁଃଖ ଦୁହିଁରେ ଭରିଥିଲା।
ସୀତାସଂଦେଶଵାକ୍ଯେଭ୍ଯୋ ରାମୋ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ସମନ୍ଵଭୂତ୍ । ସଂଜ୍ଞାମଵାପ୍ଯ ଚୋଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ନଯକୋଵିଦମ୍
ସୀତାଙ୍କର ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣି ରାମ ଅଚେତନ ହେଲେ; ସଚେତନ ହୋଇ, ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ମିତ୍ର ପୁନସ୍ତତ୍ର ଯତ୍ନେନ ମହତା ଚ ତାମ୍ । ଶୀଘ୍ରମାନଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମଦ୍ଵାକ୍ଯାନି ନିଵେଦ୍ଯ ଚ
ମୋ ସ୍ନେହୀ, ତୁମେ ପୁଣି ସେଠାକୁ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ଯାଅ; ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆସ, ମୋର କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଦିଅ, ତୁମର ଭଲ ହେଉ।
ଅରଣ୍ଯେ କିଂ ତପସ୍ଯଂତ୍ଯା ଗତିରନ୍ଯା ଵିଚିଂତିତା । ଶ୍ରୁତା ଦୃଷ୍ଟାଥ ଵା ମତ୍ତୋ ଯନ୍ନାଗଚ୍ଛସି ଜାନକି
ଅରଣ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଜାନକୀ, ତୁମେ ଆଉ କୌଣସି ମାର୍ଗ ଭାବିଛ କି? କିମ୍ବା ମୋ ଠାରୁ କିଛି ଶୁଣିଛ କି, କିମ୍ବା ଦେଖିଛ କି? ତେବେ ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ କାହିଁକି ଆସୁନାହ?
ତ୍ଵଦିଚ୍ଛଯା ତ୍ଵମେଵେତୋ ଗତାରଣ୍ଯଂ ମୁନିପ୍ରିଯମ୍ । ପୂଜିତା ମୁନିପତ୍ନ୍ଯସ୍ତା ଦୃଷ୍ଟା ମୁନିଗଣାସ୍ତ୍ଵଯା
ତୁମେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁନିମାନେ ପ୍ରିୟ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲା; ମୁନିଙ୍କର ଘରଣୀମାନେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଦେଖିଛ।
ପୂର୍ଣୋ ମନୋରଥସ୍ତେଽଦ୍ଯ କିଂ ନାଗଚ୍ଛସି ଭାମିନି । ନ ଦୋଷଂ ମଯି ପଶ୍ଯେସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵାତ୍ମେଚ୍ଛାଯା ଵିଲୋକନାତ୍
ଏବେ ତୁମର ମନର ଆଶା ପୂରଣ ହୋଇଛି—ଏ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ଆସୁନାହ? ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଦେଖିବାକୁ ମୋରେ ତୁମେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖନିଅ।
ଗତ୍ଵା ଗତ୍ଵାଥ ଵାମୋରୁ ପତିରେଵ ଗତିଃ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ । ନିର୍ଗୁଣୋପି ଗୁଣାଂଭୋଧିଃ କିଂପୁନର୍ମନସେପ୍ସିତଃ
ଓ ସୁନ୍ଦର କଟିବତୀ, ବାରମ୍ବାର ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ପତି ହିଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ; ସେ ଗୁଣହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣର ସାଗର, ତାକୁ ମନରେ ଇଚ୍ଛା କଲେ ତ ଏହା ଅଧିକ।
ଯାଯା କ୍ରିଯାକୁଲସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସାସା ପତ୍ଯୁଃ ପ୍ରତୁଷ୍ଟଯେ । ପୂର୍ଵମେଵପ୍ରତୁଷ୍ଟୋଽହମିଦାନୀଂ ସୁତରାଂ ତ୍ଵଯି
ଘରକାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀ, ସେ ପତିଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ଚାହେ; ଆଗରୁ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲି, ଏବେ ତୁମ ପ୍ରତି ଆଉ ଅଧିକ ପ୍ରସନ୍ନ।
ଯାଗୋ ଜପସ୍ତପୋଦାନଂ ଵ୍ରତଂ ତୀର୍ଥଂ ଦଯାଦିକମ୍ । ଦେଵାଶ୍ଚ ମଯି ସଂତୁଷ୍ଟେ ତୁଷ୍ଟମେତଦସଂଶଯମ୍
ଯଜ୍ଞ, ଜପ, ତପ, ଦାନ, ବ୍ରତ, ତୀର୍ଥ, ଦୟା ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ—ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶେଷ ଉଵାଚ-। ଇତି ସଂଦେଶମାଦାଯ ସୀତାଂ ପ୍ରତି ଜଗତ୍ପତେଃ । ଆହ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆତ୍ମେଶମାନତଃ ପ୍ରଣଯାଦ୍ଧରୌ
ଶେଷ କହିଲେ—ଏଭଳି ଜଗତ୍ପତିଙ୍କର ସନ୍ଦେଶ ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ନେଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସ୍ନେହରେ ଶିର ନମାଇ ଆତ୍ମନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୀତାନଯନମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନସ୍ତ୍ଵଂ ଯଦୂଚିଵାନ୍ । କଥଯିଷ୍ଯାମି ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵିନଯେନ ସମନ୍ଵିତମ୍
ତୁମେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମନରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଣିବା କଥା କହିଛ; ସେଇ କଥାକୁ ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ କହିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପାଦଯୋର୍ନତ୍ଵା ରଘୁନାଥସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ଜଗାମ ତ୍ଵରିତଃ ସୀତାଂ ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ମହାଜଵେ
ଏଭଳି କହି, ରଘୁନାଥଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ତୀବ୍ର ରଥରେ ଚଢ଼ି ସୀତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଲେ।
ଵାଲ୍ମୀକିଃ ଶ୍ରୀଯୁତୌ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାମପୁତ୍ରୌ ମହୌଜସୌ । ଉଵାଚ ସ୍ମିତମାଧାଯ ମୁଖଂ କୃତ୍ଵା ମନୋହରମ୍
ବାଲ୍ମୀକି ଶ୍ରୀରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୁଇ ରାମପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନୋହର ହସ ମୁହଁରେ ଧରି କହିଲେ।
ଯୁଵାଂ ପ୍ରଗାଯତାଂ ପୁତ୍ରୌ ରାମଚାରିତ୍ରମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଵୀଣାଂ ପ୍ରଵାଦଯଂତୌ ଚ କଲଗାନେନ ଶୋଭିତମ୍
ଓ ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମିଶି ବୀଣା ବଜାଇ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ରାମଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ୍ର ଗାଉଛ।
ଇତ୍ଯକ୍ତୌ ତୌ ସୁତୌ ରାମଚାରିତ୍ରଂ ବହୁପୁଣ୍ଯଦମ୍ । ଅଗାଯତାଂ ମହାଭାଗୌ ସୁଵାକ୍ଯପଦଚିତ୍ରିତମ୍
ଏଭଳି, ସେ ଦୁଇ ମହାଭାଗ ପୁଅ ରାମଙ୍କର ଚରିତ୍ର, ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥିବା, ସୁନ୍ଦର ଓ ଚିତ୍ରମୟ ଶବ୍ଦରେ ଗାଇଲେ।
ଯସ୍ମିନ୍ଧର୍ମଵିଧିଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପାତିଵ୍ରତ୍ଯଂ ତୁ ଯତ୍ସ୍ଥିତମ୍ । ଭ୍ରାତୃସ୍ନେହୋ ମହାନ୍ଯତ୍ର ଗୁରୁଭକ୍ତିସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଯେଉଁ ଚରିତ୍ରରେ ଧର୍ମର ନିୟମ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ, ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଭାଇମାନଙ୍କର ସ୍ନେହ ବଡ଼ ଏବଂ ଗୁରୁଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ତାହିଁରେ ଅଛି।
ସ୍ଵାମିସେଵକଯୋର୍ଯତ୍ର ନୀତିର୍ମୂର୍ତିମତୀ କିଲ । ଅଧର୍ମକରଶାସ୍ତିଂ ଵୈ ଯତ୍ର ସାକ୍ଷାଦ୍ରଘୂଦ୍ଵହାତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ମାଲିକ ଓ ସେବକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୀତି ଜୀବନ୍ତ ଅଛି, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଅଧର୍ମ କରୁଥିବାମାନେ ରଘୁବଂଶୀଙ୍କ ହାତରେ ଦଣ୍ଡିତ ହୁଅନ୍ତି।
ତଦ୍ଗାନେନ ଜଗଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଦିଵି ଦେଵା ଅପି ସ୍ଥିତାଃ । କିନ୍ନରା ଅପି ଯଦ୍ଗାନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୂର୍ଚ୍ଛାମିତାଃ କ୍ଷଣାତ୍
ସେ ଗୀତର ସ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା; ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚୁପ୍ଚାପ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ କିନ୍ନରମାନେ ସେ ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣି ବେହୋଶ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ଵୀଣାଯାରଣିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଲମାନେନ ଶୋଭିତମ୍ । ନିଖିଲା ପରିଷତ୍ତତ୍ର ଶାଲଭଂ ଜୀଵଚିତ୍ରିତା
ବୀଣାର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଏବଂ ତାଳର ମାପ ଶୁଣି ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମଣ୍ଡଳୀ ମନୋହର ଚିତ୍ର ଭଳି ମନମୁହାଁ ହୋଇଗଲେ।
ହର୍ଷାଦଶ୍ରୂଣିମୁଂଚଂତୋ ରାମାଦ୍ଯା ଭୂମିପାସ୍ତଥା । ତଦ୍ଗାନପଂଚମାଲାପମୋହିତାଶ୍ଚିତ୍ରିତୋପମାଃ
ରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ ଦେଲେ; ସେ ଗୀତ ଓ ପଞ୍ଚମ ସ୍ୱରର ମାଧୁର୍ୟରେ ସେମାନେ ମନୋହର ଉପମାରେ ମନ ହରାଇଗଲେ।
ତତ୍ର ରାମଃ ସୁତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଗାନଵିମୋହକୌ । ଅଦାତ୍ତାଭ୍ଯାଂ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଲକ୍ଷଂ ଲକ୍ଷଂ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ସେଠି ରାମ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଏତେ ମହା ଗୀତରେ ମନ ହରାଇଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ସୁନା ଦେଇଲେ।
ତଦା ଦାନପରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଲ୍ମୀକିଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ଅବ୍ରୂତାଂ ପ୍ରହସଂତୌ ତୌ କିଂଚିଦ୍ଵକ୍ରଭ୍ରୁଵୌ ତତଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦାନରେ ଲାଗିଥିବା ବେଳେ, ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକି ହସି ଏବଂ ହଳକା ଭୃକୁଟି ଚାଳି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମୁନେ ମହାନଯୋନେନ କ୍ରିଯତେ ଭୂମିପେନ ଵୈ । ଯଦାଵାଭ୍ଯାଂ ସୁଵର୍ଣାନି ଦାତୁମିଚ୍ଛତି ଲୋଭଯନ୍
ମୁନି, ରାଜା ଯଦି ଆମକୁ ଲୋଭ ଦେଇ ସୁନା ଦେବାକୁ ଚାହେ, ତେବେ ଏହାର କୌଣସି ବଡ଼ ଉପକାର କଣ ହେବ?
ପ୍ରତିଗ୍ରହୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଶସ୍ଯତେ ନେତରେଷୁ ଵୈ । ପ୍ରତିଗ୍ରହପରୋ ରାଜା ନରକାଯୈଵ କଲ୍ପତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦାନ ନେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହଁନ୍ତି; ଯେ ରାଜା ଦାନ ନେବାରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଆଵଯୋଃ କୃପଯା ମୁକ୍ତଂ ରାଜ୍ଯଂ ଭୁଂକ୍ତେ ମହୀପତିଃ । କଥଂ ଦାତୁଂ ସୁଵର୍ଣାନି ଵାଂଛତି ଶ୍ରେଯସାଂଚିତଃ
ଆମର କୃପାରେ ରାଜା ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ଏପରି ଶ୍ରେୟସ୍ ସଞ୍ଚୟ କରି, ସେ କିପରି ଆମକୁ ସୁନା ଦେବାକୁ ଚାହେ?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଂତୌ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଲ୍ମୀକିଃ କୃପଯାଯୁତଃ । ଅଶଂସଦ୍ଯୁଷ୍ମତ୍ପିତରଂ ଜାନୀଥାଂ ନୀତିଵିତ୍ତମୌ
ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବାଲ୍ମୀକି ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ, 'ତୁମେ ଜାଣ, ତୁମ ବାପା ଧର୍ମରେ ଅତି ଜ୍ଞାନୀ।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯଂ ବାଲକୌ ନୃପପାଦଯୋଃ । ଲଗ୍ନୌ ଵିନଯସଂଯୁକ୍ତୌ ମାତୃଭକ୍ତ୍ଯାତିନିର୍ମଲୌ
ମୁନିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇ ଶିଶୁ ମାଆ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ନମ୍ରତାରେ ରାଜାଙ୍କ ପାଦରେ ମାଥା ଲଗାଇଲେ।
ରାମୋ ବାଲୌ ଦୃଢଂ ସ୍ଵାଂଗେ ପରିରଭ୍ଯ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । ମେନେ ସ୍ତ୍ରିଯାସ୍ତଦା ଧର୍ମୌ ମୂର୍ତିମଂତାଵୁପସ୍ଥିତୌ
ରାମ ଆନନ୍ଦରେ ଦୁଇ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମହିଳା ରୂପରେ ଧର୍ମର ଜୀବନ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତି ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ସଭାପି ରାମସୁତଯୋର୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରେ ମନୋରମେ । ଜାନକୀପତିଭକ୍ତିତ୍ଵଂ ସତ୍ଯଂ ମେନେ ମୁନୀଶ୍ଵର
ସଭାରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ମନୋହର ମୁହଁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଜାନକୀଙ୍କ ପତି ପ୍ରତି ଭକ୍ତିକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କଲେ; ମହାମୁନି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବିଲେ।