କୌସଲ୍ଯା ଚ ସୁମିତ୍ରା ଚ ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯା ରାଜଯୋଷିତଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ କୁଶଲଂ ଦେଵି ପ୍ରୀତ୍ଯା ତ୍ଵାମାଶିଷା ସହ
'କୌଶଳ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜପତ୍ନୀମାନେ, ହେ ଦେବୀ, ପ୍ରେମରେ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଛନ୍ତି।'
କୁଶଲପ୍ରଶ୍ନପୂର୍ଵଂ ହି ତଵ ପାଦାଭିଵଂଦନମ୍ । ନିଵେଦଯାମି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭରତାଭ୍ଯାଂ କୃତଂ ଶୁଭେ
'ପ୍ରଥମେ ତୁମର ପାଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର ଜଣାଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଇଁ କୃତ ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଉଛି, ହେ ଶୁଭେ।'
ଗୁରୁଭିର୍ଗୁରୁପତ୍ନୀଭିଃ ସର୍ଵାଭିରପି ତେ ଶୁଭେ । ଦତ୍ତାଶୀଃ କୁଶଲପ୍ରଶ୍ନଃ କୃତଶ୍ଚ ତ୍ଵଯି ଜାନକି
'ଗୁରୁମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଗୁରୁପତ୍ନୀମାନେ, ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଛନ୍ତି ଓ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ହେ ଜାନକୀ।'
ଆକାରଯତି ଦେଵସ୍ତ୍ଵାଂ ନିର୍ଵ୍ଯଲୀକେନ ଚାତ୍ମଵାନ୍ । ଅଲଭ୍ଯାନ୍ଯରତିସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋଽନ୍ଯତ୍ର ସର୍ଵତ୍ର ଭାମିନି
'ଦେବ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଖୋଲାମେଳା ଓ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ତୁମକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି; ହେ ଭାମିନୀ, ତୁମକୁ ଛଡ଼ା ସେ କୌଣସିଠିରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳାନାହିଁ।'
ଶୂନ୍ଯା ଏଵ ଦିଶଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିନା ଜନକାତ୍ମଜେ । ପଶ୍ଯନ୍ରୋଦିତି ନାଥୋ ନୋ ରୋଦଯନ୍ନିତରାନପି
ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ତୁମେ ନଥିଲେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଶୂନ୍ୟ ଲାଗେ। ପ୍ରଭୁ ତୁମକୁ ଖୋଜିବା ବେଳେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେ କେବେଉଁ କାନ୍ଦନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯତ୍ର ଦେଵି ସ୍ଥିତାସି ତ୍ଵଂ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ମରତି ରାଘଵଃ । ଅଶୂନ୍ଯଂ ତୁ ତମେଵାସୌ ମନ୍ଯମାନୋ ଵିଦେହଜେ
ଦେବୀ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଅଛ, ରାଘବ ସେଠି ସଦା ତୁମକୁ ମନେ କରନ୍ତି। ଭିଦେହାନନ୍ଦିନୀ, ସେ ମାନେ କେବଳ ସେଠିକୁ ଅଶୂନ୍ୟ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।
ଧନ୍ଯୋଽଯମାଶ୍ରମୋ ଜାତୋ ଵାଲ୍ମୀକେର୍ଯତ୍ର ଜାନକୀ । କାଲଂ କ୍ଷପତି ଵାର୍ତାଭିର୍ମଦୀଯାଭିର୍ଵଦନ୍ନିତି
ଏହି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଏଠି ଜାନକୀ ବସିଛନ୍ତି। ସେଠି ସେ ମୋ ବାର୍ତ୍ତା କହି କହି ସମୟ କାଟନ୍ତି।
ଉକ୍ତଵାନ୍ଯଦ୍ରୁଦନ୍କିଂଚିତ୍ସ୍ଵାମୀ ନସ୍ତ୍ଵଯି ତଚ୍ଛୃଣୁ । ଵ୍ଯକ୍ତୀଭଵତି ଵକ୍ତୁର୍ଯଦ୍ଧୃଦ୍ଗତଂ ତଦସଂଶଯମ୍
ମୋର ସ୍ୱାମୀ ତୁମ ବିଷୟରେ ଦୁଃଖରେ ଆଉ କିଛି କହିଛନ୍ତି, ତୁମେ ଏହା ଶୁଣ। କଥା କହୁଥିବା ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଥି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
ଲୋକା ଵଦଂତି ମାମେଵ ସର୍ଵେଷାମୀଶ୍ଵରେଶ୍ଵରମ୍ । ଅହଂ ତ୍ଵଦୃଷ୍ଟମେଵୈଷାଂ ସ୍ଵତଂତ୍ରଂ କାରଣଂ ବ୍ରୁଵେ
ଲୋକେ କହନ୍ତି ଯେ, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାପ୍ରଭୁ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ କହେଁ, ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯାହା ନାହିଁ, ସେଇ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାଧୀନତାର କାରଣ।
ଅଦୃଷ୍ଟମେଵ କାର୍ଯେଷୁ ସର୍ଵେଶୋଽପ୍ଯନୁଗଚ୍ଛତି । ଈଶନୀଯାଃ କୁତୋ ନୈତଦନ୍ଵୀଯୁଃ ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟକୁ ଅନୁସରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଶାସିତ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ତ ସୁଖ ଦୁଃଖରେ ଏହାକୁ କିପରି ଅନୁସରିବେ ନାହିଁ?
ଧନୁର୍ଭଂଗେ ମତିଭ୍ରଂଶେ କୈକଯ୍ଯା ମରଣେ ପିତୁଃ । ଅରଣ୍ଯଗମନେ ତତ୍ର ହରଣେ ତଵ ଵାରିଧେଃ
ଧନୁର୍ଭଙ୍ଗ, ବୁଦ୍ଧିର ଭ୍ରମ, କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ, ବନବାସ ଯାତ୍ରା ଓ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମର ହରଣ—
ତରଣେ ରକ୍ଷସାଂ ଭର୍ତୁର୍ମାରଣେଽପି ରଣେରଣେ । ସହାଯୀଭଵନେ ମହ୍ଯମୃକ୍ଷଵାନରରକ୍ଷସାମ୍
ସମୁଦ୍ର ପାର୍ ହେବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସନାଥଙ୍କ ବଧ, ଓ ମୋ ପାଇଁ ଭାଲୁ, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହଯୋଗୀ ହେବା—
ଲାଭେ ତଵ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯାଃ ସତ୍ଯତ୍ଵେ ଚ ସତୀମଣେ । ପୁନଃ ସ୍ଵବଂଧୁସଂବଂଧେ ରାଜ୍ଯପ୍ରାପ୍ତୌ ଚ ଭାମିନି
ସତୀମଣି, ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ, ତାହାର ସତ୍ୟତା, ପୁଣି ବାନ୍ଧବ ସମ୍ପର୍କର ଫେରା ଓ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ, ଭାମିନୀ—
ପୁନଃ ପ୍ରିଯାଵିଯୋଗେ ଚ କାରଣଂ ଯଦଵାରଣମ୍ । ପ୍ରସୀଦତି ତଦେଵାଦ୍ଯ ସଂଯୋଗେ ପୁନରାଵଯୋଃ
ପୁଣି ପ୍ରିୟା ବିୟୋଗରେ, ଯାହା କାରଣ ଅଟକିଥିଲା, ସେଇ ଆଜି ଆମ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ ସଂଯୋଗ ଦେଇଛି।
ଵେଦୋଽନ୍ଯଥା କୃତୋ ଯେନ ଲୋକୋତ୍ପତ୍ତି ଲଯୌ ଯତଃ । ଲୋକାନନୁଗତସ୍ତସ୍ମାତ୍କାରଣଂ ପ୍ରଥମଂ ତ୍ଵହମ୍
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବେଦ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା, ଯାହାଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ହୁଏ, ଲୋକେ ଯେଉଁଠାକୁ ଅନୁସରନ୍ତି, ସେଠାରେ ମୁଁ ପ୍ରଥମ କାରଣ।
ଅଦୃଷ୍ଟମନୁଵର୍ତଂତେ ଲୋକାଃ ସଂପ୍ରତିବୋଧକାଃ । ଭୋଗେନ ଜୀର୍ଯତେଽଦୃଷ୍ଟଂ ତତ୍ତଦ୍ଭୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଵନେ
ଲୋକେ ଅଦୃଶ୍ୟକୁ ଅନୁସରନ୍ତି, ଯାହା ସଚେତନ କରେ। ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଅଦୃଶ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ତୁମେ ବନରେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲ, ସେ ସବୁ ଶେଷ ହୋଇଗଲା।
ସ୍ନେହୋଽକାରଣକଃ ସୀତେ ଵର୍ଧମାନୋ ମମ ତ୍ଵଯି । ଲୋକାଦୃଷ୍ଟେ ତିରସ୍କୃତ୍ଯ ତ୍ଵାମାହ୍ଵଯତ ଆଦରାତ୍
ସୀତେ, ତୁମ ପାଇଁ ମୋର ସ୍ନେହ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଛି। ଲୋକର ଅଦୃଶ୍ୟକୁ ଅନଦେଖା କରି, ମୁଁ ଆଦର ସହିତ ତୁମକୁ ଡାକୁଛି।
ଶଙ୍କିତେନାପି ଦୋଷେଣ ସ୍ନେହନୈର୍ମଲ୍ଯମଜ୍ଜନମ୍ । ଭଵତୀତି ସ ଵୈ ଶୁଦ୍ଧ ଆସ୍ଵାଦ୍ଯୋ ଵିବୁଧୈଃ ସଦା
ଦୋଷ ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ନେହର ପବିତ୍ରତା ଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ। ଏହି ସ୍ନେହ ସଦା ପବିତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଆନନ୍ଦର ସହିତ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ସ୍ନେହଶୁଦ୍ଧିରିଯଂ ଭଦ୍ରେ କୃତା ମେ ତ୍ଵଯି ନାନ୍ଯଥା । ମଂତଵ୍ଯଂ ରକ୍ଷିତୋଽପ୍ଯେଷ ଲୋକଃ ଶିଷ୍ଟାନୁଵର୍ତିନା
ଭଦ୍ରେ, ଏହି ସ୍ନେହର ଶୁଧ୍ଧତା ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ତିଆରି କରିଛି, ଅନ୍ୟ କାହା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଏହା ଭାବିବା ଉଚିତ ଯେ, ଶିଷ୍ଟମାନେ ଅନୁସରଣ କଲେ ଏହି ଲୋକ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ।
ଆଵଯୋର୍ନିଂଦଯା ଦେଵି ସର୍ଵାଵସ୍ଥା ସୁଶୁଦ୍ଧଯେ । ଲୋକୋ ନଶ୍ଯେଦ୍ଧି ସଂମୂଢଶ୍ଚରିତୈର୍ମହତାମଯମ୍
ଦେବୀ, ଆମ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଶୁଧ୍ଧତା ଆସେ। ନାହିଁଲେ, ବଡ଼ମାନେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଉଥାନ୍ତି।
ଆଵଯୋରୁଜ୍ଜ୍ଵଲା କୀର୍ତିରାଵଯୋରୁଜ୍ଜ୍ଵଲୋ ରସଃ । ଆଵଯୋରୁଜ୍ଜ୍ଵଲୌ ଵଂଶାଵାଵଯୋରୁଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ କ୍ରିଯାଃ
ଆମ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଆମ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ ରସ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଆମ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ ବଂଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଆମ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଭଵେଯୁରାଵଯୋଃ କୀର୍ତିର୍ଗାଯକା ଉଜ୍ଜ୍ଵଲା ଭୁଵି । ଆଵଯୋର୍ଭକ୍ତିମଂତୋ ଯେ ତେ ଯାଂତ୍ଯଂତେ ଭଵାଂବୁଧେଃ
ପୃଥିବୀରେ ଆମ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୀର୍ତ୍ତି ଗାୟନ ହେଉ। ଯେମାନେ ଆମ ଉପରେ ଭକ୍ତି ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ଭଵତୀ ତେନ ପ୍ରୀଯମାଣେନ ତେ ଗୁଣୈଃ । ପତ୍ଯୁଃ ପାଦାଂବୁଜେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କରୋତୁ ସଦଯଂ ମନଃ
ତୁମ ଗୁଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସେ ଏପରି କହିଲେ, ଏବେ ତୁମର ହୃଦୟ ଦୟାରେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରୁ।
ଵାସାଂସି ରମଣୀଯାନି ଭୂଷଣାନି ମହାଂତି ଚ । ଅଂଗରାଗସ୍ତଥା ଗଂଧା ମନୋଜ୍ଞାସ୍ତ୍ଵଯି ଯୋଜିତାଃ
ସୁନ୍ଦର ପୋଶାକ, ଭବ୍ୟ ଗହନା, ଶୁଭ୍ର ଅଙ୍ଗରାଗ ଓ ମନୋହର ସୁଗନ୍ଧ ତୁମ ଉପରେ ପିନ୍ଧାଯାଇଛି।
ରଥୋ ଦାସ୍ଯଶ୍ଚ ରାମେଣ ପ୍ରେଷିତା ଉତ୍ସଵାଯତେ । ଛତ୍ରଂ ଚ ଚାମରେ ଶୁଭ୍ରେ ଗଜା ଅଶ୍ଵାଶ୍ଚ ଶୋଭନେ
ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଥ ଓ ଦାସୀମାନେ ପଠାଯାଇଛନ୍ତି; ଏହାସହ ଧଳା ଛତା, ଶୁଭ୍ର ଚାମର, ଶୋଭାମୟ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଣାଯାଇଛନ୍ତି।
ସ୍ତୂଯମାନା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୈଃ ସୂତମାଗଧବଂଦିଭିଃ । ଵଂଦ୍ଯମାନା ପୁରସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ସେଵ୍ଯମାନା ଚ ଯୋଦ୍ଧୃଭିଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦୀମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି; ସହରର ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳା ମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଛନ୍ତି, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି।
ପୁଷ୍ପୈଃ ସଂଛାଦ୍ଯମାନା ଚ ଦେଵୀଦେଵାଂଗନାଦିଭିଃ । ଧନାନି ଦଦତୀ ତେଭ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯୋ ଯଥେପ୍ସିତମ୍
ଦେବୀ, ଦେବାଙ୍ଗନା ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ତୁମକୁ ଫୁଲରେ ଢାକିଦେଉଛନ୍ତି; ତୁମେ ସେମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ, ସେଠି ଧନ ଦେଇଥିଲ।
ଗଜାରୂଢୌ କୁମାରୌ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଜନେଶ୍ଵରୀ । ମଯାନୁଗମ୍ଯମାନା ଚ ଗଚ୍ଛାଯୋଧ୍ଯାଂ ନିଜାଂ ପୁରୀମ୍
ତୁମର ପୁଅମାନେ, ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ହାତୀରେ ଚଢ଼ି ସାମ୍ନାରେ ଥିଲେ; ହେ ଜନନୀ, ମୁଁ ପଛରେ ଥିଲି, ଏଭଳି ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ନଗର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଗଲା।
ତ୍ଵଯି ତତ୍ର ଗତାଯାଂ ତୁ ସଂଗତାଯାଂ ପ୍ରିଯେଣ ତେ । ସର୍ଵାସାଂ ରାଜନାରୀଣାମାଗତାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ତୁମେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ତୁମ ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ, ସମସ୍ତ ରାଜମହିଳା ଓ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଥିଲେ ସେମାନେ,
ସର୍ଵାସାମୃଷିପତ୍ନୀନାଂ କୌସଲାନାଂ ତଥୈଵ ଚ । ମଂଗଲୈର୍ଵାଦ୍ଯଗୀତାଦ୍ଯୈର୍ଭଵତ୍ଵଦ୍ଯ ମହୋତ୍ସଵଃ
ସମସ୍ତ ଋଷିପତ୍ନୀ ଓ କୌଶଳ ଜନନୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ଆଜି ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ଧ୍ୱନି, ବାଦ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ସବରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ କଲେ।