ଧୂପମଂତ୍ରଃ । ଦୀପସ୍ତମୋ ନାଶଯତି ଦୀପଃ କାଂତିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ତସ୍ମାଦ୍ଦୀପପ୍ରଦାନେନ ପ୍ରୀଯତାଂ ମେ ଜନାର୍ଦନଃ
ଦୀପ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ଦୀପ ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଦୀପ ଦାନ କରି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମୋ ପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ।
ଦୀପମଂତ୍ରଃ । ନୈଵେଦ୍ଯମିଦମନ୍ନାଦ୍ଯଂ ଦେଵଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ । ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ପରମାମୃତମୁତ୍ତମମ୍
ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଏହି ଅନ୍ନ ଓ ଭୋଜ୍ୟ ନେଇଁ, ଏହାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅମୃତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର।
ନୈଵେଦ୍ଯମଂତ୍ରଃ । ଅର୍ଘ୍ଯଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ତତୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଏଵଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଫଲେନ ଚୈଵ ହସ୍ତେନ ଶଂଖେନାଦାଯ ଚୋଦକମ୍
ତାପରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ହାତରେ ଫଳ ନେଇ କିମ୍ବା ଶଂଖରେ ପାଣି ଭରି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଜନ୍ମାଂତରସହସ୍ରେଣ ଯନ୍ମଯା ପାତକଂ କୃତମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ନାଶମାଯାତୁ ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ କେଶଵ
ହେ କେଶବ, ମୋର ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ଯେତେ ଅପରାଧ ହୋଇଛି, ସେସବୁ ତୁମ ଦୟାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶ୍ଟ ହେଉ।
ଇତି ଅର୍ଘମଂତ୍ରଃ । ତତଃ କୁଂଭଂ ନଵଂ ଶୁଭ୍ରଂ ଘୃତପୂର୍ଣଂ ସମାନଯେତ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣସ୍ଯାଗ୍ରେ ତୈଲପୂର୍ଣମଥାପି ଵା
ଏହା ହେଉଛି ଅର୍ଘ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର। ପରେ ଏକ ନୂତନ, ଶୁଭ୍ର କୁମ୍ଭ ଘୀ କିମ୍ବା ତେଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯୋପରି ନ୍ଯସେତ୍ପାତ୍ରଂ ତାମ୍ରଂ ମୃନ୍ମଯମେଵ ଚ । ନଵତଂତୁସମାଂ ଵର୍ତିଂ ତସ୍ମିନ୍ପାତ୍ରେ ତୁ ନିର୍ଵପେତ୍
ସେଇ କୁମ୍ଭ ଉପରେ ତାମ୍ବା କିମ୍ବା ମାଟିର ପାତ୍ର ରଖି, ଏହି ପାତ୍ରରେ ନବତି ତନ୍ତୁର ବତି ରଖିବା ଉଚିତ।
ତତଃ ପ୍ରବୋଧଯେଦ୍ଦୀପଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ କୁଂଭଂ ସୁନିଶ୍ଚଲମ୍ । ପୁଷ୍ପଗଂଧାଦିଭିଃ ପୂଜ୍ଯ ତତଃ ସଂକଲ୍ପଯେଚ୍ଛୁଚିଃ
ତାପରେ ଦୀପକୁ ଜଳାଇ, କୁମ୍ଭକୁ ଭଲଭାବେ ରଖି, ପୁଷ୍ପ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପବିତ୍ର ହୋଇ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିବା ଉଚିତ।
ମଂତ୍ରେଣାନେନ ଦେଵର୍ଷେ ଅସମୀରେଷୁ ଧାମସୁ । କାମୋ ଭୂତସ୍ଯ ଭଵ୍ଯସ୍ଯ ସମ୍ରାଡେକୋ ଵିରାଜତେ
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ହେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ଯେଉଁଠାରେ ବାତାସ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ଚମକିଉଠନ୍ତି।
ଦୀପଃ ସଂଵତ୍ସରଂ ଯାଵତ୍ମଯାଯଂ ପରିକଲ୍ପିତଃ । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରମଵିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ପ୍ରୀଯତାଂ ମମ କେଶଵ
ଏହି ଦୀପକୁ ମୁଁ ଏକ ବର୍ଷ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି, ଏହା ଅବିରତ ଅଗ୍ନିହୋମ ଭଳି। ଏହି ଦ୍ୱାରା କେଶବ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
ତତୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞାନପରାଯଣଃ । ନାଲପେତ୍ପତିତାନ୍ପାପାଂସ୍ତଥା ପାଖଣ୍ଡିନୋ ନରାନ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ପତିତ ପାପୀ କିମ୍ବା ପାଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ ଗୀତଂ ନୃତ୍ଯଵାଦ୍ଯାଦିକୈସ୍ତଥା । ପୁଣ୍ଯପାଠୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଧର୍ମାଖ୍ଯାନୈରୁପୋଷଣୈଃ
ରାତିରେ ଜାଗି, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ବାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ବିଭିନ୍ନ ପୁଣ୍ୟ ପାଠ, ଧର୍ମ କଥା ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ରାତି କାଟିବା ଉଚିତ।
ତତଃ ପ୍ରଭାତସମଯେ କୃତପୂର୍ଵାହ୍ଣିକ କ୍ରିଯଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରପୂଜଯେତ୍
ପରେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ପୂର୍ବାହ୍ନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵଯଂ ଚ ପାରଣଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଵିସର୍ଜଯେତ୍ । ଏଵଂ ସଂଵତ୍ସରଂ ଯାଵଦହୋରାତ୍ରଂ ଦୃଢଵ୍ରତଃ
ନିଜେ ପାରଣ କରି, ଶିର ନମାଇ ବିଦାୟ ନେବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଏକ ବର୍ଷ ଦିନ ଓ ରାତି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦୀପଂ ପଲସୁଵର୍ଣେନ ତଦର୍ଦ୍ଧାର୍ଦ୍ଧେନ ଵା ପୁନଃ । ଵର୍ତିସ୍ତୁ ରାଜତୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦ୍ଵିପଲାର୍ଦ୍ଧାର୍ଦ୍ଧିକାପି ଵା
ଦୀପଟିକୁ ଏକ ପଳା ସୁନାରେ, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥାଂଶରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ବତିଟି ରୌପ୍ୟରେ, କିମ୍ବା ଦୁଇ ପଳାର ଅର୍ଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥାଂଶରେ ହେବା ଉଚିତ।
ଘୃତପୂର୍ଣଂ ତଥା କୁଂଭଂ ତାମ୍ରପାତ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ହିରଣ୍ମଯଃ
କୁମ୍ଭଟିକୁ ଘୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ତାମ୍ବା ପାତ୍ର ସହ ରଖିବା ଉଚିତ। ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ସୁନାରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
କାର୍ଯୋ ଭକ୍ତିମତା ପୁଂସା ମୁକ୍ତିଦ୍ଵାରମଭୀପ୍ସତା । ତତୋ ନିମଂତ୍ରଯେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣାନ୍ସାଧୁସତ୍ତମାନ୍
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାର ଆଶା କରୁଥିବା ଭକ୍ତିଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵାଦଶୋତ୍ତମପକ୍ଷେ ତୁ ଵିପ୍ରାନ୍ଷଣ୍ମଧ୍ଯମେ ତଥା । ଅନ୍ଯଥା କାରଯେତ୍ତ୍ରୀନ୍ଵା ଏକଂ କର୍ମକରଂ ଦ୍ଵିଜମ୍
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବାରଟି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମଧ୍ୟପକ୍ଷରେ ଛଅଜଣ, ନହେଲେ ତିନିଜଣ କିମ୍ବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ସପତ୍ନୀକଂ ଦ୍ଵିଜଂ ଶାଂତଂ କ୍ରିଯାଵଂତଂ ଵିଶେଷତଃ । ଇତିହାସପୁରାଣଜ୍ଞଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ମୃଦୁମେଵ ଚ
ସଂସାରୀ, ଶାନ୍ତ, କ୍ରିୟାନିପୁଣ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ମୃଦୁ ସ୍୵ଭାବର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ବାଛିବା ଉଚିତ।
ପିତୃଭକ୍ତଂ ଗୁରୁପରଂ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକମ୍ । ପାଦାର୍ଘଦାନଵିଧିନା ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରଭୂଷଣୈଃ
ଯିଏ ପିତୃପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପାଦଧୋଇ ଜଳ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସଂପୂଜ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯା ସହିତମେକଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଦୀପଵର୍ତିଯୁତଂ ତଥା
ସେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଭକ୍ତି ସହିତ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦୀପ ଓ ବାତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ତାମ୍ରପାତ୍ରୋପରିସ୍ଥାପ୍ଯ ଘୃତକୁଂଭେନ ସଂଯୁତମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ତତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନାରାଯଣଂ ପରମ୍ । ମଂତ୍ରେଣାନେନ ଦେଵର୍ଷେ ତମହଂ କଥଯାମି ତେ
ତାମ୍ର ପାତ୍ର ଉପରେ ଘିଅ ଭରା କୁଁଭ ରଖି, ଏହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ପରମ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ତୁମକୁ କହିବି।
ଅଵିଦ୍ଯା ତମସା ଵ୍ଯାପ୍ତେ ସଂସାରେ ପାପନାଶନଃ । ଜ୍ଞାନପ୍ରଦୋ ମୋକ୍ଷଦଶ୍ଚ ତସ୍ମାଦ୍ଦତ୍ତୋ ମଯାନଘ
ଏହି ସଂସାର ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକି ରହିଛି, ତୁମେ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା, ଜ୍ଞାନ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଥିବା; ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ନିର୍ମଳ, ମୁଁ ଏହା ଦେଉଛି।
ଇତି ଦୀପମଂତ୍ରଃ । ଦକ୍ଷିଣାଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିପ୍ରାଯ ଭକ୍ତିତଃ । ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଘୃତପାଯସମୋଦକୈଃ
ଏହି ହେଉଛି ଦୀପ ମନ୍ତ୍ର। ପରେ, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ତାପରେ ଘିଅ, ପାୟସ ଓ ପାନୀୟ ଦେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ଵସ୍ତ୍ରୈରାଚ୍ଛାଦଯେତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ସପତ୍ନୀକଂ ତଥା ଦ୍ଵିଜମ୍ । ଶଯ୍ଯାଂ ସୋପସ୍କରାଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧେନୁଂ ଚୈଵ ସଵତ୍ସକାମ୍
ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଢାକିଦେବା, ଶଯ୍ୟା ଓ ତାହାର ସାମଗ୍ରୀ ଦେବା, ଏବଂ ଛୁଆଁ ସହ ଗାଈ ଦେବା ଉଚିତ।
ତେଭ୍ଯସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯଥାଵିତ୍ତାନୁସାରତଃ । ସୁହୃତ୍ସ୍ଵଜନବଂଧୂଶ୍ଚ ଭୋଜଯେତ୍ପୂଜଯେତ୍ତଥା
ସେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତିଅନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟ, ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଇ ଓ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ମହୋତ୍ସଵଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦୀପଵ୍ରତ ସମାପନେ । ତତୋ ଵିସର୍ଜଯେତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କ୍ଷମାପଯେତ୍
ଏଭଳି ଦୀପବ୍ରତ ସମାପନରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ, ପ୍ରଣାମ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଖ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ କୃତେ ତୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତଥା ସାଂକ୍ରାଂତିକୈଶ୍ଚ ଯତ୍ । ସଂଵତ୍ସରାଖ୍ଯ ଦୀପସ୍ଯ ତତ୍ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନରୈଃ
ଏଭଳି କରିଲେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏବଂ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦିନରେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେ ସବୁ ବର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀପବ୍ରତ କରିଲେ ଲୋକମାନେ ପାଇଥାନ୍ତି।
ମାସଵ୍ରତୈଶ୍ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନରୈଃ । ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯ ଦୀପସ୍ଯ ଵ୍ରତେନ ଚରିତେନ ଚ
ମାସିକ ବ୍ରତରେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ବର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀପବ୍ରତ କରିଲେ ଲୋକମାନେ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଦାନଵ୍ରତୈର୍ଯଥାସଂଖ୍ଯୈର୍ଯଶ୍ଚ ଯୋଗଵ୍ରତୈସ୍ତଥା । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଦୀପେ ସାଂଵତ୍ସରେ କୃତେ
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦାନ ବ୍ରତ ଓ ଯୋଗ ବ୍ରତ ଯେପରି ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ବର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀପବ୍ରତ କରିଲେ ସେହି ଫଳ ମିଳେ।
ଗୋଭୂହିରଣ୍ଯଦାନାନି ଗୃହାଦୀନାଂ ଵିଶେଷତଃ । ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ତତ୍ଫଲଂ ଦୀପଦୋ ଭଵେତ୍
ଗାଈ, ଜମି, ସୁନା ଦାନ ଓ ଘର ଦାନରୁ ଯେପରି ଫଳ ମିଳେ, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଉଥିବେ, ଦୀପ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ସେହି ଫଳ ପାଏ।