ତଯୋରକରଵଂ ନାମ କୁଶୋ ଲଵ ଇତି ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଵଵୃଧାତେଽନିଶଂ ତତ୍ର ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଯଥା ଶଶୀ
ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ କୁଶ ଓ ଲବ୍ ନାମ ଦେଲି। ସେମାନେ ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯେପରି ବଢ଼ିଯାଏ, ସେପରି ଦିନେ ଦିନେ ବଢ଼ିଲେ।
କାଲେନୋପନଯାଦ୍ଯାନି ସର୍ଵାଣି କୃତଵାନହମ୍ । ଵେଦାନ୍ସାଂଗାନହଂ ସର୍ଵାନ୍ଗ୍ରାହଯାମାସ ଭୂପତେ
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଉପନୟନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ କ୍ରିୟା କରିଦେଲି। ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଅଂଶ ଶିଖାଇଦେଲି, ରାଜା।
ସର୍ଵାଣି ସରହସ୍ଯାନି ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମୁଖତୋ ମମ । ଆଯୁର୍ଵେଦଂ ଧନୁର୍ଵିଦ୍ଯାଂ ଶସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଯାଂ ତଥୈଵ ଚ
ମୋ ମୁଁହରୁ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଶୁଣ, ଯେମିତି ଆୟୁର୍ବେଦ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା, ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ।
ଵିଦ୍ଯାଂ ଜାଲଂଧରୀଂ ଚାଥ ସଂଗୀତକୁଶଲୌ କୃତୌ । ଗଂଗାକୂଲେ ଗାଯମାନୌ ଲତାକୁଂଜଵନେଷୁ ଚ
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଜାଲନ୍ଧରୀ ନାମକ ମାୟାବି ଶିକ୍ଷା ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ଦକ୍ଷ କରିଦେଲି। ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଓ ଲତା-କୁଞ୍ଜ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ।
ଚଂଚଲୌ ଚଲଚିତ୍ତୌ ତୌ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦୌ । ତଦାହମତିସଂତୋଷଂ ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚାହଂ ରଘୂତ୍ତମ
ସେ ଦୁଇଜଣ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଚିତ୍ତରେ ଚଞ୍ଚଳ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେତିବେଳେ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲି।
ଦତ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵାଣି ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ମସ୍ତକେ ନିହିତଃ କରଃ । ଅତୀଵଗାନକୁଶଲୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲୋକା ଵିସିଷ୍ମିରେ । ଷଡ୍ଜମଧ୍ଯମଗାଂଧାରସ୍ଵରଭେଦଵିଶାରଦୌ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ରଖିଲି। ସେମାନେ ସଙ୍ଗୀତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦକ୍ଷ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଷଡ୍ଜ, ମଧ୍ୟମ, ଗାନ୍ଧାର ସ୍ୱରରେ ଦକ୍ଷତା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ତଥାଵିଧୌ ଵିଲୋକ୍ଯାହଂ ଗାପଯାମି ମନୋହରମ୍ । ଭଵିଷ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗାଚ୍ଚ କୃତଂ ରାମାଯଣଂ ଶୁଭମ୍
ଏପରି ଦେଖି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମନୋହର ଗୀତ ଗାଇବାକୁ କହିଲି। ଭବିଷ୍ୟତ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶୁଭ ରାମାୟଣ ରଚନା କରିଲି।
ମୃଦଂଗପଣଵାଦ୍ଯାଦି ଯଂତ୍ରଵୀଣାଵିଶାରଦୌ । ଵନେଵନେ ଚ ଗାଯଂତୌ ମୃଗପକ୍ଷିଵିମୋହକୌ
ମୃଦଙ୍ଗ, ପଣବ ଓ ଅନ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର ଓ ବୀଣା ରେ ସେମାନେ ଦକ୍ଷ ହେଲେ। ଜଙ୍ଗଲରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୀତ ଗାଇ ସେମାନେ ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ।
ଅଦ୍ଭୁତଂ ଗୀତମାଧୁର୍ଯଂ ତଵ ରାମକୁମାରଯୋଃ । ଶ୍ରୋତୁଂ ତୌ ଵରୁଣୋ ବାଲା ଵା ନିନାଯ ଵିଭାଵରୀମ୍
ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣିବା ପାଇଁ, ରାମ, ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୁଇ ଶିଶୁଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣି ଏକା ରାତି କାଟିଦେଲେ।
ମନୋହରଵଯୋରୂପୌ ଗାନଵିଦ୍ଯାବ୍ଧିପାରଗୌ । କୁମାରୌ ଜଗଦୁସ୍ତତ୍ର ଲୋକେଶାଦେଶତଃ କଲମ୍
ମନୋହର ଯୁବା ଦେହ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଜ୍ଞାନର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେ ଦୁଇ କୁମାର ସେଠାରେ ଲୋକନାୟକମାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ।
ପରମଂ ମଧୁରଂ ରମ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରଂ ଚରିତଂ ତଵ । ଶୁଶ୍ରାଵ ଵରୁଣଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ କୁଟୁଂବେନ ଚ ଗାଯକୈଃ
ତୁମର ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର, ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ପବିତ୍ର କାହାଣୀକୁ ବରୁଣ, ତାଙ୍କର ପରିବାର ଓ ଗାୟକମାନେ ମିଶି ସୁଣିଥିଲେ ।
ଶୃଣ୍ଵନ୍ନୈଵ ଗତସ୍ତୃପ୍ତିଂ ମିତ୍ରେଣ ଵରୁଣଃ ସହ । ସୁଧାତୋଽପି ପରଂ ସ୍ଵାଦୁଚରିତଂ ରଘୁନଂଦନ
ସେ ବନ୍ଧୁ ସହିତ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବରୁଣଙ୍କ ମନ ତୃପ୍ତି ହେଲା ନାହିଁ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ, କାରଣ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ଅମୃତଠାରୁ ମଧୁର ।
ଗାନାନଂଦମହାଲୋଭ ହୃତପ୍ରାଣେଂଦ୍ରିଯକ୍ରିଯଃ । ପ୍ରତ୍ଯାଗଂତୁଂ ଦିଦେଶାସୌ କୁମାରୌ ନ ହି ତାଵକୌ
ସଙ୍ଗୀତର ଅତିଆନନ୍ଦରେ ବେଶି ଲୋଭ ହୋଇ, ଶରୀର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ହରାଇ, ସେ ତୁମ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଫେରିବାକୁ କହିଲେ ନାହିଁ ।
ରମଣୀଯ ମହାଭୋଗୈର୍ଲୋଭିତାଵପି ବାଲକୌ । ଚଲିତୌ ନ ଗୁରୋଶ୍ଚାତ୍ମମାତୁଃ ପାଦାଂବୁଜସ୍ମୃତେଃ
ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୋଗରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ଦୁଇ ଶିଶୁ ଗୁରୁ ଓ ନିଜ ମାଆଙ୍କର ପଦସ୍ମୃତି ରଖି, ଚାଲିଗଲେ ନାହିଁ ।
ଅହଂ ଚାପି ଗତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵରୁଣାଲଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଵରୁଣଃ ପ୍ରେମସହିତଃ ପୂଜାଂ ଚକ୍ରେ ମମ ପ୍ରଭୋ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପରେ ବରୁଣଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହକୁ ଗଲି, ବରୁଣ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ମୋତେ ପୂଜା କଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ ।
ପୃଚ୍ଛତେ ଜନ୍ମକର୍ମାଦି ସର୍ଵଜ୍ଞାଯାପି ବାଲଯୋଃ । ଵରୁଣାଯାବ୍ରୁଵଂ ସର୍ଵଂ ଜନ୍ମଵିଦ୍ଯାଦ୍ଯୁପାଗମମ୍
ବରୁଣ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଦୁଇ ପିଲାଙ୍କର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥା ପଚାରିଲେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଆଚରଣ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୀତାସୁତୌ ଦେଵଃ ସ ଚକ୍ରେଂବରଭୂଷଣୈଃ । ଦେଵଦତ୍ତମିତି ଗ୍ରାହ୍ଯମିତି ମଦ୍ଵାକ୍ଯଗୌରଵାତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ବରୁଣ ଦେବତା, ମୋର କଥାକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସୀତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆ ଅଲଂକାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଦାନ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ ।
ଆହୃତଂ ରାଜପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଵରୁଣେନ ତତ୍ । ପ୍ରସନ୍ନେନ ତଯୋର୍ଵାଦ୍ଯଗାନଵିଦ୍ଯାଵଯୋଗୁଣୈଃ । ତତୋ ମାମବ୍ରଵୀତ୍ସୀତାମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଵରୁଣଃ କୃତୀ
ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଯାହା ଆଣିଥିଲେ ଓ ବରୁଣ ଯାହା ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଗୀତ, ସଙ୍ଗୀତ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବରୁଣ ତାପରେ ମୋତେ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲେ ।
ସୀତାପତି ଵ୍ରତାଧୁର୍ଯା ରୂପଶୀଲଵଯୋନ୍ଵିତା । ଵୀରପୁତ୍ରା ମହାଭାଗା ତ୍ଯାଗଂ ନାର୍ହତି କର୍ହିଚିତ୍
ସୀତା, ପତିଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ, ରୂପ, ଚରିତ୍ର ଓ ବଂଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୀର ପୁଅମାନେ ଥିବା ଏହି ମହାଭାଗ୍ୟବତୀଙ୍କୁ କେବେ ବି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ମହତୀ ହାନିରେତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଯାଗେ ହି ରଘୁନଂଦନ । ସିଦ୍ଧୀନାଂ ପରମାସିଦ୍ଧିରେଷା ତେ ହ୍ଯନପାଯିନୀ
ସେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ବଡ଼ କ୍ଷତି ହେବ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ; ସେ ତୁମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଅଚ୍ୟୁତ ସଫଳତା ।
ପାମରୈର୍ମହିମାନାସ୍ଯା ଜ୍ଞାଯତେ ଯଦି ଦୂଷିତୈଃ । କା ହାନିସ୍ତାଵତା ରାମ ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵଣକୀର୍ତନ
ଯଦି କିଛି ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଜନ ସୀତାଙ୍କର ମହିମା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ କ'ଣ କ୍ଷତି, ହେ ରାମ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କାହାଣୀ ଶୁଣାଯାଏ ଓ ଗାଯାଏ ?
ଅସ୍ମତ୍ସାକ୍ଷିକମେତସ୍ଯାଃ ପାଵନଂ ଚରିତଂ ସଦା । ସଦ୍ଯସ୍ତେ ସିଦ୍ଧିମାଯାଂତି ଯେ ସୀତାପଦଚିଂତକାଃ
ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଆମେ ଦେଖୁଛୁ; ଯେମାନେ ସୀତାଙ୍କର ପଦସ୍ମୃତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସହଜରେ ସଫଳତା ପାଆନ୍ତି ।
ଯସ୍ଯାଃ ସଂକଲ୍ପମାତ୍ରେଣ ଜନ୍ମସ୍ଥିତିଲଯାଦିକାଃ । ଭଵଂତି ଜଗତାଂ ନିତ୍ଯଂ ଵ୍ଯାପାରା ଐଶ୍ଵରା ଅମୀ
ଯାହାଙ୍କର କେବଳ ଇଚ୍ଛାରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି, ରକ୍ଷା ଓ ନାଶ ହୁଏ, ଏହି ସବୁ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସୀତାଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ହୁଏ ।
ସୀତା ମୃତ୍ଯୁଃସୁଧା ଚେଯଂ ତପତ୍ଯେଷା ଚ ଵର୍ଷତି । ସ୍ଵର୍ଗୋ ମୋକ୍ଷସ୍ତପୋ ଯୋଗୋ ଦାନଂ ଚ ତଵ ଜାନକୀ
ଏହି ସୀତା ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅମୃତ ଦୁହିଁ, ସେ ଜଳାଏ ଓ ବର୍ଷା କରେ; ତୁମ ଜାନକୀ ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ, ତପ, ଯୋଗ ଓ ଦାନ ହେଉଛନ୍ତି ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶିଵମନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଲୋକପାଲାନ୍ମଦାଦିକାନ୍ । କରୋତ୍ଯେଷା କରୋତ୍ଯେଵ ନାନ୍ଯା ସୀତା ତଵ ପ୍ରିଯା
ତୁମ ପ୍ରିୟା ସୀତା ଛାଡ଼ି, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନେ, ଏବଂ ମଦରେ ଅନ୍ୟମାନେ, କେବଳ ସେଉଁଠି ତିଆରି କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ ।
ତ୍ଵଂ ପିତା ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସୀତା ଚ ଜନନୀତ୍ଯତଃ । କୁଦୃଷ୍ଟିରତ୍ର ତୁ କ୍ଷେମଯୋଗ୍ଯା ନ ତଵ କର୍ହିଚିତ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ପିତା, ସୀତା ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଆ; ଏହିଠାରେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ କୁଦୃଷ୍ଟି କେବେ ତୁମ ପାଖରେ ଉଚିତ ନୁହେଁ ।
ଵେତ୍ତି ସୀତାଂ ସଦା ଶୁଦ୍ଧାଂ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍ । ଭଵାନପି ସୁତାଂ ଭୂମେଃ ପ୍ରାଣାଦପି ଗରୀଯସୀମ୍
ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଭଗବାନ ସଦା ସୀତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିପୁତ୍ରୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଜାଣ ।
ଆଦର୍ତଵ୍ଯା ତ୍ଵଯା ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରିଯା ଶୁଦ୍ଧେତି ଜାନକୀ । ନ ଚ ଶାପପରାଭୂତିଃ ସୀତାଯାଂ ତ୍ଵଯି ଵା ଵିଭୋ
ଏହିଠାରୁ, ତୁମେ ସଦା ତୁମ ପ୍ରିୟା ଜାନକୀଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ମନେ କର; ଶାପ କିମ୍ବା ପରାଜୟ କେବେ ସୀତା କିମ୍ବା ତୁମକୁ ଛୁଇଁପାରିବ ନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ ।
ଇମାନି ମମ ଵାକ୍ଯାନି ଵାଚ୍ଯାନି ଜଗତାଂ ପତିମ୍ । ରାମଂ ପ୍ରତି ତ୍ଵଯା ସାକ୍ଷାଦ୍ଵାଲ୍ମୀକେ ମୁନିସତ୍ତମ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଲ୍ମୀକି, ତୁମେ ଏହି ମୋ କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ସଂସାରର ସ୍ୱାମୀ ରାମଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ କହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵରୁଣେନାହଂ ସୀତାସଂଗ୍ରହକାରଣାତ୍ । ଏଵମେଵ ହି ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ଲୋକପାଲୈରପି ପ୍ରଭୋ
ସୀତାଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ବରୁଣ ମୋତେ ଏଭଳି କହିଥିଲେ, ଏହିପରି ଆଉ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଏହି କଥା ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ପ୍ରଭୁ।