ରାମଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନମାଯାଂତଂ ପୁଷ୍କଲେନ ସମନ୍ଵିତମ୍ । ନିରୀକ୍ଷ୍ଯମୁଦମୁଦ୍ଭୂତାଂ ରକ୍ଷିତୁଂ ନାଶକତ୍ତଦା
ରାମ, ପୁଷ୍କଳ ସହିତ ଆସୁଥିବା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ସେଇ ଆନନ୍ଦକୁ ଦମନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଯାଵଦୁତ୍ତିଷ୍ଠତେ ରାମୋ ଭ୍ରାତରଂ ହଯପାଲକମ୍ । ତାଵଦ୍ରାମପଦେଲଗ୍ନଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲଃ
ଯେତେବେଳେ ରାମ ତାଙ୍କର ଭାଇ, ଅଶ୍ୱରକ୍ଷକଙ୍କୁ ଉଠି ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ତେତେବେଳେ ଭାଇପ୍ରେମୀ ଶତୃଘ୍ନ ରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପାଦଯୋଃ ପତିତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭ୍ରାତରଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତମ୍ । ପରିରେଭେ ଦୃଢଂ ପ୍ରୀତଃ କ୍ଷତସଂଶୋଭିତାଂଗକମ୍
ନିଜ ଭାଇକୁ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଥିବା, ବିନୟରେ ଭରିଥିବା ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ଆଙ୍ଗ ଆଘାତର ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।
ଅଶ୍ରୂଣି ବହୁଧା ମୁଂଚନ୍ହର୍ଷାଚ୍ଛିରସି ରାଘଵଃ । ଅତ୍ଯଂତଂ ପରମାଂ ପ୍ରାପ ମୁଦଂ ଵଚନଦୂରଗାମ୍
ରାଘବ, ଅନେକ ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଯାହା କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିହେବ ନାହିଁ।
ପୁଷ୍କଲଂ ସ୍ଵୀଯପଦଯୋର୍ନମ୍ରଂ ଵିନଯଵିହ୍ଵଲଃ । ସୁଦୃଢଂ ଭୁଜଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଵିନୀଯାପୀଡଯଦ୍ଭୃଶମ୍
ପୁଷ୍କଳ, ନିଜ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମ୍ର ହୋଇ, ବିନୟରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ଦୁଇ ବାହୁ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରାଗଲେ।
ହନୂମଂତଂ ତଥା ଵୀରଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚାଂଗଦଂ ତଥା । ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିଂ ଜନକଜଂ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଂ ରିପୁଂଜଯମ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ, ବୀର ହନୁମାନ, ସୁଗ୍ରୀବ, ଅଙ୍ଗଦ, ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ପ୍ରତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବିଜୟୀ—
ସୁବାହୁଂ ସୁମଦଂ ଵୀରଂ ଵିମଲଂ ନୀଲରତ୍ନକମ୍ । ସତ୍ଯଵଂତଂ ଵୀରମଣିଂ ସୁରଥଂ ରାମସେଵକମ୍
ସୁବାହୁ, ସୁମଦ, ସାହସୀ, ନିର୍ମଳ ଓ ନୀଳ ମଣିରେ ଶୋଭିତ, ସତ୍ୟବାନ, ବୀରମଣି, ସୁରଥ ଓ ରାମଙ୍କ ସେବକ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଥିଲେ।
ଅନ୍ଯାନପି ମହାଭାଗାନ୍ରଘୁନାଥଃ ସ୍ଵଯଂ ତଦା । ପରିରେଭେ ଦୃଢଂ ସ୍ନିଗ୍ଧାନ୍ପାଦଯୋଃ ପ୍ରଣତାନ୍ନୃପାନ୍
ସେ ସମୟରେ ରଘୁନାଥ ନିଜେ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ ଶିର ନମାଇଥିଲେ, ସ୍ନେହ ଓ ଦୃଢତା ସହିତ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ସୁମତିଃ ଶ୍ରୀରଘୁପତିଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାରକମ୍ । ପରିରଭ୍ଯ ଦୃଢଂ ପ୍ରୀତଃ ସଂମୁଖେ ତିଷ୍ଠଦୁନ୍ନତଃ
ସୁମତି, ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରୁଥିବା ଶ୍ରୀରଘୁପତିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଗର୍ବିତ ହେଲେ।
ତଦା ରାମୋ ନିଜାମାତ୍ଯଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସାନ୍ନିଧ୍ଯମାଗତମ୍ । ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତ୍ଯା ମଂତ୍ରିଣଂ ଵଦତାଂ ଵରଃ
ତାପରେ ରାମ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।
ସୁମତେ ମଂତ୍ରିଣାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଂଶ ମେ ଵାଗ୍ମିନାଂ ଵର । କ ଏତେ ଭୂମିପାଃ ସର୍ଵେ କଥମତ୍ର ସମାଗତାଃ
ହେ ସୁମତି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜା କିଏ କିଏ ଓ କିପରି ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ମୋତେ କୁହ।
କୁତ୍ରକୁତ୍ର ହଯଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ କେନକେନ ନିଯଂତ୍ରିତଃ । କଥଂ ଵୈ ମୋଚିତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ମହାବଲସୁଶାଲିନା
ଘୋଡ଼ା କେଉଁଠି ଓ କିଏ ନେଇଥିଲେ, କିଏ ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, ଏବଂ ତୁମର ପ୍ରବଳ ଓ କୁଶଳ ଭାଇ କିପରି ଏହାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ?
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ମଂତ୍ରିଣାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସୁମତିଃ ପ୍ରାହ ରାଘଵମ୍ । ପ୍ରହସନ୍ମେଘଗଂଭୀର ନାଦେନ ଚ ସୁବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁମତି ଗଭୀର ମେଘର ଧ୍ୱନି ପରି ହସି, ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମତି ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ଯ ପୁରସ୍ତେଽଦ୍ଯ ମଯା କଥମୁଦୀର୍ଯତେ । ପୃଚ୍ଛସି ତ୍ଵଂ ଲୋକରୀତ୍ଯା ସର୍ଵଂ ଜାନାସି ସର୍ଵଦୃକ୍
ସୁମତି କହିଲେ: ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଆପଣ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ କିପରି କହିପାରିବି? ଆପଣ ସବୁଠି ଦେଖନ୍ତି, ସବୁଠି ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଲୋକର ରୀତି ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛନ୍ତି।
ତଥାପି ତଵ ନିର୍ଦେଶଂ ଶିରସ୍ଯାଧାଯ ସର୍ଵଦା । ବ୍ରଵୀମି ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ସର୍ଵରାଜଶିରୋମଣେ
ତଥାପି, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମୁଁ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି ସଦା ମାନି, ଏବେ କହୁଛି, ହେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମୁକୁଟମଣି, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦହୋ ସ୍ଵାମିନ୍ସର୍ଵତ୍ର ଜଗତୀତଲେ । ପରିବଭ୍ରାମ ତେ ଵାହୋ ଭାଲପତ୍ରସୁଶୋଭିତଃ
ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଭାଲି ଚମକୁଥିବା ମାଥା ସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲା।
ନ କଶ୍ଚିତ୍ତଂ ନିଜଗ୍ରାହ ସ୍ଵନାମବଲଦର୍ପିତଃ । ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ରାଜ୍ଯଂ ସମର୍ପ୍ଯାଥ ପ୍ରଣେମୁସ୍ତେ ପଦାଂବୁଜମ୍
କେହି ମଧ୍ୟ ନିଜ ନାମ ଓ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଦାନ କରି, ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କଲେ।
କୋ ଵା ରାଵଣ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ର ନିହଂତୁର୍ଵାଜିସତ୍ତମମ୍ । ଗୃହ୍ଣାତି ଵିଜଯାକାଂକ୍ଷୀ ଜରାମରଣଵର୍ଜିତଃ
କିଏ, ଯିଏ ବିଜୟ ଚାହେଁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ରହିତ, ରାବଣ ଦାନବର ହନନକାରୀ ଏହି ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିବାକୁ ସାହସ କରିପାରିବ?
ଅହିଚ୍ଛତ୍ରାଂ ଗତସ୍ତାଵତ୍ତଵ ଵାଜୀ ମନୋରମଃ । ତଦ୍ରାଜା ସୁମଦଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତଵ ପ୍ରଭୋ
ଆପଣଙ୍କ ମନୋହର ଘୋଡ଼ା ଅହିଛତ୍ର ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ଆପଣଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଆସିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ରାଜା ସୁମଦ ହେ ପ୍ରଭୁ,
ସପୁତ୍ରଃ ପ୍ରବଲଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯେନ ବଲିନା ଵୃତଃ । ସର୍ଵଂ ସମର୍ପଯାମାସ ରାଜ୍ଯଂ ନିହତକଂଟକମ୍
ନିଜ ପୁଅ ସହିତ, ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ, ନିଜ ରାଜ୍ୟରୁ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରି, ଏହାକୁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ଯୋ ରାଜା ଜଗତାଂ ନେତ୍ରୀଂ ମାତରଂ ଜଗଦଂବିକାମ୍ । ପ୍ରସାଦ୍ଯ ଚିରମାଯୁଷ୍ଯଂ ଲେଭେ ରାଜ୍ଯମକଂଟକମ୍
ଯେହି ରାଜା ଜଗତଙ୍କ ମାଆ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ନେତ୍ରୀ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ କଷ୍ଟରହିତ ରାଜ୍ୟ ପାଇଥିଲେ।
ସ ଏଷ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଣମତି ସୁମଦଃ ପ୍ରଭୁସେଵିତମ୍ । ତଂ ଗୃହାଣ କୃପାଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଚିରାଦ୍ଦର୍ଶନକାଂକ୍ଷକମ୍
ଏହି ସୁମଦ, ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା, ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଦୟାଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, କାରଣ ସେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ତତଃ ସୁବାହୁଭୂପସ୍ଯ ନଗରେ ବଲପୂରିତେ । ଦମନସ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଜଗ୍ରାହ ହଯୋତ୍ତମମ୍
ତାପରେ, ସୁବାହୁ ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନଗରରେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦମନ ଏହି ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିଥିଲେ।
ତେନ ସାକଂ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ବଭୂଵ ଦମନେନ ଚ । ପୁଷ୍କଲୋ ଜଯମାପେଦେ ସଂମୂର୍ଛ୍ଯ ସୁଭୁଜାତ୍ମଜମ୍
ତାଙ୍କ ସହିତ ଦମନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ପୁଷ୍କଳ, ସୁବାହୁଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦଳି, ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ।
ତତଃ ସୁବାହୁଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରଣେ ପଵନଜଂ ବଲାତ୍ । ଯୁଯୁଧେ ତଵ ପାଦାବ୍ଜସେଵକଂ ବଲିନାଂ ଵରମ୍
ତାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ସୁବାହୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସହ ବଳପୂର୍ବକ ଲଡ଼ିଲେ, ଯିଏ ତୁମ ଚରଣକମଳର ଭକ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୂରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ତସ୍ଯ ପାଦାହତୋ ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶାପତିରସ୍କୃତମ୍ । ତୁଭ୍ଯଂ ସମର୍ପ୍ଯ ସକଲଂ ଵାଜିନଃ ପାଲକୋଽଭଵତ୍
ତାଙ୍କ ପାଏ ଘାତ ଲାଗିଲାପରେ, ଶାପରେ ଲୁଚିଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ପୁନି ମିଳିଗଲା । ସେ ସବୁକିଛି ତୁମକୁ ସମର୍ପଣ କରି, ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷକ ହେଲେ ।
ଏଷ ତ୍ଵାଂ ସୁଭୁଜୋ ରାଜା ପ୍ରଣମତ୍ଯୁନ୍ନତାଂଗକଃ । କୃପାଦୃଷ୍ଟ୍ଯାଭିଷିଂଚ ତ୍ଵଂ ସୁବାହୁଂ ନଯକୋଵିଦମ୍
ଏହି ସୁବଳବାହୁ ରାଜା ବଡ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛନ୍ତି । ଦୟାମୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତୁମେ ନୟନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ସୁବାହୁଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କର ।
ତତୋ ମୁକ୍ତୋ ହଯୋ ରେଵାହ୍ରଦେ ସ ନିମମଜ୍ଜ ହ । ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତଂ ମୋହନାସ୍ତ୍ରଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ବଲୀଯସା
ତାପରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଘୋଡ଼ା ରେବା ନଦୀର ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଗଲା । ସେଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମୋହନାସ୍ତ୍ର ପାଇଲେ ।
ତତୋ ଦେଵପୁରେ ପ୍ରାଗାଚ୍ଛିଵଵାସଵିଭୂଷିତେ । ତତ୍ରତ୍ଯଂ ତୁ ଵିଜାନାସି ଯତସ୍ତ୍ଵଂ ତତ୍ର ଚାଗତଃ
ପରେ ସେ ଶିବଙ୍କ ନିବାସରେ ଶୋଭିତ ଦେବତାମାନେ ଥିବା ସହରକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ କଣ ଘଟିଲା ତୁମେ ଜାଣ, କାରଣ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲ ।
ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀ ହତୋ ଦୈତ୍ଯଃ ସତ୍ଯଵାନ୍ସଂଗତସ୍ତତଃ । ସୁରଥେନ ସମଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଜାନାସି ତ୍ଵଂ ମହାମତେ
ସେଠାରେ ଦାନବ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ସତ୍ୟବାନ ଯୋଗ ଦେଲେ । ସୁରଥଙ୍କ ସହ ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ସେଥିରେ ଅବଗତ ।