ମାସି ଭାଦ୍ରପଦେ ଶୁକ୍ଲେ ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ଚଂଦ୍ରଦର୍ଶନମ୍ । ମିଥ୍ଯାଭିଦୂଷଣଂ ପ୍ରାହୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦର୍ଶନ ହୁଏ; ସେ ଦିନ ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ କରିବାକୁ ନିଷେଧ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଦର୍ଶନଂ ତତ୍ର ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ଶୀତଗୋର୍ନରଃ । ସ୍ଯମଂତସ୍ଯ କଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମିଥ୍ଯାଵାଦାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସେଇ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ଯିଏ ଶୀତଳ କିରଣ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖି, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିର କଥା ଶୁଣେ, ସେ ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ସୁଲକ୍ଷ୍ମଣାଂ ନାଗ୍ନଜିତୀଂ ସୁଶୀଲାଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ । ମଦ୍ରରାଜସୁତାସ୍ତିସ୍ରଃ କନ୍ଯକାସ୍ତାଃ ଶୁଭାନନାଃ
ସୁଲକ୍ଷ୍ମଣା, ନାଗ୍ନଜିତୀ, ଶୁଶୀଳା—ଏହି ତିନି ଜଣ ମଦ୍ରରାଜଙ୍କ ଝିଅମାନେ, ସମସ୍ତେ ଶୁଭ୍ର ମୁହଁ ଓ ଗୁଣବତୀ।
ସ୍ଵଯଂଵରସ୍ଥାସ୍ତାଃ କୃଷ୍ଣଂ ଵରଯାମାସୁରୁଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ । ଏକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ତାସ୍ତୁ ଉପଯେମେ ଯଦୂଦ୍ଵହଃ
ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କନ୍ୟାମାନେ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଥିବାବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବରଣ କଲେ; ଏକେ ଦିନରେ ଯଦୁବଂଶୀ ସେମାନଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।
ଅଷ୍ଟୌ ମହିଷ୍ଯସ୍ତାଃ ସର୍ଵା ରୁକ୍ମିଣ୍ଯାଦ୍ଯା ମହାତ୍ମନଃ । ରୁକ୍ମିଣୀ ସତ୍ଯଭାମା ଚ କାଲିଂଦୀ ଚ ଶୁଚିସ୍ମିତା
ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏଠାକୁ ଶେଷ, ଏହି ଆଠ ଜଣ ରାଣୀ— ରୁକ୍ମିଣୀ, ସତ୍ୟଭାମା, ଶୁଚିସ୍ମିତା କାଳିନ୍ଦୀ,
ମିତ୍ରଵିଂଦା ଜାଂବଵତୀ ନାଗ୍ନଜିତ୍ଯଃ ସୁଲକ୍ଷ୍ମଣା । ସୁଶୀଲା ନାମ ତନ୍ଵଂଗୀ ମହିଷୀ ଚାଷ୍ଟମୀ ସ୍ମୃତା
ମିତ୍ରବିନ୍ଦା, ଜାମ୍ବବତୀ, ନାଗ୍ନଜିତୀ, ସୁଲକ୍ଷ୍ମଣା, ତନୁଦେହୀ ଶୁଶୀଳା—ଏମାନେ ତାଙ୍କର ଆଠ ରାଣୀ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଭୂମିପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ନରକୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ । ଜିତ୍ଵା ଦେଵପତିଂ ଶକ୍ରଂ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚୈଵ ସୁରାନ୍ରଣେ
ଭୂମିପୁତ୍ର ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ନରକ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିଲେ।
ଅଦିତ୍ଯା ଦେଵମାତୁଶ୍ଚ କୁଂଡଲେ ଚ ସୁଵର୍ଚସୀ । ବଲାଜ୍ଜଗ୍ରାହ ଦେଵାନାଂ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ସେ ଦେବମାତା ଅଦିତିଙ୍କ ଦୁଇଟି ଦୀପ୍ତିମାନ କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଜୋରକରି ନେଇଥିଲେ।
ଐରାଵତଂ ମହେଂଦ୍ରସ୍ଯ ତଥୈଵୋଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵଂ ହଯମ୍ । ମାଣିକ୍ଯାଦି ଧନେଶସ୍ଯ ଶଂଖପଦ୍ମନିଧିଂ ତଥା
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏୟାରାବତ ହାତୀ, ଉଚ୍ଚୈଶ୍ରବା ଘୋଡ଼ା, ଧନପତି କୁବେରଙ୍କ ମାଣିକ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମ ଧନ ମଧ୍ୟ ଜୋରକରି ନେଇଥିଲେ।
ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ହୃତଵାନ୍କ୍ଷିତିନଂଦନଃ । ଵଜ୍ରାଦିହେତୀସ୍ତେଷାଂ ଚ ବଲାଦ୍ଧୃତ୍ଵା ଦିଵୌକସାମ୍
ଭୂମିପୁତ୍ର ଦେବାଙ୍ଗନା ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚୁରି କରି ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରୁ ବଳପୂର୍ବକ ବଜ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନେଇଥିଲେ।
ତୈରେଵ ସ ସୁରାନ୍ହତ୍ଵା ସଭାଂ ମଯଵିନିର୍ମିତାମ୍ । ଉଵାସ ଵ୍ଯୋମଗୋ ଦିଵ୍ଯୋ ନଗର୍ଯାଂ ଵିମଲେଂବରେ
ସେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସଭାରେ ଶୁଭ୍ର ଆକାଶରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନଗରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ରହିଲେ।
ତତୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଶଚୀପତିମ୍ । ଭଯାର୍ତାଃ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁଃ କୃଷ୍ଣମକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଶଚୀପତିଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅସହାୟ ହୋଇ, ଦୋଷରହିତ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
କୃଷ୍ଣୋଽପି ତଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ସର୍ଵଂ ନରକଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଦେଵାନାମଭଯଂ ଦତ୍ଵା ଵୈନତେଯଂ ଵ୍ଯଚିଂତଯତ୍
କୃଷ୍ଣ ନରକର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଲେ ଏବଂ ପରେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ ହରେସ୍ତସ୍ଯ ଵୈନତେଯୋ ମହାବଲଃ । ପ୍ରାଂଜଲିଃ ପୁରତସ୍ତସ୍ଥୌ ସର୍ଵଦେଵନମସ୍କୃତଃ ୫୦ 6.249.
ସେଇ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଣାମ ପାଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗରୁଡ଼ ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦଢ଼ା ହେଲେ।
ତମାରୁହ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସତ୍ଯଯା ସହ କେଶଵଃ । ସଂସ୍ତୂଯମାନୋ ମୁନିଭିଃ ପ୍ରଯଯୌ ରାକ୍ଷସାଲଯମ୍
ତା'ପରେ କେଶବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସତ୍ୟା ସହିତ ଆରୋହଣ କରି, ମୁନିମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ପ୍ରଦୀପ୍ଯମାନମାକାଶେ ଯଥା ସୂର୍ଯସ୍ଯ ମଂଡଲମ୍ । ରାକ୍ଷସୈର୍ବହୁଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ ଦିଵ୍ଯୈରାଭରଣୈର୍ଯୁତମ୍
ସେ ଆକାଶରେ ଦେଖିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଣ୍ଡଳ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏକ ନଗର, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ରହିଥିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ତତ୍ପୁରଂ କୃଷ୍ଣୋ ଦୁର୍ଭେଦ୍ଯଂ ତ୍ରିଦଶୈରପି । ତଦାଵରଣାନି ଭଗଵାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଚକ୍ରେଣ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
କୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସେହି ନଗର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭେଦ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତାହାର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପ୍ରাচୀର ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ତିଆରି କଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ତେଜସା ଦୀପ୍ତ୍ଯା ତମାଂସି ଚ ଦିଵାକରଃ । ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ଦୀପ୍ତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଅନ୍ଧକାର କାଟେ, ସେପରି ସେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଚିରିଦେଲେ; ତା'ପରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଶତେ ଏବଂ ହଜାରେ—
ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ଶୂଲାନି ତଦା ଯୁଦ୍ଧାଯାଭିମୁଖଂ ଯଯୁଃ । ତତସ୍ତୁ ତୋମରୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଭିଣ୍ଡିପାଲୈଃ ସୁପଟ୍ଟିଶୈଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶୂଳ ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ; ତା'ପରେ ଦିବ୍ୟ ତୋମର, ଗଦା ଓ ଭଲ ଛଡ଼ିଆଁ ନେଇ—
କେଶଵଂ ତାଡଯାମାସୁଃ ପଲାଲୈରିଵ ପାଵକମ୍ । ତତସ୍ତୁ ଶାର୍ଙ୍ଗମାଦାଯ ଭଗଵାନ୍ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ
ସେମାନେ କେଶବଙ୍କୁ ଉପରେ ପାଲା ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଛୁଏ, ସେପରି ଆଘାତ କଲେ; ତା'ପରେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ ଧରିଲେ।
ଦିଵ୍ଯଶସ୍ତ୍ରାଣି ଚିଚ୍ଛେଦ ବାଣୈରଗ୍ନିଶିଖୋପମୈଃ । ତେଷାଂ ଶିରୋଧରା ନାଗାନଶ୍ଵାଂଶ୍ଚୈଵ ତରସ୍ଵିନଃ
ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବାଣରେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ; ସେମାନଙ୍କର ହାତୀ ଓ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ଗଳା—
ଚକ୍ରେଣୈଵ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । କେଚିଚ୍ଚକ୍ରେଣ ସଂଛିନ୍ନାସ୍ତଥାନ୍ଯେ ଶରତାଡିତାଃ
ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଚକ୍ରରେ ଏହାକୁ କାଟିଦେଲେ; କିଛି ଚକ୍ରରେ କାଟାଗଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ।
ଗଦଯା ନିହତାଃ କେଚିଦ୍ରାକ୍ଷସାସ୍ତଦ୍ରଣାଜିରେ । ଏଵଂ ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ପାତିତା ଧରଣୀତଲେ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ କିଛି ରାକ୍ଷସ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଶକ୍ରୋତ୍ସୃଷ୍ଟେନ ଵଜ୍ରେଣ ନିର୍ଭିନ୍ନା ଇଵ ଭୂଧରାଃ । ନିହତ୍ଯ ଦାନଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପୁଂଡରୀକାଯତେକ୍ଷଣଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛାଡ଼ିଥିବା ବଜ୍ରରେ ପାହାଡ଼ ଯେପରି ଭାଗିଯାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରି, ପଦ୍ମାକ୍ଷ ପ୍ରଭୁ—
ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଂ ମହାଶଂଖଂ ପ୍ରଦଧ୍ମୌ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ତତଃ ସ ନରକୋ ଦୈତ୍ଯୋ ଧନୁରାଦାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ପ୍ରଭୁ ମହାଶଂଖ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଧ୍ୱନି କଲେ; ତା'ପରେ ଶୂରବୀର ଦୈତ୍ୟ ନରକ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଧରିଲେ।
ଦିଵ୍ଯଂ ସ୍ଯଂଦନମାରୁହ୍ଯ ଯଯୌ ଯୁଦ୍ଧାଯ କେଶଵମ୍ । ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦ୍ଘୋରଂ ତୁମୁଲଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍
ଦିବ୍ୟ ରଥ ଚଢ଼ି, ସେ କେଶବଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଗଲେ; ଦୁହେଁଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର, ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ହେଲା।
ବହୁଭିର୍ବାଣସାହସ୍ରୈର୍ମେଘଯୋରିଵ ଵର୍ଷତୋଃ । ତତୋଽର୍ଦ୍ଧଚଂଦ୍ର ବାଣେନ ଵାସୁଦେଵଃ ସନାତନଃ
ଉଭୟ ପକ୍ଷରୁ ହଜାର ହଜାର ବାଣ ବର୍ଷା ପରି ପଡ଼ିଲା; ତା'ପରେ ଶାଶ୍ୱତ ବାସୁଦେବ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ବାଣ ନେଇ—
ତସ୍ଯ ରାକ୍ଷସମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ସସର୍ଜାସ୍ତ୍ରଂ ମହାଦିଵ୍ଯଂ ନରକସ୍ଯ ମହୋରସି
ସେ ମହାରାକ୍ଷସଙ୍କର ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ; ତା'ପରେ ନରକଙ୍କ ଚଉଡ଼ା ଛାତି ଉପରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ସ ତେନ ଭିନ୍ନହୃଦଯଃ ପପାତୋର୍ଵ୍ଯାଂ ମହାସୁରଃ । ଶକ୍ରଵଜ୍ରେଣ ନିର୍ଭିନ୍ନୋ ମହାଚଲ ଇଵୋନ୍ନଦନ୍
ସେ ମହା ଦାନବ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଭେଦି ଯିବା ପରେ, ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭୂମିକୁ ଚୁଆଇଲେ।
ଉପଗମ୍ଯ ତତଃ କୃଷ୍ଣଃ ସମୀପଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ । ଭୂମ୍ଯା ସଂପ୍ରାର୍ଥିତଃ ପ୍ରାହ ଵରଂ ଵୃଣ୍ଵିତି ରାକ୍ଷସମ୍ । ସ ଚାହ ରାକ୍ଷସଃ କୃଷ୍ଣଂ ଗରୁଡୋପରି ସଂସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ତାହା ରାକ୍ଷସଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଭୂମି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ସେ ରାକ୍ଷସକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର।'