ଏଵଂ କଥଯତୋରେଵ ହ୍ଯନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଭଯଭୀତଯୋଃ । କୁଶୋ ଲଵଶ୍ଚ ଭଵନଂ ମାତୁଃ ପ୍ରାପତୁରୋଜସା
ଏଭଳି ଦୁଇଜଣ ଭୟରେ ପରସ୍ପରକୁ କଥାହେଉଥିବା ବେଳେ, କୁଶ ଓ ଲବ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ମାଆଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ତାଵାଯାତୌ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ଜହର୍ଷ ଜନନୀ ତଯୋଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପରମପ୍ରୀତ୍ଯା ପରିରେଭେ ନିଜୌ ସୁତୌ
ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ମାଆ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ; ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହରେ ନିଜ ପୁଅମାନେକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ତାଭ୍ଯାଂ ପୁଚ୍ଛଗୃହୀତୌ ତୌ ଵାନରୌ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜାନକୀ । ହନୂମଂତଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସର୍ଵଵୀରଂ କପୀଶ୍ଵରମ୍
ନିଜ ପୁଅମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପୁଛ ଧରି ବାନରମାନେକୁ ଆଣିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜାନକୀ ହନୁମାନ୍, ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବଳଶାଳୀ ବାନରମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ଜହାସ ପାଶବଦ୍ଧୌ ତୌ ଵୀକ୍ଷମାଣା ଵରାଂଗନା । ଉଵାଚ ଚ ଵିମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ଵଦଂତୀ ଵଚନଂ ଵରମ୍
ପାଶରେ ବାନ୍ଧା ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ମହିଳା ହସିଲେ ଏବଂ ଛାଡ଼ିବା ପାଇଁ ଭଲ କଥା କହିଲେ।
ପୁତ୍ରୌ ପ୍ରମୁଂଚତଂ କୀଶୌ ମହାଵୀରୌ ମହାବଲୌ । ଈକ୍ଷଂତୌ ମାଂ ଯଦି ସ୍ଫୀତୌ ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗଂ କରିଷ୍ଯତଃ
ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବଳବାନ ବାନର ମୁଖିଆମାନେ, ମୋତେ ଯଦି ଦେଖିବେ, ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ। ଏହି ଦୁଇ ଝିଅକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ଅଯଂ ଵୈ ହନୁମାନ୍ଵୀରୋ ଯୋ ଦଦାହ ଦନୋଃ ପୁରୀମ୍ । ଅଯମପ୍ଯୃକ୍ଷରାଜୋ ହି ସର୍ଵଵାନରଭୂମିପଃ
ଏହା ହେଉଛି ବୀର ହନୁମାନ, ଯିଏ ଦାନବଙ୍କର ସହରକୁ ଜଳାଇଦେଇଥିଲେ। ଏହିଅଁଠି ହେଉଛନ୍ତି ଭାଲୁ ରାଜା, ସମସ୍ତ ବାନର ଦେଶର ମହାରାଜ।
କିମର୍ଥଂ ଵିଧୃତୌ କୁତ୍ର କିଂ ଵା କୃତମନାଦରାତ୍ । ପୁଚ୍ଛେ ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ଵିଧୃତୌ ସ ମହାନ୍ଵିସ୍ମଯୋଽସ୍ତି ମେ
କେଉଁ କାରଣରେ, କେଉଁଠି, କିଏ ଅସମ୍ମାନ କରି କାହିଁକି ତାଙ୍କର ପୁଛ ଦୁଇଁଜଣ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇଛି? ଏହା ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।
ଇତି ମାତୁର୍ଵଚଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯତାଂ ପୁତ୍ରକୌ ତଦା । ଊଚତୁର୍ଵିନଯଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ମହାବଲସମନ୍ଵିତୌ
ମାଆଁ ଯେତେବେଳେ ଏପରି କଥା କହିଲେ, ସେଇ ଦୁଇ ପୁଅ, ଶିଷ୍ଟ ଓ ବଳଶାଳୀ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମାତଃ କଶ୍ଚନ ଭୂପାଲୋ ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ବଲୀ । ତେନ ମୁକ୍ତୋ ହଯଃ ସ୍ଵର୍ଣଭାଲପତ୍ରଃ ସୁଶୋଭିତଃ
ମାଆଁ, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାଁ ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ। ସେ ହିଁ ସୁନାର ମୁଣ୍ଡିଆ ଅଶ୍ୱକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।
ତତ୍ରୈଵଂ ଲିଖିତଂ ମାତରେକଵୀରାପ୍ରସୂର୍ମମ । ଯେ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତେ ଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ ନୋଚେତ୍ପାଦତଲାର୍ଚକାଃ
ସେଠାରେ ଏହିପରି ଲେଖାଯାଇଥିଲା, ମାଆଁ, ଯେ ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ବୀରଙ୍କ ଜନନୀ। ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ଏହାକୁ ଧରନ୍ତୁ, ନହେଲେ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶରଣ ନିଅନ୍ତୁ।
ତଦା ମଯା ଵିଚାରୋ ଵୈ କୃତଃ ସ୍ଵାଂତେ ପତିଵ୍ରତେ । ଭଵତୀ କ୍ଷତ୍ରିଯା କିଂ ନ ଵୀରସୂଃ କିଂ ନ ଵା ଭଵେତ୍
ତାପରେ ମୁଁ ମନରେ ଭାବିଲି, ପତିବ୍ରତା ମାଆଁ, ଆପଣ କ୍ଷତ୍ରିୟ କି? ବୀରଙ୍କ ମାଆଁ ନୁହଁନ୍ତି କି? କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି କାରଣ ଅଛି କି?
ଧାର୍ଷ୍ଟ୍ଯଂ ତଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭୂପସ୍ଯ ଗୃହୀତୋଽଶ୍ଵୋ ମଯା ବଲାତ୍ । ଜିତଂ କୁଶେନ ଵୀରେଣ ସୈନ୍ଯଂ ତତ୍ପାତିତଂ ରଣେ
ସେ ରାଜାଙ୍କର ଅହଂକାର ଦେଖି, ମୁଁ ଶକ୍ତିବଳେ ଅଶ୍ୱକୁ ଧରିଥିଲି। ବୀର କୁଶ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ହରାଇଦେଲେ।
ମୁକୁଟୋଽଯଂ ଭୂମିପତେର୍ଜାନୀହି ପତିଦେଵତେ । ଅଯମପ୍ଯନ୍ଯଵୀରସ୍ଯ ପୁଷ୍କଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହା ହେଉଛି ସେ ଭୂପତିଙ୍କର ମୁକୁଟ, ଏହା ଜାଣନ୍ତୁ, ପତିଦେବତା। ଏହିଅଁଠି ଅନ୍ୟ ବୀର ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ମୁକୁଟ।
ଜାନୀହି ମୁକୁଟଂ ତ୍ଵନ୍ଯଂ ମଣିମୁକ୍ତାଵିରାଜିତମ୍ । ଅଶ୍ଵୋଽଯଂ ମେ ମନୋହାରୀ କାମଯାନୋ ହି ଭୂପତେଃ
ଏହି ଅନ୍ୟ ମୁକୁଟଟି ମଣି ଓ ମୁକ୍ତାରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ଅଶ୍ୱଟି ମୋତେ ଖୁବ ଆକର୍ଷଣ କରେ, ଏହା ରାଜାଙ୍କ ଆଶାର ଅଶ୍ୱ।
ଆରୋହଣାଯ ମଦ୍ଭ୍ରାତୁର୍ଜାନୀହି ବଲିନୋ ଵରେ । ଇମୌ କୀଶୌ ମଯା ରଂତୁମାନୀତୌ ବଲିନାଂ ଵରୌ
ମୋ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ପାଇଁ ଏହି ଅଶ୍ୱଟି ଆଣାଯାଇଛି, ଏହା ଜାଣନ୍ତୁ, ବଳବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଦୁଇ ବାନରମାନେ ମୁଁ ଖେଳ ପାଇଁ ଆଣିଛି, ଏମାନେ ବଳବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କୌତୁକାର୍ଥଂ ତଵୈଵୈତୌ ସଂଗ୍ରାମେ ଯୁଦ୍ଧକାରକୌ । ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଜାନକୀ ପତିଦେଵତା
ମାଆଁ, ତୁମର ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ନେଇଁ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପତିଦେବତା ଜାନକୀ—
ଜଗାଦ ପୁତ୍ରୌ ତୌ ଵୀରୌ ମୋଚଯେଥାଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ସୀତୋଵାଚ। ଯୁଵାଭ୍ଯାମନଯଃ ସୃଷ୍ଟୋ ହୃତୋ ରାମହଯୋ ମହାନ୍
ସେଇ ଦୁଇ ବୀର ପୁଅକୁ ପୁନିପୁନି କହିଲେ, 'ଏମାନେକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।' ସୀତା କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଏହି ବଡ଼ ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱକୁ ଧରି ନେଇଯାଇଛ।'
ଅନେକେ ପାତିତା ଵୀରା ଇମୌ ବଦ୍ଧୌ କପୀଶ୍ଵରୌ । ପିତୁସ୍ତଵ ହଯୋ ଵୀରୋ ଯାଗାର୍ଥଂ ମୋଚିତୋଽମୁନା
ଅନେକ ବୀର ହତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଇ ବାନର ମୁଖିଆମାନେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି। ତୁମ ପିତାଙ୍କର ବୀର ଅଶ୍ୱ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସେ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯାପି ହୃତଵଂତୌ କିଂ ଵାଜିନଂ ମଖସତ୍ତମେ । ମୁଂଚତଂ ପ୍ଲଵଗାଵେତୌ ମୁଂଚତଂ ଵାଜିନାଂ ଵରମ୍
ଏତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ନେଇସାରି ମଧ୍ୟ, କାହିଁକି ତୁମେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱକୁ ରଖିଛ? ଏହି ଦୁଇ ବାନରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, କିମ୍ବା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
କ୍ଷାମ୍ଯତାଂ ଭୂପତେର୍ଭ୍ରାତା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରକୋପନଃ । ଜନନ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଊଚତୁସ୍ତାଂ ବଲାନ୍ଵିତୌ
ରାଜାଙ୍କ ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ, ଯିଏ ତୁରନ୍ତ ରୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଖ୍ଷମା କର। ମାଆଁଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଦୁଇ ବଳଶାଳୀ ପୁଅ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମେଣ ତଂ ଭୂପଂ ଜିତଵଂତୌ ବଲାନ୍ଵିତମ୍ । ନାସ୍ମାକମନଯୋର୍ଭାଵି କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମେଣ ଯୁଧ୍ଯତାମ୍
କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଆମେ ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାକୁ ଜିତିଛୁ। ଆମ ଦୁଇଁଜଣ ପାଇଁ କିଛି ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇନାହିଁ, କାରଣ ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛୁ।
ଵାଲ୍ମୀକିନା ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତମସ୍ମାକଂ ପଠତାଂ ପୁରଃ
ପୂର୍ବରୁ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ କଥା କୁହାଯାଇଥିଲା, ତାହା ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ପଢ଼ାଯାଉ।
କଣ୍ଵସ୍ଯାଶ୍ରମକେଵାହଂ ଧୃତ୍ଵା ଯାଗକ୍ରିଯୋଚିତମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସୁତଃ ସ୍ଵପିତ୍ରାପି ଯୁଧ୍ଯେଦ୍ଭ୍ରାତ୍ରାପି ଚାନୁଜଃ
ମୁଁ କଣ୍ବ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲି। ଏହିଠାରୁ ବୁଝାଯାଏ, ପୁଅ ନିଜ ବାପାଙ୍କ ସହିତ ଓ ଛୋଟ ଭାଇ ବଡ଼ ଭାଇ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରେ।
ଗୁରୁଣା ଶିଷ୍ଯ ଏଵାପି ତସ୍ମାନ୍ନୋ ପାପସଂଭଵଃ । ତ୍ଵଦାଜ୍ଞାତୋ ଽଧୁନା ଚାଵାଂ ଦାସ୍ଯାଵୋ ହଯମୁତ୍ତମମ୍
ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରେ, ଏହାରୁ କୌଣସି ପାପ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ଆମେ ସେଇ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଆପଣଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେବୁ।
ମୋକ୍ଷ୍ଯାଵଃ କୀଶାଵେତୌ ହି କରିଷ୍ଯାଵୋ ଵଚସ୍ତଵ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମାତରଂ ଵୀରୌ ଗତୌ ରଣେ କପୀଶ୍ଵରୌ
ଆମେ ଏହି ଦୁଇ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେବୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ କଥା ମାନିବୁ। ଏଭଳି କହି, ସେଇ ଦୁଇ ଶୂର କପିନାୟକ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ମାଆଁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଅମୁଂଚତାଂ ହଯଂ ଚାପି ହଯମେଧକ୍ରିଯୋଚିତମ୍ । ସୀତାଦେଵୀ ସ୍ଵପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୈନ୍ଯଂ ନିପାତିତମ୍
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡିଦେଲେ । ସୀତାଦେବୀ, ନିଜ ପୁଅମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେନା ପଡ଼ିଗଲା ବୋଲି ଶୁଣି,
ଶ୍ରୀରାମଂ ମନସା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଭାନୁମୈକ୍ଷତ ସାକ୍ଷିଣମ୍ । ଯଦ୍ଯହଂ ମନସା ଵାଚା କର୍ମଣା ରଘୁନାଯକମ୍
ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସାକ୍ଷୀ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ । 'ମୁଁ ମନ, କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ରଘୁନାୟକଙ୍କୁ ଛଡ଼ା କେହିଠିରେ ପୂଜା କରିନାହିଁ,
ଭଜାମି ନାନ୍ଯଂ ମନସା ତର୍ହି ଜୀଵେଦଯଂ ନୃପଃ । ସୈନ୍ଯଂ ଚାପି ମହତ୍ସର୍ଵଂ ଯନ୍ନାଶିତମିଦଂ ବଲାତ୍
ତେବେ ଏହି ରାଜା ଜୀବନ୍ତ ରହୁ, ଏହି ବଡ଼ ସେନା ଯାହା ଶକ୍ତିରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ହେଉ ।
ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ତତ୍ତୁ ଜୀଵେତ ମତ୍ସତ୍ଯାଜ୍ଜଗତାଂପତେ । ଇତି ଯାଵଦ୍ଵଚୋ ବ୍ରୂତେ ଜାନକୀପତିଦେଵତା
ମୋ ସତ୍ୟ କଥା ଓ ପୁଅମାନେ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଜଗତର ନାଥ, ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତ ରହିବେ । ଏଭଳି ଜାନକୀ, ପତିଙ୍କ ଦେବୀ, ଏହି କଥା କହିବା ସମୟରେ—
ତାଵଦ୍ବଲଂ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଜୀଵିତଂ ରଣମୂର୍ଦ୍ଧନି
ସେହି ମହୁର୍ତ୍ତରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ସେନା ପୁନର୍ଜୀବନ ଲାଭ କଲା।