ପୁଚ୍ଛେ ଵାଯୁସୁତସ୍ଯାଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ କୁଶାନୁଜଃ । ଭ୍ରାତରଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ନେଷ୍ଯାମି ସ୍ଵକମଂଦିରମ୍
ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପୁଛ ଧରି, କୁଶଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହାକୁ ଆମ ଘରକୁ ନେଇଯିବି।"
ଆଵଯୋର୍ଜନନୀ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ଗୃହୀତ୍ଵା ପୁଚ୍ଛକେ ତ୍ଵହମ୍ । କ୍ରୀଡାର୍ଥମୃଷିପୁତ୍ରାଣାଂ କୌତୁକାର୍ଥଂ ମମୈଵ ଚ
"ଆମ ମାଆଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ମୁଁ ଏହାର ପୁଛ ଧରିଛି; ଋଷିପୁତ୍ରମାନେ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଏବଂ ମୋର ମନର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ।"
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଚ କୁଶୋ ଲଵମ୍ । ଅହମେନଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ଵାନରଂ ବଲିନଂ ଦୃଢମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୁଶ ଲବକୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରକୁ ଧରିବି।"
ଇତ୍ଯେଵଂ ଭାଷମାଣୌ ତୌ ବଦ୍ଧ୍ଵା ତୌ ବଲିନାଂ ଵରୌ । ପୁଚ୍ଛଯୋର୍ବଲିନୌ ଧୃତ୍ଵା ଜଗ୍ମତୁଃ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି କଥାହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି, ପୁଛ ଧରି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ୍ଵାଶ୍ରମାଯ ପ୍ରଗଚ୍ଛଂତୌ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତୌ କପିସତ୍ତମୌ । କଂପମାନୌ ଜଗଦତୁରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଭୀତଯା ଗିରା
ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରଙ୍କୁ କମ୍ପିତ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ସ୍ୱରରେ ପରସ୍ପରକୁ କହିଲେ।
ହନୂମାନ୍କପିରାଜାନଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଭଯାର୍ଦ୍ରଧୀଃ । ଏତୌ ରାମସୁତାଵସ୍ମାନ୍ନେଷ୍ଯତଃ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ହନୁମାନ୍ ଭୟରେ ଭରିଯାଇ, ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଦୁଇଜଣ ରାମଙ୍କ ପୁଅ ଆମକୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଉଛନ୍ତି।"
ମଯା ପୂର୍ଵଂ କୃତଂ କର୍ମ ଜାନକୀଂ ପ୍ରତିଗଚ୍ଛତା । ତତ୍ର ମେ ଜାନକୀ ଦେଵୀ ସଂମୁଖାଭୂନ୍ମନୋହରା
"ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଗଲିଥିଲି, ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି; ସେଠାରେ ମୋ ପାଖରେ ଦେବୀ ଜାନକୀ ଦେଖାଦେଲେ, ଯାହା ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ।"
ସା ମାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ଵୈଦେହୀ ବଦ୍ଧଂ ପାଶେନ ଵୈରିଣା । ତଦା ହସିଷ୍ଯତି ଵରା ତ୍ରପା ମେଽତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି
"ଏବେ ବୈଦେହୀ ମୋତେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା ଦେଖିବେ; ସେତେବେଳେ ସେ ହସିବେ ଏବଂ ଏଥିରେ ମୋତେ ଲଜ୍ଜା ହେବ।"
ମଯା କିମତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ଚାପତିତଂ ସ ରାମଃ କିଂ କରିଷ୍ଯତି
"ମୁଁ ଏଠାରେ କଣ କରିବି? ସମ୍ଭବତଃ ମୋତେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆସିଛି — ରାମ କଣ କରିବେ?"
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମମାପ୍ଯେଵଂ ମହାକପେ । ନେଷ୍ଯତେ ଯଦି ମାମେଵଂ ନିଧନଂ ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସୁଗ୍ରୀବ ସେଇ କଥା ଶୁଣି କହିଲେ, "ଯଦି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ନେଇଯିବେ, ମହାବାନର, ତେବେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।"
ଏଵଂ କଥଯତୋରେଵ ହ୍ଯନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଭଯଭୀତଯୋଃ । କୁଶୋ ଲଵଶ୍ଚ ଭଵନଂ ମାତୁଃ ପ୍ରାପତୁରୋଜସା
ଏଭଳି ଦୁଇଜଣ ଭୟରେ ପରସ୍ପରକୁ କଥାହେଉଥିବା ବେଳେ, କୁଶ ଓ ଲବ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ମାଆଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ତାଵାଯାତୌ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ଜହର୍ଷ ଜନନୀ ତଯୋଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପରମପ୍ରୀତ୍ଯା ପରିରେଭେ ନିଜୌ ସୁତୌ
ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ମାଆ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ; ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହରେ ନିଜ ପୁଅମାନେକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ତାଭ୍ଯାଂ ପୁଚ୍ଛଗୃହୀତୌ ତୌ ଵାନରୌ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜାନକୀ । ହନୂମଂତଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସର୍ଵଵୀରଂ କପୀଶ୍ଵରମ୍
ନିଜ ପୁଅମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପୁଛ ଧରି ବାନରମାନେକୁ ଆଣିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜାନକୀ ହନୁମାନ୍, ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବଳଶାଳୀ ବାନରମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ଜହାସ ପାଶବଦ୍ଧୌ ତୌ ଵୀକ୍ଷମାଣା ଵରାଂଗନା । ଉଵାଚ ଚ ଵିମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ଵଦଂତୀ ଵଚନଂ ଵରମ୍
ପାଶରେ ବାନ୍ଧା ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ମହିଳା ହସିଲେ ଏବଂ ଛାଡ଼ିବା ପାଇଁ ଭଲ କଥା କହିଲେ।
ପୁତ୍ରୌ ପ୍ରମୁଂଚତଂ କୀଶୌ ମହାଵୀରୌ ମହାବଲୌ । ଈକ୍ଷଂତୌ ମାଂ ଯଦି ସ୍ଫୀତୌ ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗଂ କରିଷ୍ଯତଃ
ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବଳବାନ ବାନର ମୁଖିଆମାନେ, ମୋତେ ଯଦି ଦେଖିବେ, ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ। ଏହି ଦୁଇ ଝିଅକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ଅଯଂ ଵୈ ହନୁମାନ୍ଵୀରୋ ଯୋ ଦଦାହ ଦନୋଃ ପୁରୀମ୍ । ଅଯମପ୍ଯୃକ୍ଷରାଜୋ ହି ସର୍ଵଵାନରଭୂମିପଃ
ଏହା ହେଉଛି ବୀର ହନୁମାନ, ଯିଏ ଦାନବଙ୍କର ସହରକୁ ଜଳାଇଦେଇଥିଲେ। ଏହିଅଁଠି ହେଉଛନ୍ତି ଭାଲୁ ରାଜା, ସମସ୍ତ ବାନର ଦେଶର ମହାରାଜ।
କିମର୍ଥଂ ଵିଧୃତୌ କୁତ୍ର କିଂ ଵା କୃତମନାଦରାତ୍ । ପୁଚ୍ଛେ ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ଵିଧୃତୌ ସ ମହାନ୍ଵିସ୍ମଯୋଽସ୍ତି ମେ
କେଉଁ କାରଣରେ, କେଉଁଠି, କିଏ ଅସମ୍ମାନ କରି କାହିଁକି ତାଙ୍କର ପୁଛ ଦୁଇଁଜଣ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇଛି? ଏହା ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।
ଇତି ମାତୁର୍ଵଚଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯତାଂ ପୁତ୍ରକୌ ତଦା । ଊଚତୁର୍ଵିନଯଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ମହାବଲସମନ୍ଵିତୌ
ମାଆଁ ଯେତେବେଳେ ଏପରି କଥା କହିଲେ, ସେଇ ଦୁଇ ପୁଅ, ଶିଷ୍ଟ ଓ ବଳଶାଳୀ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମାତଃ କଶ୍ଚନ ଭୂପାଲୋ ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ବଲୀ । ତେନ ମୁକ୍ତୋ ହଯଃ ସ୍ଵର୍ଣଭାଲପତ୍ରଃ ସୁଶୋଭିତଃ
ମାଆଁ, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାଁ ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ। ସେ ହିଁ ସୁନାର ମୁଣ୍ଡିଆ ଅଶ୍ୱକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।
ତତ୍ରୈଵଂ ଲିଖିତଂ ମାତରେକଵୀରାପ୍ରସୂର୍ମମ । ଯେ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତେ ଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ ନୋଚେତ୍ପାଦତଲାର୍ଚକାଃ
ସେଠାରେ ଏହିପରି ଲେଖାଯାଇଥିଲା, ମାଆଁ, ଯେ ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ବୀରଙ୍କ ଜନନୀ। ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ଏହାକୁ ଧରନ୍ତୁ, ନହେଲେ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶରଣ ନିଅନ୍ତୁ।
ତଦା ମଯା ଵିଚାରୋ ଵୈ କୃତଃ ସ୍ଵାଂତେ ପତିଵ୍ରତେ । ଭଵତୀ କ୍ଷତ୍ରିଯା କିଂ ନ ଵୀରସୂଃ କିଂ ନ ଵା ଭଵେତ୍
ତାପରେ ମୁଁ ମନରେ ଭାବିଲି, ପତିବ୍ରତା ମାଆଁ, ଆପଣ କ୍ଷତ୍ରିୟ କି? ବୀରଙ୍କ ମାଆଁ ନୁହଁନ୍ତି କି? କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି କାରଣ ଅଛି କି?
ଧାର୍ଷ୍ଟ୍ଯଂ ତଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭୂପସ୍ଯ ଗୃହୀତୋଽଶ୍ଵୋ ମଯା ବଲାତ୍ । ଜିତଂ କୁଶେନ ଵୀରେଣ ସୈନ୍ଯଂ ତତ୍ପାତିତଂ ରଣେ
ସେ ରାଜାଙ୍କର ଅହଂକାର ଦେଖି, ମୁଁ ଶକ୍ତିବଳେ ଅଶ୍ୱକୁ ଧରିଥିଲି। ବୀର କୁଶ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ହରାଇଦେଲେ।
ମୁକୁଟୋଽଯଂ ଭୂମିପତେର୍ଜାନୀହି ପତିଦେଵତେ । ଅଯମପ୍ଯନ୍ଯଵୀରସ୍ଯ ପୁଷ୍କଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହା ହେଉଛି ସେ ଭୂପତିଙ୍କର ମୁକୁଟ, ଏହା ଜାଣନ୍ତୁ, ପତିଦେବତା। ଏହିଅଁଠି ଅନ୍ୟ ବୀର ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ମୁକୁଟ।
ଜାନୀହି ମୁକୁଟଂ ତ୍ଵନ୍ଯଂ ମଣିମୁକ୍ତାଵିରାଜିତମ୍ । ଅଶ୍ଵୋଽଯଂ ମେ ମନୋହାରୀ କାମଯାନୋ ହି ଭୂପତେଃ
ଏହି ଅନ୍ୟ ମୁକୁଟଟି ମଣି ଓ ମୁକ୍ତାରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ଅଶ୍ୱଟି ମୋତେ ଖୁବ ଆକର୍ଷଣ କରେ, ଏହା ରାଜାଙ୍କ ଆଶାର ଅଶ୍ୱ।
ଆରୋହଣାଯ ମଦ୍ଭ୍ରାତୁର୍ଜାନୀହି ବଲିନୋ ଵରେ । ଇମୌ କୀଶୌ ମଯା ରଂତୁମାନୀତୌ ବଲିନାଂ ଵରୌ
ମୋ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ପାଇଁ ଏହି ଅଶ୍ୱଟି ଆଣାଯାଇଛି, ଏହା ଜାଣନ୍ତୁ, ବଳବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଦୁଇ ବାନରମାନେ ମୁଁ ଖେଳ ପାଇଁ ଆଣିଛି, ଏମାନେ ବଳବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କୌତୁକାର୍ଥଂ ତଵୈଵୈତୌ ସଂଗ୍ରାମେ ଯୁଦ୍ଧକାରକୌ । ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଜାନକୀ ପତିଦେଵତା
ମାଆଁ, ତୁମର ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ନେଇଁ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପତିଦେବତା ଜାନକୀ—
ଜଗାଦ ପୁତ୍ରୌ ତୌ ଵୀରୌ ମୋଚଯେଥାଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ସୀତୋଵାଚ। ଯୁଵାଭ୍ଯାମନଯଃ ସୃଷ୍ଟୋ ହୃତୋ ରାମହଯୋ ମହାନ୍
ସେଇ ଦୁଇ ବୀର ପୁଅକୁ ପୁନିପୁନି କହିଲେ, 'ଏମାନେକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।' ସୀତା କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଏହି ବଡ଼ ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱକୁ ଧରି ନେଇଯାଇଛ।'
ଅନେକେ ପାତିତା ଵୀରା ଇମୌ ବଦ୍ଧୌ କପୀଶ୍ଵରୌ । ପିତୁସ୍ତଵ ହଯୋ ଵୀରୋ ଯାଗାର୍ଥଂ ମୋଚିତୋଽମୁନା
ଅନେକ ବୀର ହତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଇ ବାନର ମୁଖିଆମାନେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି। ତୁମ ପିତାଙ୍କର ବୀର ଅଶ୍ୱ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସେ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯାପି ହୃତଵଂତୌ କିଂ ଵାଜିନଂ ମଖସତ୍ତମେ । ମୁଂଚତଂ ପ୍ଲଵଗାଵେତୌ ମୁଂଚତଂ ଵାଜିନାଂ ଵରମ୍
ଏତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ନେଇସାରି ମଧ୍ୟ, କାହିଁକି ତୁମେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱକୁ ରଖିଛ? ଏହି ଦୁଇ ବାନରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, କିମ୍ବା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
କ୍ଷାମ୍ଯତାଂ ଭୂପତେର୍ଭ୍ରାତା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରକୋପନଃ । ଜନନ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଊଚତୁସ୍ତାଂ ବଲାନ୍ଵିତୌ
ରାଜାଙ୍କ ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ, ଯିଏ ତୁରନ୍ତ ରୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଖ୍ଷମା କର। ମାଆଁଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଦୁଇ ବଳଶାଳୀ ପୁଅ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।