ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ଲଵଂଗଂ ବଲସଂଯୁତଃ । ଵିଵ୍ଯାଧ ସାଯକୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ସୈନ୍ଯଂ ତତ୍ସକଲଂ ମହତ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରକୁ ଅଚେତନ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ତିକ୍ତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତସ୍ଯ ବାଣାଯୁତୈର୍ଭଗ୍ନଂ ବଲଂ ସର୍ଵଂ ରଣାଂଗଣେ । ପଲାଯନପରଂ ଜାତଂ ଚତୁରଂଗସମନ୍ଵିତମ୍
ତାଙ୍କର ଅନେକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ଭୟରେ ପଳାଇଗଲା।
ତଦା କପିପତିଃ କୋପାତ୍ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରକ୍ଷକୋ ମହାନ୍ । ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ନଗାନ୍ନୈକାନୁତ୍ପାଟ୍ଯ କୁଶମୁଦ୍ଭଟମ୍
ତାପରେ ବାନରରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ, ମହାନ ରକ୍ଷକ, କ୍ରୋଧରେ ଅନେକ ଗଛ ଉପ୍ରାଡ଼ି, ଭୟଙ୍କର କୁଶଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଝପଟିଗଲେ।
କୁଶଃ ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ଲୀଲଯା ପ୍ରହସନ୍ନଗାନ୍ । ପୁନରପ୍ଯାଗତାନ୍ଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ତରସା ବଲୀ
କୁଶ ହସି ହସି ସହଜରେ ସମସ୍ତ ଗଛକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ପୁଣିଥରେ ଫେରି ଆସୁଥିବା ଗଛମାନେକୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ଅନେକବାଣଵ୍ଯଥିତଃ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସମରାଂଗଣେ । ଜଗ୍ରାହ ପର୍ଵତଂ ଘୋରଂ କୁଶମସ୍ତକମଧ୍ଯତଃ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ତୀରର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ସୁଗ୍ରୀବ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ପାହାଡ଼ ଧରି କୁଶଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
କୁଶସ୍ତଂ ନଗମାଯାଂତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ବାଣୈରନେକଧା । ନିଷ୍ପିପେଷ ଚକାରାଶୁ ମହାରୁଦ୍ରାଂଗଯୋଗ୍ଯତାମ୍
ସେହି ପାହାଡ଼ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, କୁଶ ଅନେକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ତୁରନ୍ତ ଭଙ୍ଗ କରି, ମହାରୁଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ କରିଦେଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତନ୍ମହତ୍କର୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବାଲେନ ନିର୍ମିତମ୍ । ଜଯାଶାପ୍ରତିନିର୍ଵୃତ୍ତୋ ବଭୂଵ ସମରାଂଗଣେ
ଏହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୁବକ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ହେବାକୁ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଜୟ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ରଣମଧ୍ଯେ ଦୁରାକ୍ରାଂତଂ କୁଶଂ ଲାଂଗୂଲତାଡକମ୍ । ଅତ୍ଯମର୍ଷୀରୁଷାକ୍ରାଂତସ୍ତଂ ହଂତୁଂ ନଗମାଦଦେ
ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ, ଦୁର୍ଜୟ କୁଶଙ୍କୁ ପୁଛରେ ଆଘାତ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଅସହନଶୀଳତାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଏକ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇଲେ।
ଆତ୍ମାନଂ ହଂତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵମାଦରାତ୍ । ତାଡଯାମାସ ବହୁଭିଃ ସାଯକୈଃ ଶିତପର୍ଵଭିଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜକୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, କୁଶ ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଧାରାଳ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତାଡିତୋ ବହୁଵିଧୈଃ ଶରୈଃ ପୀଡାସମନ୍ଵିତଃ । କୁଶଂ ହଂତୁଂ ସମାରବ୍ଧୋ ଯଯୌ ଶାଲଂ ସମାଦଦେ
ଅନେକ ପ୍ରକାର ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭରିଯାଇ, ସୁଗ୍ରୀବ କୁଶଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଯାଇ ଏକ ଶାଳ ଗଛ ଧରିଲେ।
ତଦାପି ଚ କୁଶୋ ଵୀରୋ ଵାରୁଣାସ୍ତ୍ରଂ ସମାଦଦେ । ବବଂଧ ତଂ ଚ ପାଶେନ ଦୃଢେନ ସ ଲଵାଗ୍ରଜଃ
ତଥାପି, ସେହି ବେଳେ ଶୂରବୀର କୁଶ ବାରୁଣୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଦୃଢ଼ ପାଶରେ ଲବଙ୍କ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ସ ବଦ୍ଧଃ ପାଶକୈଃ ସ୍ନିଗ୍ଧୈଃ କୁଶେନ ବଲଶାଲିନା । ପପାତ ରଣମଧ୍ଯେ ଵୈ ମହାଵୀରୈରଲଂକୃତେ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁଶଙ୍କ ମୃଦୁ ପାଶରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ବଡ଼ ବୀରମାନେ ଘିରିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୀରାଃ ସର୍ଵତ୍ର ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ । ଜଯମାପ ଲଵଭ୍ରାତା ମହାଵୀରଶିରୋମଣିଃ
ସୁଗ୍ରୀବକୁ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ ଚାରିଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ; ଲବଙ୍କ ଭାଇ, ମହାବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି, ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ।
ତାଵଲ୍ଲଵୋ ଭଟାଞ୍ଜିତ୍ଵା ପୁଷ୍କଲଂ ଚାଂଗଦଂ ତଥା । ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଂ ଵୀରମଣିଂ ତଥାନ୍ଯାନପି ଭୂଭୁଜଃ
ତାପରେ ଲବ, ସେନାମାନେ, ପୁଷ୍କଳ ଏବଂ ଅଙ୍ଗଦ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ବୀରମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେକୁ ଜିତିଲେ।
ଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରଣେ ଵୀରୋ ଲଵୋ ଭ୍ରାତରମାଗମତ୍ । ସଂଗ୍ରାମେ ଜଯକର୍ତାରଂ ଵୈରିକୋଟିନିପାତକମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ଶୂରବୀର ଲବ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ଏବଂ ଅନେକ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ।
ପରସ୍ପରଂ ପ୍ରହୃଷିତୌ ପରିରଂଭଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତଃ । ଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ତଦା ଵାର୍ତାଂ ମୁନେ ଚକ୍ରତୁରୁନ୍ମଦୌ
ଏହି ଦୁଇଜଣ, ପରସ୍ପରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ଖୁସିରେ ସେଇ ଖବର ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଲଵ ଉଵାଚ। ଭ୍ରାତସ୍ତଵ ପ୍ରସାଦେନ ନିସ୍ତୀର୍ଣୋ ରଣତୋଯଧିଃ । ଇଦାନୀଂ ଵୀରରଣକଂ ଶୋଧଯାଵଃ ସୁଶୋଭିତମ୍
ଲବ କହିଲେ, "ଭାଇ, ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅଟେଇ ପାରିଛି। ଏବେ ଆମେ ଏହି ଶୂରବୀରଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପରିଷ୍କାର କରିବା।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵରିତଂ ଵୀରୋ ଜଗ୍ମତୁସ୍ତୌ କୁଶୀଲଵୌ । ରାଜ୍ଞୋ ମୌଲିମଣିଂ ଚିତ୍ରଂ ଜଗ୍ରାହ କନକାଚିତମ୍
ଏଭଳି କହି, ଶୂରବୀର ଦୁଇ ଭାଇ କୁଶ ଓ ଲବ ତ୍ୱରିତ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ସୁନାର ମୁକୁଟ ଉଠାଇଲେ।
ପୁଷ୍କଲସ୍ଯ ଲଵୋ ଵୀରୋ ଜଗ୍ରାହ ମୁକୁଟଂ ଶୁଭମ୍ । ଅଂଗଦେ ଚ ମହାନର୍ଘ୍ଯେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯାପରସ୍ଯ ଚ
ଶୂରବୀର ଲବ ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ଶୁଭ ମୁକୁଟ ଓ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଏବଂ ଆଉ ଜଣେଙ୍କର ଅମୂଲ୍ୟ ବାହୁବନ୍ଧ ନେଇଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଶସ୍ତ୍ରସଂଘାତଂ ହନୂମଂତଂ କପୀଶ୍ଵରମ୍ । ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସଵିଧେ ଗତ୍ଵା ଉଭାଵପି ବବଂଧତୁଃ
ତାହାପରେ ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଧରି, ସେମାନେ ହନୁମାନ୍ ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ପୁଚ୍ଛେ ଵାଯୁସୁତସ୍ଯାଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ କୁଶାନୁଜଃ । ଭ୍ରାତରଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ନେଷ୍ଯାମି ସ୍ଵକମଂଦିରମ୍
ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପୁଛ ଧରି, କୁଶଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହାକୁ ଆମ ଘରକୁ ନେଇଯିବି।"
ଆଵଯୋର୍ଜନନୀ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ଗୃହୀତ୍ଵା ପୁଚ୍ଛକେ ତ୍ଵହମ୍ । କ୍ରୀଡାର୍ଥମୃଷିପୁତ୍ରାଣାଂ କୌତୁକାର୍ଥଂ ମମୈଵ ଚ
"ଆମ ମାଆଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ମୁଁ ଏହାର ପୁଛ ଧରିଛି; ଋଷିପୁତ୍ରମାନେ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଏବଂ ମୋର ମନର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ।"
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଚ କୁଶୋ ଲଵମ୍ । ଅହମେନଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ଵାନରଂ ବଲିନଂ ଦୃଢମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୁଶ ଲବକୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରକୁ ଧରିବି।"
ଇତ୍ଯେଵଂ ଭାଷମାଣୌ ତୌ ବଦ୍ଧ୍ଵା ତୌ ବଲିନାଂ ଵରୌ । ପୁଚ୍ଛଯୋର୍ବଲିନୌ ଧୃତ୍ଵା ଜଗ୍ମତୁଃ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି କଥାହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି, ପୁଛ ଧରି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ୍ଵାଶ୍ରମାଯ ପ୍ରଗଚ୍ଛଂତୌ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତୌ କପିସତ୍ତମୌ । କଂପମାନୌ ଜଗଦତୁରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଭୀତଯା ଗିରା
ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରଙ୍କୁ କମ୍ପିତ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ସ୍ୱରରେ ପରସ୍ପରକୁ କହିଲେ।
ହନୂମାନ୍କପିରାଜାନଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଭଯାର୍ଦ୍ରଧୀଃ । ଏତୌ ରାମସୁତାଵସ୍ମାନ୍ନେଷ୍ଯତଃ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ହନୁମାନ୍ ଭୟରେ ଭରିଯାଇ, ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଦୁଇଜଣ ରାମଙ୍କ ପୁଅ ଆମକୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଉଛନ୍ତି।"
ମଯା ପୂର୍ଵଂ କୃତଂ କର୍ମ ଜାନକୀଂ ପ୍ରତିଗଚ୍ଛତା । ତତ୍ର ମେ ଜାନକୀ ଦେଵୀ ସଂମୁଖାଭୂନ୍ମନୋହରା
"ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଗଲିଥିଲି, ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି; ସେଠାରେ ମୋ ପାଖରେ ଦେବୀ ଜାନକୀ ଦେଖାଦେଲେ, ଯାହା ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ।"
ସା ମାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ଵୈଦେହୀ ବଦ୍ଧଂ ପାଶେନ ଵୈରିଣା । ତଦା ହସିଷ୍ଯତି ଵରା ତ୍ରପା ମେଽତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି
"ଏବେ ବୈଦେହୀ ମୋତେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା ଦେଖିବେ; ସେତେବେଳେ ସେ ହସିବେ ଏବଂ ଏଥିରେ ମୋତେ ଲଜ୍ଜା ହେବ।"
ମଯା କିମତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ଚାପତିତଂ ସ ରାମଃ କିଂ କରିଷ୍ଯତି
"ମୁଁ ଏଠାରେ କଣ କରିବି? ସମ୍ଭବତଃ ମୋତେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆସିଛି — ରାମ କଣ କରିବେ?"
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମମାପ୍ଯେଵଂ ମହାକପେ । ନେଷ୍ଯତେ ଯଦି ମାମେଵଂ ନିଧନଂ ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସୁଗ୍ରୀବ ସେଇ କଥା ଶୁଣି କହିଲେ, "ଯଦି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ନେଇଯିବେ, ମହାବାନର, ତେବେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।"