ସମୀରସୂନୁଂ ପ୍ରବଲମାଯାଂତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵାନରମ୍ । ଜହାସ ଦର୍ଶଯନ୍ଦଂତାନ୍କୋପଯନ୍ନିଵ ତଂ କ୍ରୁଧା
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପବନପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବାନର ରୂପରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କୁଶ ହସିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗିଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ହନୂମଂତମେହି ତ୍ଵଂ ମମ ସଂମୁଖମ୍ । ଭେତ୍ସ୍ଯେ ବାଣସହସ୍ରେଣ ମୃତୋ ଯାସ୍ଯସି ଯାମିନୀମ୍
ସେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ତୁମେ ଆଗକୁ ଆସ; ମୁଁ ତୁମକୁ ହଜାର ବାଣରେ ଭାଙ୍ଗିଦେବି, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ତୁମେ ଅନ୍ଧକାରର ଲୋକକୁ ଚାଲିଯିବ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ହନୁମାଞ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାମସୂନୁଂ ମହାବଲମ୍ । ସ୍ଵାମିକାର୍ଯଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯମିତି କୃତ୍ଵା ପ୍ରଧାଵିତଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ହନୁମାନ୍ ରାମଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତିକୁ ଚିହ୍ନି, ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କାମ ସାଧିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଦୌଡ଼ିଲେ।
ଶାଲମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ତରସା ଵିଶାଲଂ ଶତଶାଖିନମ୍ । କୁଶଂ ଵକ୍ଷସି ସଂଲକ୍ଷ୍ଯ ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ମହାବଲଃ
ବହୁ ସାଖା ଥିବା ବଡ଼ ଶାଳ ଗଛକୁ ଶକ୍ତିରେ ଉପଡ଼ି, ମହାବଳୀ ହନୁମାନ୍ କୁଶଙ୍କ ଛାତିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଶାଲହସ୍ତଂ ସମାଯାଂତଂ ହନୂମଂତଂ ମହାବଲମ୍ । ତ୍ରିଭିଃ କ୍ଷୁରପ୍ରୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ହୃଦି ଚଂଦ୍ରୋପମୈର୍ବଲୀ
ଶାଳ ଗଛ ହାତରେ ଧରି ଆସୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ, କୁଶ ତିନିଟି ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ସ ବାଣଵିଦ୍ଧସ୍ତରସା କୁଶେନ ବଲଶାଲିନା । ଶାଲେନ ହୃଦି ସଂଜଘ୍ନେ ଦଂତାନ୍ନିଷ୍ପିଷ୍ଯ ମାରୁତିଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁଶଙ୍କ ବାଣରେ ତୀବ୍ର ଭାବେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ମାରୁତି ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦଢ଼ି ଚିବାଇ, ଶାଳ ଗଛ ଦ୍ୱାରା କୁଶଙ୍କ ଛାତିକୁ ଘାତ କଲେ।
ଶାଲାହତସ୍ତଦା ବାଲଃ କିଂଚିନ୍ନାକଂପତ ସ୍ମଯାତ୍ । ତଦା ଵୀରାଃ ପ୍ରଶଂସାଂ ତୁ ପ୍ରଚକ୍ରୁସ୍ତସ୍ଯ ବାଲ୍ଯତଃ
ଶାଳ ଗଛର ଘାତ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶିଶୁ କିଛି ମାତ୍ର ନ ହଲେଇ, ହସିଲେ; ଏହା ଦେଖି ବୀରମାନେ ତାଙ୍କର ଶିଶୁବୟସର ଦୃଢ଼ତାର ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ସ ଶାଲେନ ହତୋ ଵୀରଃ ସଂହାରାସ୍ତ୍ରଂ ସମାଦଦେ । ସଂହନ୍ତୁଂ ଵୈରିଣଂ କୋପାତ୍କୁଶଃ ସ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
ଶାଳ ଗଛର ଘାତରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୀର କୁଶ କ୍ରୋଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ସଂହାରାସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ।
ସଂହାରାସ୍ତ୍ରଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଦୁର୍ଜଯଂ କୁଶମୋଚିତମ୍ । ଦଧ୍ଯୌ ରାମଂ ସ୍ଵମନସା ଭକ୍ତଵିଘ୍ନଵିନାଶକମ୍
କୁଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅପରାଜିତ ବିନାଶକାରୀ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ସେ ନିଜ ମନରେ ଭକ୍ତଙ୍କର ବାଧା ଦୂର କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ତଦା ମୁକ୍ତଂ କୁଶେନାଶୁ ତଦସ୍ତ୍ରଂ ହୃଦି ମାରୁତେଃ । ଲଗ୍ନଂ ମହାଵ୍ଯଥାକାରି ତେନ ମୂର୍ଚ୍ଛାମିତଃ ପୁନଃ
ତାପରେ, କୁଶ ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେହି ଅସ୍ତ୍ର, ବାୟୁଦେବଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଲାଗିଗଲା, ଏହା ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲା ଏବଂ ସେ ପୁଣିଥରେ ଅଚେତନ ହେଲେ।
ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ଲଵଂଗଂ ବଲସଂଯୁତଃ । ଵିଵ୍ଯାଧ ସାଯକୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ସୈନ୍ଯଂ ତତ୍ସକଲଂ ମହତ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରକୁ ଅଚେତନ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ତିକ୍ତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତସ୍ଯ ବାଣାଯୁତୈର୍ଭଗ୍ନଂ ବଲଂ ସର୍ଵଂ ରଣାଂଗଣେ । ପଲାଯନପରଂ ଜାତଂ ଚତୁରଂଗସମନ୍ଵିତମ୍
ତାଙ୍କର ଅନେକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ଭୟରେ ପଳାଇଗଲା।
ତଦା କପିପତିଃ କୋପାତ୍ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରକ୍ଷକୋ ମହାନ୍ । ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ନଗାନ୍ନୈକାନୁତ୍ପାଟ୍ଯ କୁଶମୁଦ୍ଭଟମ୍
ତାପରେ ବାନରରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ, ମହାନ ରକ୍ଷକ, କ୍ରୋଧରେ ଅନେକ ଗଛ ଉପ୍ରାଡ଼ି, ଭୟଙ୍କର କୁଶଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଝପଟିଗଲେ।
କୁଶଃ ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ଲୀଲଯା ପ୍ରହସନ୍ନଗାନ୍ । ପୁନରପ୍ଯାଗତାନ୍ଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ତରସା ବଲୀ
କୁଶ ହସି ହସି ସହଜରେ ସମସ୍ତ ଗଛକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ପୁଣିଥରେ ଫେରି ଆସୁଥିବା ଗଛମାନେକୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ଅନେକବାଣଵ୍ଯଥିତଃ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସମରାଂଗଣେ । ଜଗ୍ରାହ ପର୍ଵତଂ ଘୋରଂ କୁଶମସ୍ତକମଧ୍ଯତଃ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ତୀରର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ସୁଗ୍ରୀବ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ପାହାଡ଼ ଧରି କୁଶଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
କୁଶସ୍ତଂ ନଗମାଯାଂତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ବାଣୈରନେକଧା । ନିଷ୍ପିପେଷ ଚକାରାଶୁ ମହାରୁଦ୍ରାଂଗଯୋଗ୍ଯତାମ୍
ସେହି ପାହାଡ଼ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, କୁଶ ଅନେକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ତୁରନ୍ତ ଭଙ୍ଗ କରି, ମହାରୁଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ କରିଦେଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତନ୍ମହତ୍କର୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବାଲେନ ନିର୍ମିତମ୍ । ଜଯାଶାପ୍ରତିନିର୍ଵୃତ୍ତୋ ବଭୂଵ ସମରାଂଗଣେ
ଏହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୁବକ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ହେବାକୁ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଜୟ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ରଣମଧ୍ଯେ ଦୁରାକ୍ରାଂତଂ କୁଶଂ ଲାଂଗୂଲତାଡକମ୍ । ଅତ୍ଯମର୍ଷୀରୁଷାକ୍ରାଂତସ୍ତଂ ହଂତୁଂ ନଗମାଦଦେ
ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ, ଦୁର୍ଜୟ କୁଶଙ୍କୁ ପୁଛରେ ଆଘାତ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଅସହନଶୀଳତାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଏକ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇଲେ।
ଆତ୍ମାନଂ ହଂତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵମାଦରାତ୍ । ତାଡଯାମାସ ବହୁଭିଃ ସାଯକୈଃ ଶିତପର୍ଵଭିଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜକୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, କୁଶ ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଧାରାଳ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତାଡିତୋ ବହୁଵିଧୈଃ ଶରୈଃ ପୀଡାସମନ୍ଵିତଃ । କୁଶଂ ହଂତୁଂ ସମାରବ୍ଧୋ ଯଯୌ ଶାଲଂ ସମାଦଦେ
ଅନେକ ପ୍ରକାର ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭରିଯାଇ, ସୁଗ୍ରୀବ କୁଶଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଯାଇ ଏକ ଶାଳ ଗଛ ଧରିଲେ।
ତଦାପି ଚ କୁଶୋ ଵୀରୋ ଵାରୁଣାସ୍ତ୍ରଂ ସମାଦଦେ । ବବଂଧ ତଂ ଚ ପାଶେନ ଦୃଢେନ ସ ଲଵାଗ୍ରଜଃ
ତଥାପି, ସେହି ବେଳେ ଶୂରବୀର କୁଶ ବାରୁଣୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଦୃଢ଼ ପାଶରେ ଲବଙ୍କ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ସ ବଦ୍ଧଃ ପାଶକୈଃ ସ୍ନିଗ୍ଧୈଃ କୁଶେନ ବଲଶାଲିନା । ପପାତ ରଣମଧ୍ଯେ ଵୈ ମହାଵୀରୈରଲଂକୃତେ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁଶଙ୍କ ମୃଦୁ ପାଶରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ବଡ଼ ବୀରମାନେ ଘିରିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୀରାଃ ସର୍ଵତ୍ର ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ । ଜଯମାପ ଲଵଭ୍ରାତା ମହାଵୀରଶିରୋମଣିଃ
ସୁଗ୍ରୀବକୁ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ ଚାରିଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ; ଲବଙ୍କ ଭାଇ, ମହାବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି, ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ।
ତାଵଲ୍ଲଵୋ ଭଟାଞ୍ଜିତ୍ଵା ପୁଷ୍କଲଂ ଚାଂଗଦଂ ତଥା । ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଂ ଵୀରମଣିଂ ତଥାନ୍ଯାନପି ଭୂଭୁଜଃ
ତାପରେ ଲବ, ସେନାମାନେ, ପୁଷ୍କଳ ଏବଂ ଅଙ୍ଗଦ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ବୀରମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେକୁ ଜିତିଲେ।
ଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରଣେ ଵୀରୋ ଲଵୋ ଭ୍ରାତରମାଗମତ୍ । ସଂଗ୍ରାମେ ଜଯକର୍ତାରଂ ଵୈରିକୋଟିନିପାତକମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ଶୂରବୀର ଲବ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ଏବଂ ଅନେକ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ।
ପରସ୍ପରଂ ପ୍ରହୃଷିତୌ ପରିରଂଭଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତଃ । ଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ତଦା ଵାର୍ତାଂ ମୁନେ ଚକ୍ରତୁରୁନ୍ମଦୌ
ଏହି ଦୁଇଜଣ, ପରସ୍ପରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ଖୁସିରେ ସେଇ ଖବର ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଲଵ ଉଵାଚ। ଭ୍ରାତସ୍ତଵ ପ୍ରସାଦେନ ନିସ୍ତୀର୍ଣୋ ରଣତୋଯଧିଃ । ଇଦାନୀଂ ଵୀରରଣକଂ ଶୋଧଯାଵଃ ସୁଶୋଭିତମ୍
ଲବ କହିଲେ, "ଭାଇ, ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅଟେଇ ପାରିଛି। ଏବେ ଆମେ ଏହି ଶୂରବୀରଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପରିଷ୍କାର କରିବା।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵରିତଂ ଵୀରୋ ଜଗ୍ମତୁସ୍ତୌ କୁଶୀଲଵୌ । ରାଜ୍ଞୋ ମୌଲିମଣିଂ ଚିତ୍ରଂ ଜଗ୍ରାହ କନକାଚିତମ୍
ଏଭଳି କହି, ଶୂରବୀର ଦୁଇ ଭାଇ କୁଶ ଓ ଲବ ତ୍ୱରିତ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ସୁନାର ମୁକୁଟ ଉଠାଇଲେ।
ପୁଷ୍କଲସ୍ଯ ଲଵୋ ଵୀରୋ ଜଗ୍ରାହ ମୁକୁଟଂ ଶୁଭମ୍ । ଅଂଗଦେ ଚ ମହାନର୍ଘ୍ଯେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯାପରସ୍ଯ ଚ
ଶୂରବୀର ଲବ ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ଶୁଭ ମୁକୁଟ ଓ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଏବଂ ଆଉ ଜଣେଙ୍କର ଅମୂଲ୍ୟ ବାହୁବନ୍ଧ ନେଇଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଶସ୍ତ୍ରସଂଘାତଂ ହନୂମଂତଂ କପୀଶ୍ଵରମ୍ । ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସଵିଧେ ଗତ୍ଵା ଉଭାଵପି ବବଂଧତୁଃ
ତାହାପରେ ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଧରି, ସେମାନେ ହନୁମାନ୍ ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।