ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଜାଂବଵାନ୍ହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଣନାମାଥ ଦଂଡଵତ୍ । ପରିଣୀଯ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵିନଯାତ୍ପ୍ରାହ କେଶଵମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜାମ୍ବବାନ୍ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ନମସ୍କାର କରି ବିନୟରେ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜାଂବଵାନୁଵାଚ- ଧନ୍ଯୋସ୍ମି କୃତକୃତ୍ଯୋସ୍ମି ତଵ ସଂଦର୍ଶନାତ୍ପ୍ରଭୋ । ଦାସୋଽହଂ ପୂର୍ଵଭାଵେନ ତଵ ଦେଵକିନଂଦନ
ଜାମ୍ବବାନ୍ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ହେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ, ମୁଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମରୁ ତୁମର ଦାସ।'
ଦତ୍ତଵାନସି ଗୋଵିଂଦ କଦନଂ ପୂର୍ଵକାଂକ୍ଷିତମ୍ । ମଯେଦଂ କଦନଂ ମୋହାଦ୍ଯତ୍କୃତଂ ସ୍ଵାମିନା ତ୍ଵଯା । ତତ୍କ୍ଷମ୍ଯତାଂ ଜଗନ୍ନାଥ କରୁଣାକର ଶାଶ୍ଵତ
ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରାଯାଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ମୋହରେ ପଡ଼ି ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲି, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, କରୁଣାର ସାଗର, ଶାଶ୍ୱତ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ମୁଁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ । ନାନାରତ୍ନମଯେ ପୀଠେ ନିଵେଶ୍ଯ ଵିନଯାତ୍ପ୍ରଭୁମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏପରି କହି, ତଳକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ପୁନିପୁନି ପ୍ରଣାମ କରି, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ରତ୍ନାସନରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହ ବସାଇଲେ।
ଶାରଦାବ୍ଜନିଭୌ ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଶୁଭଵାରିଣା । ମଧୁପର୍କଵିଧାନେନ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଦୂଦ୍ଵହମ୍
ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ଶାରଦା ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ପାଦ ଧୋଇ, ମଧୁପର୍କ ବିଧିରେ ଯଦୁବଂଶୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଵସ୍ତ୍ରୈରାଭରଣୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ । ପୁତ୍ରୀଂ ଜାଂବଵତୀଂ ନାମ କନ୍ଯାଂ ଲାଵଣ୍ଯସଂଯୁତାମ୍
ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣରେ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରି, ତା’ ପରେ ତାଙ୍କର ଝିଅ ଲାଭଣ୍ୟମୟୀ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
କନ୍ଯାରତ୍ନଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଭାର୍ଯାର୍ଥମମିତୌଜସେ । ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ମଣିମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ସ୍ଯମଂତାଖ୍ଯଂ ଦଦୌ ମଣିମ୍
ସେ ଅପୂର୍ବ କନ୍ୟାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଦେଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ସହିତ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
ତତ୍ରୈଵୋଦ୍ଵାହ୍ଯ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟପରଵୀରହା । ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ପରାଂ ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଜାଂବଵତେ ହରିଃ
ସେଠାରେ ଏହି କନ୍ୟାଙ୍କର ବିବାହ କରି, ଶତ୍ରୁଘାତୀ ପ୍ରଭୁ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଜାମ୍ବବତଙ୍କୁ ପ୍ରେମରେ ପରମ ମୋକ୍ଷ ଦେଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତନଯାଂ ତସ୍ଯ କନ୍ଯାଂ ଜାଂବଵତୀଂ ମୁଦା । ଵିନିର୍ଗତ୍ଯ ବିଲାତ୍ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଯଯୌ ଦ୍ଵାରକାଂ ପୁରୀମ୍
ସେ ଜାମ୍ବବତୀ ଝିଅକୁ ଆନନ୍ଦରେ ନେଇ, ସେଇ ଗୁହାରୁ ବାହାରି, ଦ୍ୱାରକା ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସତ୍ରାଜିତେ ଦଦୌ ରତ୍ନଂ ସ୍ଯମଂତାଖ୍ଯଂ ଯଦୂତ୍ତମଃ । ଦୁହିତ୍ରେ ପ୍ରଦଦୌସୋଽପି କନ୍ଯାଯୈ ମଣିମୁତ୍ତମମ୍
ଯଦୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକେ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମଣି ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କଲେ।
ମାସି ଭାଦ୍ରପଦେ ଶୁକ୍ଲେ ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ଚଂଦ୍ରଦର୍ଶନମ୍ । ମିଥ୍ଯାଭିଦୂଷଣଂ ପ୍ରାହୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦର୍ଶନ ହୁଏ; ସେ ଦିନ ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ କରିବାକୁ ନିଷେଧ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଦର୍ଶନଂ ତତ୍ର ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ଶୀତଗୋର୍ନରଃ । ସ୍ଯମଂତସ୍ଯ କଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମିଥ୍ଯାଵାଦାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସେଇ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ଯିଏ ଶୀତଳ କିରଣ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖି, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିର କଥା ଶୁଣେ, ସେ ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ସୁଲକ୍ଷ୍ମଣାଂ ନାଗ୍ନଜିତୀଂ ସୁଶୀଲାଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ । ମଦ୍ରରାଜସୁତାସ୍ତିସ୍ରଃ କନ୍ଯକାସ୍ତାଃ ଶୁଭାନନାଃ
ସୁଲକ୍ଷ୍ମଣା, ନାଗ୍ନଜିତୀ, ଶୁଶୀଳା—ଏହି ତିନି ଜଣ ମଦ୍ରରାଜଙ୍କ ଝିଅମାନେ, ସମସ୍ତେ ଶୁଭ୍ର ମୁହଁ ଓ ଗୁଣବତୀ।
ସ୍ଵଯଂଵରସ୍ଥାସ୍ତାଃ କୃଷ୍ଣଂ ଵରଯାମାସୁରୁଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ । ଏକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ତାସ୍ତୁ ଉପଯେମେ ଯଦୂଦ୍ଵହଃ
ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କନ୍ୟାମାନେ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଥିବାବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବରଣ କଲେ; ଏକେ ଦିନରେ ଯଦୁବଂଶୀ ସେମାନଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।
ଅଷ୍ଟୌ ମହିଷ୍ଯସ୍ତାଃ ସର୍ଵା ରୁକ୍ମିଣ୍ଯାଦ୍ଯା ମହାତ୍ମନଃ । ରୁକ୍ମିଣୀ ସତ୍ଯଭାମା ଚ କାଲିଂଦୀ ଚ ଶୁଚିସ୍ମିତା
ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏଠାକୁ ଶେଷ, ଏହି ଆଠ ଜଣ ରାଣୀ— ରୁକ୍ମିଣୀ, ସତ୍ୟଭାମା, ଶୁଚିସ୍ମିତା କାଳିନ୍ଦୀ,
ମିତ୍ରଵିଂଦା ଜାଂବଵତୀ ନାଗ୍ନଜିତ୍ଯଃ ସୁଲକ୍ଷ୍ମଣା । ସୁଶୀଲା ନାମ ତନ୍ଵଂଗୀ ମହିଷୀ ଚାଷ୍ଟମୀ ସ୍ମୃତା
ମିତ୍ରବିନ୍ଦା, ଜାମ୍ବବତୀ, ନାଗ୍ନଜିତୀ, ସୁଲକ୍ଷ୍ମଣା, ତନୁଦେହୀ ଶୁଶୀଳା—ଏମାନେ ତାଙ୍କର ଆଠ ରାଣୀ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଭୂମିପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ନରକୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ । ଜିତ୍ଵା ଦେଵପତିଂ ଶକ୍ରଂ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚୈଵ ସୁରାନ୍ରଣେ
ଭୂମିପୁତ୍ର ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ନରକ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିଲେ।
ଅଦିତ୍ଯା ଦେଵମାତୁଶ୍ଚ କୁଂଡଲେ ଚ ସୁଵର୍ଚସୀ । ବଲାଜ୍ଜଗ୍ରାହ ଦେଵାନାଂ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ସେ ଦେବମାତା ଅଦିତିଙ୍କ ଦୁଇଟି ଦୀପ୍ତିମାନ କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଜୋରକରି ନେଇଥିଲେ।
ଐରାଵତଂ ମହେଂଦ୍ରସ୍ଯ ତଥୈଵୋଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵଂ ହଯମ୍ । ମାଣିକ୍ଯାଦି ଧନେଶସ୍ଯ ଶଂଖପଦ୍ମନିଧିଂ ତଥା
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏୟାରାବତ ହାତୀ, ଉଚ୍ଚୈଶ୍ରବା ଘୋଡ଼ା, ଧନପତି କୁବେରଙ୍କ ମାଣିକ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମ ଧନ ମଧ୍ୟ ଜୋରକରି ନେଇଥିଲେ।
ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ହୃତଵାନ୍କ୍ଷିତିନଂଦନଃ । ଵଜ୍ରାଦିହେତୀସ୍ତେଷାଂ ଚ ବଲାଦ୍ଧୃତ୍ଵା ଦିଵୌକସାମ୍
ଭୂମିପୁତ୍ର ଦେବାଙ୍ଗନା ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚୁରି କରି ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରୁ ବଳପୂର୍ବକ ବଜ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନେଇଥିଲେ।
ତୈରେଵ ସ ସୁରାନ୍ହତ୍ଵା ସଭାଂ ମଯଵିନିର୍ମିତାମ୍ । ଉଵାସ ଵ୍ଯୋମଗୋ ଦିଵ୍ଯୋ ନଗର୍ଯାଂ ଵିମଲେଂବରେ
ସେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସଭାରେ ଶୁଭ୍ର ଆକାଶରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନଗରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ରହିଲେ।
ତତୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଶଚୀପତିମ୍ । ଭଯାର୍ତାଃ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁଃ କୃଷ୍ଣମକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଶଚୀପତିଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅସହାୟ ହୋଇ, ଦୋଷରହିତ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
କୃଷ୍ଣୋଽପି ତଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ସର୍ଵଂ ନରକଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଦେଵାନାମଭଯଂ ଦତ୍ଵା ଵୈନତେଯଂ ଵ୍ଯଚିଂତଯତ୍
କୃଷ୍ଣ ନରକର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଲେ ଏବଂ ପରେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ ହରେସ୍ତସ୍ଯ ଵୈନତେଯୋ ମହାବଲଃ । ପ୍ରାଂଜଲିଃ ପୁରତସ୍ତସ୍ଥୌ ସର୍ଵଦେଵନମସ୍କୃତଃ ୫୦ 6.249.
ସେଇ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଣାମ ପାଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗରୁଡ଼ ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦଢ଼ା ହେଲେ।
ତମାରୁହ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସତ୍ଯଯା ସହ କେଶଵଃ । ସଂସ୍ତୂଯମାନୋ ମୁନିଭିଃ ପ୍ରଯଯୌ ରାକ୍ଷସାଲଯମ୍
ତା'ପରେ କେଶବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସତ୍ୟା ସହିତ ଆରୋହଣ କରି, ମୁନିମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ପ୍ରଦୀପ୍ଯମାନମାକାଶେ ଯଥା ସୂର୍ଯସ୍ଯ ମଂଡଲମ୍ । ରାକ୍ଷସୈର୍ବହୁଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ ଦିଵ୍ଯୈରାଭରଣୈର୍ଯୁତମ୍
ସେ ଆକାଶରେ ଦେଖିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଣ୍ଡଳ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏକ ନଗର, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ରହିଥିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ତତ୍ପୁରଂ କୃଷ୍ଣୋ ଦୁର୍ଭେଦ୍ଯଂ ତ୍ରିଦଶୈରପି । ତଦାଵରଣାନି ଭଗଵାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଚକ୍ରେଣ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
କୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସେହି ନଗର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭେଦ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତାହାର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପ୍ରাচୀର ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ତିଆରି କଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ତେଜସା ଦୀପ୍ତ୍ଯା ତମାଂସି ଚ ଦିଵାକରଃ । ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ଦୀପ୍ତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଅନ୍ଧକାର କାଟେ, ସେପରି ସେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଚିରିଦେଲେ; ତା'ପରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଶତେ ଏବଂ ହଜାରେ—
ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ଶୂଲାନି ତଦା ଯୁଦ୍ଧାଯାଭିମୁଖଂ ଯଯୁଃ । ତତସ୍ତୁ ତୋମରୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଭିଣ୍ଡିପାଲୈଃ ସୁପଟ୍ଟିଶୈଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶୂଳ ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ; ତା'ପରେ ଦିବ୍ୟ ତୋମର, ଗଦା ଓ ଭଲ ଛଡ଼ିଆଁ ନେଇ—
କେଶଵଂ ତାଡଯାମାସୁଃ ପଲାଲୈରିଵ ପାଵକମ୍ । ତତସ୍ତୁ ଶାର୍ଙ୍ଗମାଦାଯ ଭଗଵାନ୍ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ
ସେମାନେ କେଶବଙ୍କୁ ଉପରେ ପାଲା ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଛୁଏ, ସେପରି ଆଘାତ କଲେ; ତା'ପରେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ ଧରିଲେ।