ଲଵୋ ଧୃତୋ ନୃପେଣାତ୍ର କେନଚିଦ୍ଧଯରକ୍ଷିଣା । ବବଂଧ ବାଲକୋ ମେତ୍ର ହଯଂ ଯାଗକ୍ରିଯୋଚିତମ୍
ଲବଂକୁ ଏଠାରେ ଏକ ରାଜା, ଘୋଡ଼ା ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଜଣେ ରାଜା, ଧରିନେଲେ । ଶିଶୁଟି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଘୋଡ଼ାକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ।
ତଦ୍ରକ୍ଷକାନ୍ବହୂଞ୍ଜିଗ୍ଯେ ଏକୋଽନେକାନ୍ରିପୂନ୍ବଲୀ । ରାଜା ତଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ କୃତ୍ଵା ବବଂଧ ରଣମୂର୍ଧନି
ସେ ଏକା ହୋଇ ବହୁତ ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ହରାଇଦେଲେ; ରାଜା ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଅଚେତନ କରି ଯୁଦ୍ଧମାଝିରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ।
ବାଲକା ଇତି ମାମୂଚୁଃ ସହଗଂତାର ଏଵ ହି । ତତୋଽହଂ ଦୁଃଖିତା ଜାତା ନିଶମ୍ଯ ଲଵମାଧୃତମ୍
ତାଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀମାନେ ମୋତେ କହିଲେ, 'ସେ ଏକ ଶିଶୁ'; ତେଣୁ ମୁଁ ଲବ ଧରାପଡ଼ିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ଦୁଃଖିତ ହେଲି ।
ତ୍ଵଂ ମୋଚଯ ବଲାତ୍ତସ୍ମାତ୍କାଲେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନୃପୋତ୍ତମାତ୍ । ନିଶମ୍ଯ ମାତୁର୍ଵଚନଂ କୁଶଃ କୋପସମନ୍ଵିତଃ । ଜଗାଦ ତାଂ ଦଶନ୍ନୋଷ୍ଠଂ ଦଂତୈର୍ଦଂତାନ୍ଵିନିଷ୍ପିଷନ୍
ତୁମେ ସମୟ ଆସିଲେ ସେ ମହାରାଜାଙ୍କ ହାତରୁ ବଳେ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦିଅ । ମା'ଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କୁଶ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ, ଓଠ କଟି ଦାନ୍ତ ଦେଇ ଦାନ୍ତ ଚିଉଁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
କୁଶ ଉଵାଚ। ମାତର୍ଜାନୀହି ତଂ ମୁକ୍ତଂ ଲଵଂ ପାଶସ୍ଯ ବଂଧନାତ୍ । ଇଦାନୀଂ ହନ୍ମି ତଂ ବାଣୈଃ ସମଗ୍ରବଲଵାହନମ୍
କୁଶ କହିଲେ: ମା, ଜାଣ, ମୁଁ ଲବଙ୍କୁ ପାଶର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି; ଏବେ ମୁଁ ତାହା ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବଧ କରିଦେବି ।
ଯଦି ଦେଵୋଽମରୋ ଵାପି ଯଦି ଶର୍ଵଃ ସମାଗତଃ । ତଥାପି ମୋଚଯେ ତସ୍ମାଦ୍ବାଣୈର୍ନିଶିତପର୍ଵଭିଃ
ସେ ଦେବତା ହେଉନ୍, କିମ୍ବା ଅମର ହେଉନ୍, କିମ୍ବା ଶିବ ନିଜେ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ କରିଦେବି ।
ମା ରୋଦିଷି ମାତରିହ ଵୀରାଣାଂ ରଣମୂର୍ଛିତମ୍ । କୀର୍ତଯେଽତ୍ର ଭଵତ୍ଯେଵ ପଲାଯନମକୀର୍ତଯେ
ମା, ଏଠାରେ କାନ୍ଦନି, ବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଚେତନ ହେବା ସାଧାରଣ; ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଏଠାରେ କୀର୍ତି ଆଣିଦେବି, ପଳାଇ ଅପକୀର୍ତି କେବେ ଆଣିବିନାହିଁ ।
ଦେହି ମେ କଵଚଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଧନୁର୍ଗୁଣସମନ୍ଵିତମ୍ । ଶିରସ୍ତ୍ରାଣଂ ଚ ମେ ମାତଃ କରଵାଲଂ ତଥାଶିତମ୍
ମୋତେ ଦିଅ ଦିବ୍ୟ କବଚ, ତାଣା ସହିତ ଧନୁଷ, ମୋର ମୁଣ୍ଡ ପାଇଁ ମୁକୁଟ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ମଧ୍ୟ ଦିଅ, ମା ।
ଇଦାନୀଂ ଯାମି ସମରେ ପାତଯାମି ବଲଂ ମହତ୍ । ମୋଚଯାମି ଭ୍ରାତରଂ ସ୍ଵଂ ରଣମଧ୍ଯାଦ୍ଵିମୂର୍ଛିତମ୍
ଏବେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଉଛି, ବଡ଼ ସେନାକୁ ପଡ଼ିଦେବି, ଓ ଯୁଦ୍ଧ ମାଝି ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ମୋର ଭାଇକୁ ମୁଁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି ।
ନ ମୋଚଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ତଵ ମାତର୍ମହାରଣାତ୍ । ତଦା ତୌ ମେ ଭଵତ୍ପାଦୌ ସଂରୁଷ୍ଟୌ ଭଵତାଂ କ୍ଷିତୌ
ମା, ଯଦି ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ପୁଅକୁ ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବିନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଓ ମୋର ଭାଇ ତୁମ ପାଦକୁ ଧୂଳିରେ ଢାଙ୍କିଦେବୁ ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯେନ ସଂତୁଷ୍ଟା ଜାନକୀ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା । ସର୍ଵଂ ପ୍ରାଦାଦସ୍ତ୍ରଵୃଂଦଂ ଜଯାଶୀର୍ଭିର୍ନିଯୁଜ୍ଯତମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଏଭଳି କଥାରେ ଜନକୀ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଜୟାଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ ।
ପ୍ରଯାହି ପୁତ୍ର ସଂଗ୍ରାମଂ ଲଵଂ ମୋଚଯ ମୂର୍ଚ୍ଛିତମ୍ । ଇତ୍ଯାଜ୍ଞପ୍ତଃ କୁଶଃ ସଂଖ୍ଯେ କଵଚୀ କୁଂଡଲୀ ବଲୀ
ପୁଅ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯା, ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ଲବକୁ ମୁକ୍ତ କରିଆ; ଏଭଳି ଆଦେଶ ପାଇ, କୁଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କବଚ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଲେ ।
ମୁକୁଟୀ କରଵାଲୀ ଚ ଚର୍ମଧାରୀ ଧନୁର୍ଧରଃ । ଅକ୍ଷଯାଵିଷୁଧୀ କୃତ୍ଵା ସ୍କଂଧଯୋଃ ସିଂହଵୀର୍ଯଯୋଃ
ସେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଲେ, ତଳୱାର ଧରିଲେ, ଢାଲ ନେଲେ, ଧନୁଷ ଧରିଲେ; ସିଂହ ସମାନ ଦୁଇ କାନ୍ଧରେ ଅକ୍ଷୟ ତୀର ଭରିଲେ ।
ଜଗାମ ତରସା ନତ୍ଵା ମାତୃପାଦୌ ରଥାଗ୍ରଣୀଃ । ଵେଗେନ ଯାଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧାଯ ଗଚ୍ଛତି କ୍ଷିପ୍ରମାହଵେ
ରଥମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ସେ ତ୍ୱରାରେ ମା'ଙ୍କ ପାଦକୁ ଶିର ନମାଇ ଯାଉଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲିଗଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଇ ।
ତାଵଦ୍ଦଦର୍ଶ ସ୍ଵଲଵଂ ଵୈରିଵୃଂଦନିପାତକମ୍ । ଆଯାଂତଂ ତଂ କୁଶଂ ଵୀରା ଦଦୃଶୁଃ ସୁମହାଭଟାଃ
ସେହି ସମୟରେ ସ୍ୱଳବଙ୍କୁ, ଶତ୍ରୁ ସେନାଙ୍କର ବିନାଶକାରୀ, ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ କୁଶଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
କୃତାଂତମିଵ ସଂହର୍ତୁଂ ସର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ଲଵୋ ମହାବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଶଂ ଭ୍ରାତରମାଗତମ୍
କୁଶ, ତାଙ୍କର ଭାଇ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଶେଷ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଲବ ଦେଖି, ସେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଅତ୍ଯଂତଂ ଵହ୍ନିଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧେ ଦିଦୀପେ ଵାଯୁନା ସମମ୍ । ରଥାଦୁନ୍ମୁଚ୍ଯ ଚାତ୍ମାନଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସ ଵିନିର୍ଗତଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଅଗ୍ନି ସହ ବାୟୁ ପରି ତୀବ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ; ରଥରୁ ଝାପି ପଡି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ।
କୁଶଃ ସର୍ଵାନ୍ରଣସ୍ଥାନ୍ଵୈ ଵୀରାନ୍ପୂର୍ଵଦିଶି କ୍ଷିପତ୍ । ପଶ୍ଚିମାଯାଂ ଦିଶି ଲଵଃ କୋପାତ୍ସର୍ଵାନ୍ସମୈରଯତ୍
କୁଶ ସମସ୍ତ ବୀରମାନେଂକୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଛାଡିଦେଲେ; ଲବ କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ହଂକାଇଲେ।
କୁଶବାଣଵ୍ଯଥାଵ୍ଯାପ୍ତା ଲଵସାଯକପୀଡିତାଃ । ସୈନ୍ଯେ ଜନା ମୁନେ ସର୍ଵେ ଉତ୍କଲ୍ଲୋଲାଂବୁଧିଭ୍ରମାଃ ୪୭ ଉତ୍କଲ। କୁଶେନ ଚ ଲଵେନାଥ ଶରଵ୍ରାତୈଃ ପ୍ରପୀଡିତମ୍ । ନ ଶର୍ମ ଲେଭେ ସକଲଂ ସୈନ୍ଯଂ ଵୀରପ୍ରପୂରିତମ୍
ମୁନି, କୁଶଙ୍କର ବାଣରେ ଆହତ ଏବଂ ଲବଙ୍କର ଶରରେ ପୀଡିତ ସେନାର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉତ୍ତଳ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ପରି ଭ୍ରମିତ ହେଲେ; କୁଶ ଓ ଲବଙ୍କର ଅନେକ ବାଣରେ ଦମ୍ଭିତ ହୋଇ, ସେ ସେନା ଯଦିଓ ବୀରମାନେ ଭରିଥିଲେ, କିଛି ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ଇତସ୍ତତଃ ପ୍ରଭଗ୍ନଂ ତଦ୍ବଲଂ ତ୍ରସ୍ତଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ନ କୁତ୍ରଚିଦ୍ରଣେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧମୈଚ୍ଛଦ୍ବଲାନ୍ଵିତଃ
ସେ ସେନା ଏଠୁ ସେଠୁ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପୁନିପୁନି ପଳାଇଲା; ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ କେଉଁଠି ଠିଆ ହେଲାନି, ଯଦିଓ ଶକ୍ତି ଥିଲା, ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲାନି।
ଏତସ୍ମିନ୍ସମଯେ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରତାପନଃ । କୁଶଂ ଵୀରଂ ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ତାଦୃଶଂ ଲଵସନ୍ନିଭମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ରାଜା ଶତୃଘ୍ନ, ବୀର କୁଶଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଲବଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ।
କୁଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଲାକ୍ରାଂତଂ ରାମମୂର୍ତିସମପ୍ରଭମ୍ । ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ହେମମଯେ ଜଗାଦ ପରଵୀରହା
ଶତୃଘ୍ନ, ସେହି ସମୟରେ ସୁନାର ରଥରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ଶକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଦେହ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁଶଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ବିନାଶକାରୀ କଥା କହିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। କୋଽସି ତ୍ଵଂ ସନ୍ନିଭୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ଲଵେନ ସୁମହାବଲଃ । କିଂ ନାମାସି ମହାଵୀର କସ୍ତେ ତାତଃ କ୍ଵ ତେ ପ୍ରସୂଃ
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: ତୁମେ କିଏ, ତୁମର ଭାଇ ଲବଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ? ତୁମର ନାମ କଣ, ବଡ଼ ବୀର? ତୁମର ବାପା କିଏ, ଏବଂ ତୁମର ଜନ୍ମସ୍ଥାନ କେଉଁଠି?
କଥଂ ଵନେ ଦ୍ଵିଜୈର୍ଜୁଷ୍ଟେ ତିଷ୍ଠସି ତ୍ଵଂ ନରର୍ଷଭ । ସର୍ଵଂ ଶଂସ ଯଥାଯୁଧ୍ଯେ ତ୍ଵଯା ସହ ମହାବଲ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କିପରି ଏହି ମୁନିମାନେ ରହୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଛ? ସବୁ କଥା କହ, ଯାହାଫଳରେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ କୁଶଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭୂମିପମ୍ । ମେଘଗଂଭୀରଯା ଵାଚା ନାଦଯନ୍ରଣମଂଡଲମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୁଶ ମେଘର ଭଳି ଗଭୀର ସ୍ୱରରେ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଞ୍ଜାଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କେଵଲଂ ସୁଷୁଵେ ସୀତା ପତିଵ୍ରତପରାଯଣା । ଵନେ ଵସାଵୋ ଵାଲ୍ମୀକେଶ୍ଚରଣାର୍ଚନତତ୍ପରୌ
ମୋତେ ଓ ମୋ ଭାଇକୁ କେବଳ ସୀତା, ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ; ଆମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରୁଥିଲୁ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ଥିଲୁ।
ମାତୃସେଵାସମୁଦ୍ଯୁକ୍ତୌ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦୌ । କୁଶୋ ଲଵ ଇତି ପ୍ରଖ୍ଯାମାଗତୌ ଭୂପତେଽନଘ
ମାଆଙ୍କ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଆମେ କୁଶ ଓ ଲବ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଓ ନିଷ୍ପାପ ରାଜା।
କସ୍ତ୍ଵଂ ଵୀରୋ ରଣଶ୍ଲାଘୀ କିମର୍ଥଂ ହଯସତ୍ତମଃ । ମୁକ୍ତୋଽସ୍ତି ସମରେ ତ୍ଵଦ୍ଯ ଜେତାସି ବଲସଂଯୁତଃ
ତୁମେ କିଏ, ବୀର ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ? କିଏ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା, ତୁମେ ଆଜି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଛ? ଶକ୍ତି ସହିତ ବିଜୟ ପାଇଁ ଆସିଛ?
ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ମଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯଦି ଵୀରୋଽସି ଭୂମିପ । ଇଦାନୀଂ ପାତଯିଷ୍ଯାମି ଭଵଂତଂ ରଣମୂର୍ଧନି
ଯଦି ତୁମେ ବୀର ହେଉଛ, ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପତିତ କରିଦେବି।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତଂ ସୁତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସୀତାଯା ରାମସଂଭଵମ୍ । ଵିସିଷ୍ମାଯ ସ୍ଵଯଂ ଚିତ୍ତେ କୋପାଦ୍ଧନୁରୁପାଦଦତ୍
ଶତୃଘ୍ନ, ସୀତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ରାମଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବୋଲି ଜାଣି, ମନରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଧରିଲେ।