ତେ ବାଣଵର୍ଷଵିହତା ରଣମଧ୍ଯେ ସୁକୋପନାଃ । କେଚିତ୍ପଲାଯିତାଃ କେଚିନ୍ମୁମୁହୁର୍ଯୁଦ୍ଧମଂଡଲେ
ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଆଘାତ ପାଇ, କେହି କ୍ରୋଧରେ ପଳାଇଗଲେ, କେହି ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଗଲେ।
ତାଵତ୍ସ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ସଂଗରେ । ଲଵଂ ପ୍ରାଯାନ୍ମହାଵୀରଂ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ବଲସମନ୍ଵିତଃ
ସେତେବେଳେ ରାଜା ଶତୃଘ୍ନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁହଁ ହାରିଥିବା ଅବସ୍ଥା ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଶୂରବୀର ଲବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।
ଆଗତ୍ଯ ତଂ ଲଵଂ ପ୍ରାହ ଧନ୍ଯୋସି ଶିଶୁସନ୍ନିଭଃ । ନ ବାଲସ୍ତ୍ଵଂ ସୁରଃ କଶ୍ଚିଚ୍ଛଲିତୁଂ ମାଂ ସମାଗତଃ
ସେ ଲବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଶିଶୁ ଦେଖାଯାଉଛ, ତଥାପି ଧନ୍ୟ; ତୁମେ କେବଳ ଛୁଆ ନୁହଁ, ନିଶ୍ଚୟ କିଛି ଦେବତା ମୋତେ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଆସିଛ।'
କେନାପି ନହି ଵୀରେଣ ପାତିତୋ ରଣମଂଡଲେ । ତ୍ଵଯାହଂ ପ୍ରାପିତୋ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ସମକ୍ଷଂ ମମ ପଶ୍ଯତଃ
ଏଯାଁତା ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ଶୂରବୀର ମୋତେ ପଡ଼ି ଦେଇନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ମୋତେ ଅଚେତନ କରିଦେଲ।
ଇଦାନୀଂ ପଶ୍ଯ ମେ ଵୀର୍ଯଂ ତ୍ଵାଂ ସଂଖ୍ଯେ ପାତଯାମ୍ଯହମ୍ । ସହସ୍ଵ ବାଣମେକଂ ତ୍ଵଂ ମାପଲାଯସ୍ଵ ବାଲକ
ଏବେ ମୋର ପ୍ରତାପ ଦେଖ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପଡ଼ି ଦେବି। ଏକଟି ବାଣ ସହି, ଛୁଆ, ଭୟ ପାଇନିଅ, ପଳାଇନିଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମରେ ବାଲଂ ଶରମେକଂ ସମାଦଦେ । ଯମଵକ୍ତ୍ରସମଂ ଘୋରଂ ଲଵଣୋ ଯେନ ଘାତିତଃ
ଏପରି କହି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲବଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଧରିଲେ, ଯାହା ଯମର ମୁଁହପରି ଭୟାନକ ଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଲବଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।
ସଂଧାଯ ବାଣଂ ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯଂ ହୃଦି ଭେତ୍ତୁଂ ମନୋ ଦଧତ୍ । ଲଵଂ ଵୀରସହସ୍ରାଣାଂ ଵହ୍ନିଵତ୍ସର୍ଵଦାହକମ୍
ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣକୁ ଧନୁରେ ଲଗାଇ, ଲବଙ୍କ ହୃଦୟ ଭେଦିବାକୁ ମନ ରଖିଲେ; ଏହି ବାଣ ଅଗ୍ନି ପରି ହଜାର ଶୂରବୀରଙ୍କୁ ଦହିପାରିଥିଲା।
ତଂ ବାଣଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତଂ ସ ଦ୍ଯୋତଯଂତଂ ଦିଶୋ ଦଶ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସସ୍ମାର ବଲିନଂ କୁଶଂ ଵୈରିନିପାତିନମ୍
ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣ ଦଶ ଦିଗକୁ ପ୍ରଭା ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ଲବ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ କୁଶଙ୍କୁ, ଶତୃନାଶକୁ, ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଯଦ୍ଯସ୍ମିନ୍ସମଯେ ଵୀରୋ ଭ୍ରାତା ସ୍ଯାଦ୍ବଲଵାନ୍ମମ । ତଦା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଵଶତା ନ ମେ ସ୍ଯାଦ୍ଭଯମୁଲ୍ବଣମ୍
'ଏହି ସମୟରେ ଯଦି ମୋର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ଏଠାରେ ଥାନ୍ତା, ତେବେ ମୋତେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଏତେ ଭୟ ରହେନଥାନ୍ତା।'
ଏଵଂ ତର୍କଯତସ୍ତସ୍ଯ ଲଵସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ । ହୃଦି ଲଗ୍ନୋ ମହାବାଣୋ ଘୋରଃ କାଲାନଲୋପମଃ
ଏପରି ମହାତ୍ମା ଲବ ଭାବୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ବାଣ, ଯାହା ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଥିଲା, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଲଗିଗଲା।
ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ପ୍ରାପ ତଦା ଵୀରୋ ଭୂପସାଯକସଂହତଃ । ସଂଗରେ ସର୍ଵଵୀରାଣାଂ ଶିରୋଭିଃ ସମଲଂକୃତେ
ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ବାଣର ଆଘାତରେ ସେ ଶୂରବୀର ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଶୂରବୀରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ରହିଥିଲା।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଣ୍ଡେ ଶେଷଵାତ୍ସ୍ଯାଯନସଂଵାଦେ ରାମାଶ୍ଵମେଧେ ଲଵମୂର୍ଚ୍ଛାନାମ ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଶେଷ ଓ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନଙ୍କ ସଂବାଦରେ ରାମାଶ୍ୱମେଧ ଉପଲକ୍ଷେ ଲବଙ୍କ ଅଚେତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଦ୍ୱିଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଲଵଂ ଵିମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଲିଵୈରିଵିଦାରଣମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଜଯମାପେଦେ ରଣମୂର୍ଧ୍ନି ମହାବଲଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତୃଘ୍ନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତୃଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ଲବଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧର ଶିଖରରେ ବିଜୟ ଲାଗିଲେ।
ଲଵଂ ବାଲଂ ରଥେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଶିରସ୍ତ୍ରାଣାଦ୍ଯଲଂକୃତମ୍ । ରାମପ୍ରତିନିଧିଂ ମୂର୍ତ୍ଯା ତତୋ ଗଂତୁମିଯେଷ ସଃ
ଲବଙ୍କୁ ଶିରୋଭୂଷଣ ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧାଇ ରଥରେ ବସାଇ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ, ଶତୃଘ୍ନ ପଛକୁ ଫେରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସ୍ଵମିତ୍ରଂ ଶତ୍ରୁଣା ଗ୍ରସ୍ତମିତି ଦୁଃଖସମନ୍ଵିତାଃ । ବାଲାମାତ୍ରେଽସ୍ଯ ସୀତାଯୈ ତ୍ଵରିତାଃ ସଂନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନେ, ମିତ୍ର ଶତୃଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ିଯିବାରୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଛୁଆ ଶତୃଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯିବା ବିଷୟରେ ଶୀଘ୍ର ସୀତାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ବାଲା ଊଚୁଃ। ମାତର୍ଜାନକି ତେ ପୁତ୍ରୋ ବଲାଦ୍ଵାହମପାହରତ୍ । କସ୍ଯଚିଦ୍ଭୂପଵର୍ଯସ୍ଯ ବଲଯୁକ୍ତସ୍ଯ ମାନିନଃ
ଛୁଆମାନେ କହିଲେ: 'ମା ଜାନକୀ, ତୁମର ପୁଅକୁ ଏକ ଅହଂକାରୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଜୋରକରି ନେଇଗଲେ।'
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦ୍ଘୋରଂ ତସ୍ଯ ସୈନ୍ଯେନ ଜାନକି । ତଦା ଵୀରେଣ ପୁତ୍ରେଣ ତଵ ସର୍ଵଂ ନିପାତିତମ୍
ତାପରେ ସେ ରାଜାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଜାନକୀ, ତୁମର ଶୂରବୀର ପୁଅ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ପଶ୍ଚାଦପି ଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁତସ୍ତଵ ମନୋହରଃ । ତଂ ଭୂପଂ ମୂର୍ଛିତଂ କୃତ୍ଵା ଜଯମାପ ରଣାଂଗଣେ
ପରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ମନୋହର ପୁଅ ବିଜୟ ଲାଗିଲେ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଚେତନ କରି, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ବିଜୟୀ ହେଲେ।
ତତୋ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ଵିହାଯୈଷ ରାଜା ପରମଦାରୁଣଃ । ସଂକୁପ୍ଯ ପାତଯାମାସ ତଵ ପୁତ୍ରଂ ରଣାଂଗଣେ
ତାପରେ ସେ ରାଜା ମୂର୍ଛା ଛାଡ଼ି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ହୋଇ, କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୁମ ପୁଅକୁ ପଡ଼ିଦେଲେ।
ଅସ୍ମାଭିର୍ଵାରିତଃ ପୂର୍ଵଂ ମା ଗୃହାଣ ହଯୋତ୍ତମମ୍ । ଅସ୍ମାନ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ଧିକ୍କୃତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵେଦପାରଗାନ୍
ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଥିଲୁ: 'ସେ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରନି।' ବେଦ ଜଣା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ଶିଶୂନାଂ ସା ସମାକର୍ଣ୍ଯ ସୁଦାରୁଣମ୍ । ପପାତ ଭୂତଲୋପସ୍ଥେ ଦୁଃଖଯୁକ୍ତା ରୁରୋଦ ହ
ଏହି ଶିଶୁମାନେ କହିଥିବା କଠିନ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ସୀତୋଵାଚ। କଥଂ ନୃପୋ ଦଯାହୀନୋ ବାଲେନ ସହ ଯୁଧ୍ଯତି । ଅଧର୍ମକୃତଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଯୋ ମଦ୍ବାଲଂ ନ୍ଯପାତଯତ୍
ସୀତା କହିଲେ: ଏମିତି କିପରି ଦୟାହୀନ ରାଜା ଏକ ଶିଶୁ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରେ? ଅଧର୍ମ କରୁଥିବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନର ରାଜା ମୋ ପୁଅକୁ ପଡ଼ିଦେଲେ।
ଲଵ ଵୀରଭଵାନ୍କୁତ୍ର ଵର୍ତତେଽତି ବଲାନ୍ଵିତଃ । କଥଂ ତ୍ଵଂ ନିଷ୍କୃପସ୍ଯାହୋ ରାଜ୍ଞୋଽହାର୍ଷୀଦ୍ଧଯୋତ୍ତମମ୍
ଲବ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଶୂରତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ? ତୁମେ କିପରି ଏହି ଦୟାହୀନ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇଗଲେ?
ତ୍ଵଂ ବାଲସ୍ତେ ଦୁରାକ୍ରାଂତାଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାଃ । ରଥସ୍ଥା ଵିରଥସ୍ତ୍ଵଂ ଵୈ କଥଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଂ ଭଵେତ୍
ତୁମେ ଏକ ଶିଶୁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପ୍ରଭିନ୍ନ ଏବଂ ଦୁର୍ଜୟ। ତୁମେ ପାଇଁ ଥିଲା, ସେମାନେ ରଥରେ—ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ସମାନ ହେବ?
ତାତାହଂ ତୁ ତ୍ଵଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ରାମତ୍ଯାଗାସୁଖଂ ଜହୌ । ଇଦାନୀଂ ରହିତା ଯୁଷ୍ମତ୍କଥଂ ଜୀଵାମି କାନନେ
ପୁଅ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ରାମଙ୍କ ଘରର ସୁଖ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲି; ଏବେ ତୁମୁକୁ ଛାଡ଼ି ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ କିପରି ବଞ୍ଚିବି?
ଏହି ମାଂ ମୁଂଚ ଯଜ୍ଞାଶ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଵେଷ ମହୀପତିଃ । ମଦ୍ଦୁଃଖଂ ନାଭିଜାନାସି ମମ ଦୁଃଖପ୍ରମାର୍ଜକଃ
ଆସ, ମୋ ପାଖକୁ ଆ, ଯଜ୍ଞ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ିଦେ। ରାଜା ଯାଉନ୍ତୁ। ସେ ମୋ ଦୁଃଖ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ନୁହେଁ।
କୁଶୋ ଯଦ୍ଯଭଵିଷ୍ଯତ୍ସ ରଣେ ଵୀରଶିରୋମଣିଃ । ଅମୋଚଯିଷ୍ଯଦଧୁନା ଭଵଂତଂ ଭୂପପାର୍ଶ୍ଵତଃ
ଯଦି କୁଶ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂରମଣି, ସେଠାରେ ଥାନ୍ତେ, ସେ ଏବେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରୁ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଇଥାନ୍ତେ।
ସୋଽପି ମଦ୍ଦୈଵତୋ ନାସ୍ତି ସମୀପେ କିଂ କରୋମ୍ଯତଃ । ଦୈଵମେଵ ମମାପ୍ଯତ୍ର କାରଣଂ ଦୁଃଖସଂଭଵେ
ମୋ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନାହାନ୍ତି—ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ଏଠି ମୋର ଦୁଃଖର କାରଣ କେବଳ ଭାଗ୍ୟ।
ଏଵମାଦି ବହୁଶ୍ରୀମତ୍ଯେଷା ଵୈ ଵିଲଲାପ ହ । ପାଦାଂଗୁଷ୍ଠେନ ଲିଖତୀ ଭୂମିଂ ନେତ୍ରଦ୍ଵଯାଶ୍ରୁଭିଃ
ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ଏହି ମହିଳା କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ପାଦ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଭୂମିକୁ ଚିତ୍ରାଇ, ଦୁଇ ଚକୁରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଥିଲା।
ବାଲାନ୍ପ୍ରତି ଜଗାଦାସୌ ପୃଥୁକଃ ସ ଚ ଭୂପତିଃ । କଥଂ ମତ୍ସୁତମାପାତ୍ଯ ରଣେ କୁତ୍ର ଗମିଷ୍ଯତି
ଶିଶୁମାନେ ପାଖକୁ ଦେଖି, ପୃଥୁକ ନାମକ ରାଜା କହିଲେ: 'ମୋ ପୁଅକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଦେଇ, ସେ କେଉଁଠି ଯିବ?'